# Ptasie Domki — pełna treść działów o budkach lęgowych Wszystkie fakty pochodzą ze źródeł wymienionych przy każdej stronie w sekcji „Skąd to wiemy". Tam, gdzie źródła nie ma, nie ma też liczby — reguła projektu. --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/ Gatunki Kto zamieszka w budce lęgowej 37 gatunków ptaków, dla których źródła podają typ budki albo liczebność krajową. Każdy z podaną średnicą otworu i wysokością zawieszenia. Budki dzieli się na typy według średnicy otworu wlotowego. Ptak wybiera dziuplę z wlotem, przez który sam przeciska się z trudem, bo ciasne wejście jest jedyną obroną lęgu przed drapieżnikiem. Wybierz typ pod gatunek, który chcesz u siebie zobaczyć. Budka typu A1 — otwór 28 mm Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Sosnówka Periparus ater Budka typu A — otwór 33 mm Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Bogatka Parus major Czarnogłówka Poecile montanus Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka białoszyja Ficedula albicollis Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Sikora uboga Poecile palustris Sosnówka Periparus ater Wróbel Passer domesticus Budka typu B — otwór 47 mm Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Bogatka Parus major Jerzyk Apus apus Kowalik Sitta europaea Krętogłów Jynx torquilla Mazurek Passer montanus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Szpak Sturnus vulgaris Wróbel Passer domesticus Budka typu D — otwór 85 mm W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Dudek Upupa epops Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Budka typu E — otwór 150 mm Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Gągoł Bucephala clangula Kawka Corvus monedula Krzyżówka Anas platyrhynchos Nurogęś Mergus merganser Puszczyk Strix aluco Sójka Garrulus glandarius Budka półotwarta Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Bez typowej budki Gatunki, dla których źródła nie podają żadnego z sześciu typów: albo kują dziuplę same, albo zajmują szczelinę czy konstrukcję o innej budowie. Wymiary są na ich stronach. Dzięcioł czarny Dryocopus martius Dzięcioł duży Dendrocopos major Pełzacz leśny Certhia familiaris Pustułka Falco tinnunculus Strzyżyk Troglodytes troglodytes A które ptaki budki nie zajmą Budka pomaga dziuplakom. Reszta polskiej awifauny gniazduje na ziemi, w krzewach albo w koronach drzew — opisaliśmy 56 takich gatunków razem ze zdaniem o tym, co pomaga im zamiast budki. Bocian biały Ciconia ciconia Żuraw Grus grus Kukułka Cuculus canorus Czajka Vanellus vanellus Skowronek Alauda arvensis Dymówka Hirundo rustica Słowik szary Luscinia luscinia Gil Pyrrhula pyrrhula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa i status. Zobacz też Ptaki Polski, które nie zamieszkają w budce Ochrona ptaków w Polsce Liczby o ptakach Polski Typy budek lęgowych Kalkulatory Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/bogatka/ Budka typu A Bogatka Gatunek zasiedla budkę typu A — otwór o średnicy 33 mm. Fot. Frank Vassen from Brussels, Belgium, Wikimedia Commons , licencja CC BY 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Parus major Nazwa angielska Great Tit Typ budki A Zajmuje także B Średnica otworu 33 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 2 480 000 par Przedział szacunku 2 343 000 – 2 625 000 Zajętość powierzchni kraju 85,8 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 33 mm Przekrój budki typu A: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 33 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Bogatka jest ptakiem drzew, ale nie ptakiem głębokiego lasu. Atlas wskazuje, że najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie zwarty las pokrywa czterdzieści do siedemdziesięciu procent powierzchni, a reszta jest czymś innym — polaną, skrajem, zadrzewieniem, ogrodem. Wielkie jednolite kompleksy leśne i wielkie jednolite pola są dla niej tak samo ubogie, tylko z przeciwnych powodów. Poza lasem trafia wszędzie tam, gdzie stoją drzewa: do parków, sadów i ogrodów. W krajobrazie rolniczym jej liczebność zależy od tego, ile zostało drobnych zadrzewień liściastych — rolnictwo drobne i mozaikowe jej sprzyja, wielkoobszarowe i zmechanizowane nie. W Polsce najliczniejsza jest na Śląsku i w Karpatach oraz w regionach o wysokiej lesistości, najmniej licznie występuje w wylesionym pasie środkowym. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 2 480 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 2 343 000 do 2 625 000. Gatunek stwierdzono na 85,8 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 2,4 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 1,7 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 6,5 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Bogatka chętnie zajmuje skrzynki i lokalnie brak dobrych miejsc na gniazdo potrafi ograniczać jej liczebność. Atlas stawia jednak sprawę jasno: przy krajowej populacji rzędu dwóch i pół miliona par i przy takiej elastyczności w wyborze siedliska wieszanie budek nie zmieni liczebności gatunku w skali ponadlokalnej. Budka dla bogatki ma sens jako narzędzie obserwacji, edukacji i zasiedlenia konkretnego miejsca — nie jako ochrona gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A — otwór wlotowy o średnicy 33 mm. Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 2 480 000 par, w przedziale od 2 343 000 do 2 625 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: B. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A Czarnogłówka Poecile montanus Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka białoszyja Ficedula albicollis Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Sikora uboga Poecile palustris Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/modraszka/ Budka typu A1 Modraszka Gatunek zasiedla budkę typu A1 — otwór o średnicy 28 mm. Fot. Sławek Staszczuk, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Cyanistes caeruleus Nazwa angielska Blue Tit Typ budki A1 Zajmuje także A Średnica otworu 28 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 1 115 000 par Przedział szacunku 1 023 000 – 1 215 000 Zajętość powierzchni kraju 55,9 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 28 mm Przekrój budki typu A1: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 28 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A1 Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Modraszka trzyma się zadrzewień liściastych o urozmaiconej strukturze. W zwartym, jednolitym drzewostanie jest wyraźnie mniej liczna niż w mozaice i na skrajach lasu. Unika krajobrazu, w którym pola zajmują ponad sześćdziesiąt procent powierzchni, i wielkoobszarowego rolnictwa. Dobrze znosi sąsiedztwo człowieka — mieszka i na wsi o rozproszonej zabudowie, i w zwartym mieście, o ile są tam drzewa. Jest ciepłolubna: najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie średnia roczna temperatura przekracza osiem stopni. W Polsce najliczniejsza jest na Wyżynie Śląskiej i w zachodnich Beskidach, poza tym rozmieszczona dość równomiernie. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 1 115 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 1 023 000 do 1 215 000. Gatunek stwierdzono na 55,9 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 9,2 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 1,3 % w górę, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 4,8 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Lokalne populacje modraszki bywają ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych, zwłaszcza tam, gdzie mocno konkuruje z bogatką — a bogatka wygrywa. Skrzynki mogą więc miejscowo podnieść jej zagęszczenie. Atlas zaznacza jednak, że przy wielkości polskiej populacji i szerokim spektrum zasiedlanych środowisk będzie to efekt niewidoczny w skali kraju. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A1 — otwór wlotowy o średnicy 28 mm. Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 1 115 000 par, w przedziale od 1 023 000 do 1 215 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A1 Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Sosnówka Periparus ater Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A1 — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mazurek/ Budka typu A1 Mazurek Gatunek zasiedla budkę typu A1 — otwór o średnicy 28 mm. Fot. Yiwenyiwen, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Passer montanus Nazwa angielska Eurasian Tree Sparrow Zajmuje także A1, A, B Średnica otworu 28 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 1 305 000 par Przedział szacunku 1 197 000 – 1 423 000 Zajętość powierzchni kraju 35,2 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 28 mm Przekrój budki typu A1: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 28 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A1 Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Mazurek to ptak krajobrazu rolniczego, nie lasu. Zwartych kompleksów leśnych unika, a borowych monokultur szczególnie. Najwyższe zagęszczenia notowano tam, gdzie pola zajmują ponad czterdzieści procent powierzchni, i — inaczej niż u większości gatunków z tej listy — odpowiada mu rolnictwo intensywne i wielkoobszarowe. Trzyma się blisko ludzi: obrzeży wsi graniczących z polami, sadów, ogrodów. Tam, gdzie zaludnienie jest niskie, jego liczebności pomaga kilku- lub kilkunastoprocentowy udział zadrzewień śródpolnych. Jest ciepłolubny, liczniejszy w rejonach o lipcowych maksimach powyżej dwudziestu trzech stopni. W Polsce najliczniejszy w Wielkopolsce, na wschodnim Mazowszu i na Kujawach. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 1 305 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 1 197 000 do 1 423 000. Gatunek stwierdzono na 35,2 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował spadek liczebności o 7,5 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 4,2 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 9,1 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Atlas przewiduje, że wraz z ociepleniem klimatu mazurek może być coraz mocniej ograniczany dostępnością miejsc gniazdowych, a zyskiwać na przybywaniu zabudowy na wsi. Dla budki to argument konkretny: w krajobrazie rolniczym, gdzie stare drzewa i szpary w budynkach znikają razem z remontami, sztuczna dziupla wypełnia ubytek, którego nic innego nie wypełnia. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A1 — otwór wlotowy o średnicy 28 mm. Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 1 305 000 par, w przedziale od 1 197 000 do 1 423 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A1, A, B. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A1 Czubatka Lophophanes cristatus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Sosnówka Periparus ater Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A1 — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/szpak/ Budka typu B Szpak Gatunek zasiedla budkę typu B — otwór o średnicy 47 mm. Fot. marsupium photography, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Sturnus vulgaris Nazwa angielska Common Starling Typ budki B Zajmuje także D Średnica otworu 47 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 2 141 000 par Przedział szacunku 1 949 000 – 2 353 000 Zajętość powierzchni kraju 77,8 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 140 mm 300 mm 260 mm ⌀ 47 mm Przekrój budki typu B: dno 140 mm, wysokość wnętrza 300 mm, otwór o średnicy 47 mm w odległości 260 mm od dna. Dlaczego akurat typ B Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Szpak potrzebuje dwóch rzeczy naraz i to one wyznaczają jego zasięg: dziupli albo ich współczesnych zamienników na gniazdo oraz terenów otwartych z niską roślinnością na żerowanie. Trawnik, pastwisko i łąka są dla niego równie ważne co drzewo z dziuplą, dlatego samo posadzenie drzew nic mu nie daje. Z tego powodu jest dziś najliczniejszy w miastach — jego zagęszczenie rośnie wraz z udziałem terenów zabudowanych. Drugim jego środowiskiem jest urozmaicony krajobraz rolniczy: mozaika pól, łąk, pastwisk, luźnej zabudowy i drobnych zadrzewień. Unika zwartych lasów, zwłaszcza borów, ale nie stroni od drzewostanów porozcinanych i bogatych w skraje. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 2 141 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 1 949 000 do 2 353 000. Gatunek stwierdzono na 77,8 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 22,6 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 3,8 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 9,9 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Atlas wiąże wzrost liczebności szpaka w Polsce z zasiedlaniem terenów zurbanizowanych i podmiejskich, które są dziś jego głównym miejscem gniazdowania. Budka typu B na skraju osiedla, parku albo sadu trafia więc dokładnie w to środowisko, w którym gatunek się obecnie utrzymuje. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu B — otwór wlotowy o średnicy 47 mm. Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 2 141 000 par, w przedziale od 1 949 000 do 2 353 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu B Bogatka Parus major Jerzyk Apus apus Kowalik Sitta europaea Krętogłów Jynx torquilla Mazurek Passer montanus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Wróbel Passer domesticus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu B — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kowalik/ Budka typu B Kowalik Gatunek zasiedla budkę typu B — otwór o średnicy 47 mm. Fot. Chme82, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Sitta europaea Nazwa angielska Wood Nuthatch Zajmuje także B, D Średnica otworu 47 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 330 000 par Przedział szacunku 303 000 – 359 000 Zajętość powierzchni kraju 26,6 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 140 mm 300 mm 260 mm ⌀ 47 mm Przekrój budki typu B: dno 140 mm, wysokość wnętrza 300 mm, otwór o średnicy 47 mm w odległości 260 mm od dna. Dlaczego akurat typ B Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Kowalik jest gatunkiem typowo leśnym i to on z tej listy najbardziej potrzebuje wnętrza lasu. Preferuje duże, zwarte kompleksy lasów mieszanych o zróżnicowanym składzie gatunkowym i urozmaiconej rzeźbie. Drzewostany iglaste zasiedla mniej chętnie, a wewnątrz dużych kompleksów wręcz unika połaci czysto borowych. Tam, gdzie lasu prawie nie ma, staje się mniej wybredny — gnieździ się wtedy we wszystkich typach drzewostanów i w drobnych zadrzewieniach, najchętniej liściastych. Sąsiedztwa człowieka nie unika, unika otwartej przestrzeni, zwłaszcza pól. W Polsce najliczniejszy w Karpatach, Sudetach, na Pomorzu i Mazurach. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 330 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 303 000 do 359 000. Gatunek stwierdzono na 26,6 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 15,8 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 5,2 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 4,7 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi To jest gatunek, przy którym atlas mówi o budkach najbardziej wprost: w młodszych drzewostanach i w lasach silnie użytkowanych gospodarczo liczebność kowalika bywa ograniczana brakiem dziupli i rośnie po zawieszeniu skrzynek. Innymi słowy budka zastępuje tu coś, czego gospodarka leśna nie zostawiła — starych drzew z dziuplami. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu B — otwór wlotowy o średnicy 47 mm. Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 330 000 par, w przedziale od 303 000 do 359 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: B, D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu B Bogatka Parus major Jerzyk Apus apus Krętogłów Jynx torquilla Mazurek Passer montanus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Szpak Sturnus vulgaris Wróbel Passer domesticus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu B — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mucholowka-zalobna/ Budka typu A1 Muchołówka żałobna Gatunek zasiedla budkę typu A1 — otwór o średnicy 28 mm. Fot. Mark Medcalf, Wikimedia Commons , licencja CC BY 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Ficedula hypoleuca Nazwa angielska European Pied Flycatcher Zajmuje także A1, A Średnica otworu 28 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 106 000 par Przedział szacunku 88 300 – 126 000 Zajętość powierzchni kraju 11,7 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 28 mm Przekrój budki typu A1: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 28 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A1 Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Muchołówka żałobna jest najliczniejsza w dużych kompleksach leśnych, ale gnieździ się w ich lukach: na polanach, zrębach i skrajach. Choć wygląda na gatunek lasów iglastych, o jej zagęszczeniu decyduje raczej różnorodność pokrycia terenu — wszystko, co przerywa monotonię monokultury, od płatów lasu mieszanego po śródleśne łąki, torfowiska i drogi. Człowieka na ogół unika, ale poza zwartymi lasami zasiedla też okolice miejscowości: mozaikę pastwisk, przydomowych ogrodów, sadów i zadrzewień śródpolnych. W Polsce najliczniejsza w dużych kompleksach leśnych północy i zachodu, najsłabiej rozpowszechniona w bezleśnej Polsce środkowej. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 106 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 88 300 do 126 000. Gatunek stwierdzono na 11,7 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 15,4 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 0,5 % w dół, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 3,1 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Przy tym gatunku budka działa najszybciej z całej listy: atlas pisze, że lokalne zagęszczenia muchołówki żałobnej są często ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych i dają się bardzo łatwo zwiększyć rozwieszeniem skrzynek. Autorzy dodają zastrzeżenie, o którym warto wiedzieć — obraz jej wymagań środowiskowych jest prawdopodobnie zniekształcony właśnie tym, jak gęsto dane miejsce obwieszono sztucznymi dziuplami. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A1 — otwór wlotowy o średnicy 28 mm. Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 106 000 par, w przedziale od 88 300 do 126 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A1, A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A1 Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Sosnówka Periparus ater Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A1 — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/sikora-uboga/ Budka typu A Sikora uboga Gatunek zasiedla budkę typu A — otwór o średnicy 33 mm. Fot. Stephan Sprinz, Wikimedia Commons , licencja CC BY 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Poecile palustris Nazwa angielska Marsh Tit Zajmuje także A Średnica otworu 33 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 118 000 par Przedział szacunku 103 000 – 136 000 Zajętość powierzchni kraju 11,3 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce narażony (VU) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 33 mm Przekrój budki typu A: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 33 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Sikora uboga wybiera bardzo urozmaicony krajobraz leśny — pod względem układu płatów lasu, składu gatunkowego drzew i rzeźby terenu naraz. Najwyższe zagęszczenia osiąga w zwartych kompleksach ze sporym udziałem lasów liściastych i mieszanych. Gnieździ się też w mniejszych drzewostanach o powikłanym kształcie, zwłaszcza gdy sąsiadują z łąkami, pastwiskami i terenami podmokłymi. Nawet w borach potrafi się osiedlić, ale zawsze w miejscach z lukami w drzewostanie, blisko bagien, torfowisk albo śródleśnych osad. Lubi klimat górski i wyżynny: wysokie i wyraźnie sezonowe opady, średnie roczne temperatury poniżej ośmiu stopni. Unika płaskich, wylesionych regionów zdominowanych przez intensywne rolnictwo. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 118 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 103 000 do 136 000. Gatunek stwierdzono na 11,3 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował spadek liczebności o 58,7 %, co Atlas klasyfikuje jako trend gwałtowny spadek. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 1,7 % w górę, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 3,8 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Atlas wskazuje, że kurczy się powierzchnia siedlisk optymalnych dla tego gatunku: starych, wielopiętrowych lasów liściastych obfitujących w dziuple i z dobrze rozwiniętym podszytem. Podszyt ma dla sikory ubogiej znaczenie zasadnicze, a wypada — wycinany w zabiegach pielęgnacyjnych albo zacieniany przez zwierające się korony. Sama budka tego nie odwróci: bez podszytu miejsce pozostanie dla niej niedobre, choćby wisiała na nim skrzynka. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A — otwór wlotowy o średnicy 33 mm. Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 118 000 par, w przedziale od 103 000 do 136 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A Bogatka Parus major Czarnogłówka Poecile montanus Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka białoszyja Ficedula albicollis Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/czarnoglowka/ Budka typu A Czarnogłówka Gatunek zasiedla budkę typu A — otwór o średnicy 33 mm. Fot. autor nieznany, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Poecile montanus Nazwa angielska Willow Tit Zajmuje także A Średnica otworu 33 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 141 000 par Przedział szacunku 123 000 – 162 000 Zajętość powierzchni kraju 16,8 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce narażony (VU) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 33 mm Przekrój budki typu A: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 33 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Czarnogłówka zachowuje się jak dwa różne gatunki. Populacja leśna trzyma się lasu i unika ludzi: jej zagęszczenie rośnie z powierzchnią lasu, a najwyższe wartości osiąga tam, gdzie las mieszany zajmuje co najmniej sześćdziesiąt procent krajobrazu. Tam, gdzie lasów mieszanych jest kilkanaście procent albo mniej, pojawia się populacja druga — związana z człowiekiem, z drobnymi zadrzewieniami, przydomowymi sadami i ogrodami. Jej zagęszczenie jest jednak wielokrotnie niższe niż leśnej. Obie łączy upodobanie do chłodu i wilgoci: najchętniej zasiedlają tereny o średniej rocznej temperaturze poniżej pięciu stopni i opadach powyżej dziewięciuset milimetrów. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 141 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 123 000 do 162 000. Gatunek stwierdzono na 16,8 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował spadek liczebności o 43,5 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany spadek. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 2,2 % w dół, czyli umiarkowany spadek. W Polsce gniazduje 3,7 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A — otwór wlotowy o średnicy 33 mm. Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 141 000 par, w przedziale od 123 000 do 162 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A Bogatka Parus major Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka białoszyja Ficedula albicollis Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Sikora uboga Poecile palustris Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/sosnowka/ Budka typu A1 Sosnówka Gatunek zasiedla budkę typu A1 — otwór o średnicy 28 mm. Fot. soumyajit nandy from Kolkata, India, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Periparus ater Nazwa angielska Coal Tit Zajmuje także A1, A Średnica otworu 28 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 443 000 par Przedział szacunku 390 000 – 502 000 Zajętość powierzchni kraju 25,3 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 28 mm Przekrój budki typu A1: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 28 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A1 Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Sosnówka jest gatunkiem borów. Preferuje zwarte i rozległe drzewostany iglaste, choć nie stroni od obszarów leśnych o bardziej urozmaiconej strukturze — z dużym udziałem skrajów, poręb i rozdrobnionych płatów. W takim krajobrazie osiąga jednak niższe zagęszczenia niż w borze zwartym. Drobne zadrzewienia zasiedla tylko tam, gdzie lasów iglastych jest mniej niż dziesięć procent. Pól i otwartych terenów rolniczych unika. W Polsce najliczniejsza w Beskidach i w regionach o wysokim udziale borów. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 443 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 390 000 do 502 000. Gatunek stwierdzono na 25,3 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 37,4 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 1 % w dół, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 3,3 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A1 — otwór wlotowy o średnicy 28 mm. Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 443 000 par, w przedziale od 390 000 do 502 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A1, A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A1 Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A1 — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/wrobel/ Budka typu A Wróbel Gatunek zasiedla budkę typu A — otwór o średnicy 33 mm. Fot. Rhododendrites, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Passer domesticus Nazwa angielska House Sparrow Zajmuje także A, B Średnica otworu 33 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 6 588 000 par Przedział szacunku 6 185 000 – 7 017 000 Zajętość powierzchni kraju 50,3 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 33 mm Przekrój budki typu A: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 33 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje O występowaniu wróbla decyduje jedna rzecz: udział terenów zabudowanych. To gatunek związany z człowiekiem, wyraźnie unikający lasów, a zwłaszcza zwartych i rozległych kompleksów leśnych. Poza miastem trzyma się krajobrazu rolniczego i jego zagęszczenie rośnie wraz z powierzchnią pól. Gdzie zabudowa miejska pokrywa mniej niż dwadzieścia procent powierzchni, liczebność wróbla idzie w parze z liczbą drobnych gospodarstw i rozproszeniem osadnictwa. Obszarów z dużym udziałem odłogów unika. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 6 588 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 6 185 000 do 7 017 000. Gatunek stwierdzono na 50,3 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował spadek liczebności o 20,9 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany spadek. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 0,8 % w dół, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 12,6 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Wśród przyczyn spadków w populacjach miejskich atlas wymienia na pierwszym miejscu kurczącą się liczbę miejsc gniazdowych — skutek remontów i termomodernizacji budynków — a na drugim trudniejszy dostęp do pokarmu zimą. Budka dla wróbla jest więc odpowiedzią na konkretną, nazwaną przyczynę, a nie ogólnym gestem; najwięcej daje tam, gdzie właśnie ocieplono elewację. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A — otwór wlotowy o średnicy 33 mm. Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 6 588 000 par, w przedziale od 6 185 000 do 7 017 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A, B. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A Bogatka Parus major Czarnogłówka Poecile montanus Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka białoszyja Ficedula albicollis Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mucholowka-bialoszyja/ Budka typu A Muchołówka białoszyja Gatunek zasiedla budkę typu A — otwór o średnicy 33 mm. W skrócie Nazwa łacińska Ficedula albicollis Nazwa angielska Collared Flycatcher Zajmuje także A Średnica otworu 33 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 33 mm Przekrój budki typu A: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 33 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Muchołówka białoszyja gnieździ się w lasach liściastych, a także w ogrodach i parkach. Jest wędrowna: w Polsce przebywa od końca kwietnia do września, głównie na południu i wschodzie kraju, a zimuje w Afryce. Zachowaniem przypomina muchołówkę żałobną i z nią właśnie bywa mylona — obie potrafią się też ze sobą krzyżować. Samca w szacie letniej rozpoznaje się od razu po szerokiej białej obroży na karku; samice i ptaki w pierwszej zimie są od żałobnych trudne do odróżnienia. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A — otwór wlotowy o średnicy 33 mm. Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A Bogatka Parus major Czarnogłówka Poecile montanus Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Sikora uboga Poecile palustris Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu A — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pleszka/ Budka typu P Pleszka Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. Fot. Aconcagua ( talk ), Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Phoenicurus phoenicurus Nazwa angielska Common Redstart Typ budki P Zajmuje także A, B, D Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 134 000 par Przedział szacunku 111 000 – 163 000 Zajętość powierzchni kraju 18,1 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Pleszka potrzebuje jednocześnie rzadkiej i niskiej roślinności do żerowania oraz dziupli do gniazdowania. Taki układ znajduje w biotopach półotwartych i prześwietlonych: luźno rosnące drzewa, skąpy podszyt i runo, kawałki odkrytej gleby. Dlatego jej głównym środowiskiem w Polsce są zwarte kompleksy suchych borów sosnowych — a naturalne dziuple bywają w nich zastępowane budkami. Drugim jej biotopem są środowiska typowo ludzkie: obrzeża miejscowości, miejskie tereny zielone, ogrody i parki, przy czym woli zabudowę peryferyjną od zwartej. Unika bezdrzewnego krajobrazu pól i pastwisk. Preferuje niziny i klimat suchy, poniżej sześciuset milimetrów opadu rocznie. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 134 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 111 000 do 163 000. Gatunek stwierdzono na 18,1 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 96,2 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 3,2 % w dół, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 6,7 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Atlas wprost pisze, że w borach sosnowych substytutem naturalnych dziupli bywają dla pleszki budki lęgowe — to jeden z niewielu przypadków, gdy sztuczna dziupla współtworzy podstawowe siedlisko gatunku, a nie tylko je uzupełnia. Wzrostowi liczebności sprzyja też gospodarka w starszych borach: przerzedzanie drzewostanu, zręby i usuwanie podszytu. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 134 000 par, w przedziale od 111 000 do 163 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A, B, D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pelzacz-lesny/ Gatunek Pełzacz leśny Gatunek notowany w budkach lęgowych — poniżej to, co o nim podają źródła. Fot. Ekytza, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Certhia familiaris Nazwa angielska Eurasian Treecreeper Liczebność w Polsce 146 000 par Przedział szacunku 131 000 – 162 000 Zajętość powierzchni kraju 14,4 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Za Mikuskiem (2012). Gdzie żyje i czego potrzebuje Pełzacz leśny żyje w dwóch układach. Najwyższe zagęszczenia osiąga w rozległych, zwartych kompleksach leśnych o różnorodnym składzie gatunkowym drzew — w lasach mieszanych wybiera wnętrze lasu, a w monokulturach iglastych raczej obrzeża i miejsca bogate w skraje. Drugi, wyraźnie gorszy dla niego układ to mozaika drobnego osadnictwa, pól, pastwisk i mniejszych lasów o nieregularnym kształcie. Zagęszczenie jest tam kilkakrotnie niższe i zależy przede wszystkim od udziału drobnych zadrzewień, który musi sięgnąć co najmniej pięciu do dziesięciu procent. Terenów rolniczych i sąsiedztwa człowieka populacja leśna unika. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 146 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 131 000 do 162 000. Gatunek stwierdzono na 14,4 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 32,3 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 2,4 % w dół, czyli umiarkowany spadek. W Polsce gniazduje 3,6 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Atlas odnotowuje, że pełzacze leśne żyjące w lasach o gorszej strukturze — bardziej pofragmentowanych, z mniejszymi płatami drzewostanu i mniejszą liczbą grubych drzew — wykazują oznaki stresu fizjologicznego. Budka szczelinowa daje temu gatunkowi miejsce na gniazdo, ale nie zastąpi grubego pnia z odstającą korą, którego brak jest tu problemem podstawowym. Częste pytania Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 146 000 par, w przedziale od 131 000 do 162 000. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/czubatka/ Budka typu A1 Czubatka Gatunek zasiedla budkę typu A1 — otwór o średnicy 28 mm. Fot. Carlos Delgado, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Lophophanes cristatus Nazwa angielska Crested Tit Zajmuje także A1, A Średnica otworu 28 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 218 000 par Przedział szacunku 189 000 – 251 000 Zajętość powierzchni kraju 16,9 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 28 mm Przekrój budki typu A1: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 28 mm w odległości 210 mm od dna. Dlaczego akurat typ A1 Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Czubatka jest najliczniejsza w lasach iglastych, zajmujących ponad siedemdziesiąt procent powierzchni, o niskiej produkcji pierwotnej — czyli w typowych borach sosnowych. Woli duże i jednolite kompleksy leśne. Wobec ich braku gniazduje także w lasach bardziej urozmaiconych przestrzennie, z dużym udziałem skrajów i lasów mieszanych, ale są to dla niej środowiska zastępcze i zagęszczenia są tam wielokrotnie niższe. Unika pól, intensywnego rolnictwa i terenów o silnej presji człowieka. W Polsce najliczniejsza na Pomorzu, ziemi lubuskiej i w dużych puszczach sosnowych. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 218 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 189 000 do 251 000. Gatunek stwierdzono na 16,9 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 33,6 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 0,8 % w dół, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 4,9 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu A1 — otwór wlotowy o średnicy 28 mm. Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 218 000 par, w przedziale od 189 000 do 251 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: A1, A. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu A1 Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Sosnówka Periparus ater Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu A1 — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mucholowka-szara/ Budka typu P Muchołówka szara Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. W skrócie Nazwa łacińska Muscicapa striata Nazwa angielska Spotted Flycatcher Zajmuje także P Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Muchołówka szara zajmuje parki, ogrody i lasy, najchętniej przerzedzone i poprzetykane polanami. Jest wędrowna — w Polsce od początku maja do sierpnia — i zimuje w Afryce. Gniazdo zakłada w zakamarku pnia albo budynku, często przy ścianie za pnączem; to dlatego trafia do budek półotwartych, a nie do zamkniętych. Poluje z czatowni: siedzi wyprostowana, zwykle na widoku, kiwa ogonem i wypada za przelatującym owadem, po czym wraca na to samo albo sąsiednie miejsce. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: P. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mucholowka-mala/ Budka typu P Muchołówka mała Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. W skrócie Nazwa łacińska Ficedula parva Nazwa angielska Red-breasted Flycatcher Zajmuje także P Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Muchołówka mała trzyma się gęstych fragmentów lasu z bogatym podrostem, preferując drzewostany liściaste, choć nie unika mieszanych. Jest wędrowna: w Polsce od maja do września, zimuje w zachodniej Azji. To najmniejsza z naszych muchołówek i najbardziej ruchliwa — śmiga wśród koron bardziej jak świstunka niż jak muchołówka. Siedząc, zdradza się miganiem skrzydeł i zadzieraniem czarno-białego ogona. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: P. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kopciuszek/ Budka typu P Kopciuszek Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. Fot. Siva301in, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Phoenicurus ochruros Nazwa angielska Black Redstart Zajmuje także P Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 672 000 par Przedział szacunku 588 000 – 768 000 Zajętość powierzchni kraju 44,7 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Kopciuszek gnieździ się prawie wyłącznie na terenach zabudowanych i jego zagęszczenie idzie w parze z miarami urbanizacji: udziałem zabudowy, natężeniem sztucznego oświetlenia, liczbą gospodarstw i zagęszczeniem ludzi. Pierwotnie był ptakiem terenów otwartych ze skałami i w Tatrach czy na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej nadal gnieździ się w takich miejscach. Występuje nie tylko w miastach, ale i w mniejszych miejscowościach w krajobrazie rolniczym — optymalny udział pól wynosi dla niego od czterdziestu do osiemdziesięciu procent. Chętnie zajmuje bardzo luźną zabudowę z ogrodami i drobnymi działkami. Lasów unika, choć potrafi zagnieździć się nawet w borze, zawsze jednak przy zabudowaniach. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 672 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 588 000 do 768 000. Gatunek stwierdzono na 44,7 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 35,8 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 8,3 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 15,8 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi To rzadki przypadek, gdy atlas mówi „nie trzeba”: przy dużej plastyczności w wyborze miejsca na gniazdo i nawet trzech lęgach w roku kopciuszek nie wymaga zabiegów ochronnych na lęgowiskach. Półotwarta budka pod okapem bywa dla niego wygodna, ale jest udogodnieniem, nie ratunkiem. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 672 000 par, w przedziale od 588 000 do 768 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: P. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/rudzik/ Budka typu P Rudzik Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. Fot. Francis C. Franklin, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Erithacus rubecula Nazwa angielska European Robin Zajmuje także P Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 1 169 000 par Przedział szacunku 1 092 000 – 1 251 000 Zajętość powierzchni kraju 50,8 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Rudzik występuje we wszystkich typach lasów, a o jego liczebności decyduje przede wszystkim obecność rozległych kompleksów leśnych — najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie zwarte wnętrze lasu zajmuje co najmniej dwadzieścia procent powierzchni. W lasach rozdrobnionych też żyje, ale rzadziej. Woli drzewostany o powikłanej strukturze przestrzennej i mieszanym składzie. W krajobrazie, którego nie zdominował jeden duży kompleks leśny, wybiera lasy liściaste o nieregularnym kształcie, zachowujące jednak ciągłość — odizolowanych zadrzewień raczej unika. Jest wilgociolubny; w Polsce najliczniejszy w Karpatach, najmniej licznie występuje w suchej i rolniczej Polsce środkowej. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 1 169 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 1 092 000 do 1 251 000. Gatunek stwierdzono na 50,8 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 12,6 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 4,7 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 3 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 1 169 000 par, w przedziale od 1 092 000 do 1 251 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: P. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/strzyzyk/ Gatunek Strzyżyk Gatunek notowany w budkach lęgowych — poniżej to, co o nim podają źródła. Fot. Alpsdake, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Troglodytes troglodytes Nazwa angielska Winter Wren Liczebność w Polsce 381 000 par Przedział szacunku 339 000 – 427 000 Zajętość powierzchni kraju 30,9 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Za Mikuskiem (2012). Gdzie żyje i czego potrzebuje O liczebności strzyżyka decyduje połączenie zwartego lasu z urozmaiconą rzeźbą terenu, bo to ono daje mu strome zbocza i doliny leśnych strumieni. Poza rozległym wnętrzem lasu występuje także w drzewostanach bardziej rozdrobnionych, ale w niższych zagęszczeniach. Tam, gdzie rzeźba jest łagodna, jego liczebność zależy od obecności lasów liściastych o urozmaiconej strukturze. Krajobrazu rolniczego i miejsc o silnej presji człowieka unika. Jest zimnolubny: liczniejszy tam, gdzie lipiec jest chłodniejszy, styczeń łagodniejszy, stoki mają wystawę północną, a opady są wysokie. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 381 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 339 000 do 427 000. Gatunek stwierdzono na 30,9 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 8,2 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 3 % w dół, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 1,6 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 381 000 par, w przedziale od 339 000 do 427 000. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pliszka-siwa/ Budka typu P Pliszka siwa Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. Fot. Jac. Janssen from BAARLO LB, NL, Wikimedia Commons , licencja CC BY 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Motacilla alba Nazwa angielska White Wagtail Zajmuje także P Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 710 000 par Przedział szacunku 636 000 – 794 000 Zajętość powierzchni kraju 48,9 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Pliszka siwa jest ptakiem urozmaiconego krajobrazu rolniczego z dużym udziałem pastwisk. Za optymalną uchodzi dla niej mozaika pól zajmujących od trzydziestu do sześćdziesięciu procent powierzchni, przeplatanych łąkami, pastwiskami, zadrzewieniami śródpolnymi i luźną zabudową wiejską. Zabudowę wyraźnie lubi, ale w umiarkowanej dawce — zwartego miasta unika. Lasów, zwłaszcza wnętrza dużych kompleksów iglastych, także. Drobne zadrzewienia toleruje, przy udziale rzędu pięciu do dziesięciu procent. Jest gatunkiem nizinnym i zimnolubnym; najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie średnia roczna temperatura nie przekracza siedmiu stopni. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 710 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 636 000 do 794 000. Gatunek stwierdzono na 48,9 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 33,6 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 8,8 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 9,5 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 710 000 par, w przedziale od 636 000 do 794 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: P. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Rudzik Erithacus rubecula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pliszka-gorska/ Budka typu P Pliszka górska Gatunek zasiedla budkę typu P — wejście 80 × 70 mm. Fot. gailhampshire from Cradley, Malvern, U.K, Wikimedia Commons , licencja CC BY 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Motacilla cinerea Nazwa angielska Grey Wagtail Zajmuje także P Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 18 400 par Przedział szacunku 12 600 – 27 000 Zajętość powierzchni kraju 1,8 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce narażony (VU) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ P Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Pliszka górska zasiedla doliny wartko płynących strumieni o urozmaiconym korycie — z kamieniami i zróżnicowanym dnem, bo to ono daje jej pokarm. Takich szczegółów nie widać z satelity, więc atlas przewiduje jej występowanie pośrednio: przez urozmaicenie rzeźby terenu i wysokość nad poziomem morza, bo od nich zależy, czy takie cieki w ogóle istnieją. Stąd preferencja dla chłodnego klimatu górskiego o wysokich i sezonowych opadach. Sprzyja jej też obecność drobnych lasów i zadrzewień o powikłanym kształcie, a sąsiedztwa człowieka nie unika. W Polsce najwyższe zagęszczenia osiąga w Karpatach i Sudetach oraz na ich przedgórzach; poza górami jest bardzo nieliczna i występuje wyspowo. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 18 400 par lęgowych — z przedziałem ufności od 12 600 do 27 000. Gatunek stwierdzono na 1,8 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował spadek liczebności o 58,2 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany spadek. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 0,6 % w górę, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 2,5 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Przy tym gatunku warto znać ograniczenie danych: pliszkę górską stwierdzono zaledwie na trzydziestu trzech z siedmiuset osiemdziesięciu badanych powierzchni, z czego tylko na dziewięciu poza górami. Autorzy atlasu opublikowali szacunki mimo małej próby, bo gatunek silnie zmniejsza liczebność, ale sami zaznaczają, że wnioskowanie jest tu mniej pewne niż przy ptakach pospolitych. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka półotwarta. Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 18 400 par, w przedziale od 12 600 do 27 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: P. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu P Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu P — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kretoglow/ Budka typu B Krętogłów Gatunek zasiedla budkę typu B — otwór o średnicy 47 mm. W skrócie Nazwa łacińska Jynx torquilla Nazwa angielska Eurasian Wryneck Zajmuje także B Średnica otworu 47 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła 140 mm 300 mm 260 mm ⌀ 47 mm Przekrój budki typu B: dno 140 mm, wysokość wnętrza 300 mm, otwór o średnicy 47 mm w odległości 260 mm od dna. Dlaczego akurat typ B Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Krętogłów zasiedla tereny półotwarte: sady, krzewiaste pastwiska, luźne zadrzewienia i zagajniki wśród pól. Jest wędrowny — w Polsce od końca kwietnia do września — i zimuje w Afryce. Występuje w całym kraju, ale zwykle nielicznie. Żywi się głównie mrówkami, które zbiera z ziemi. Choć należy do dzięciołów, zachowuje się jak ptak wróblowy: nie wspina się po pniu, wsparty na ogonie, tylko siada w poprzek poziomej gałęzi, a dziobem raczej dłubie, niż kuje. Ubarwienie w brązowe i szare plamy zlewa się z korą. Czy budka pomaga temu gatunkowi To jest gatunek, dla którego budka nie jest udogodnieniem, tylko warunkiem: krętogłów nie wykuwa własnych dziupli i gnieździ się w zastanej dziupli albo w skrzynce lęgowej. Mikusek nazywa go jedynym krajowym dzięciołem, który dziupli nie kuje samodzielnie — czyli w całości zależnym od tego, co zostawili inni albo co powiesił człowiek. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu B — otwór wlotowy o średnicy 47 mm. Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: B. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu B Bogatka Parus major Jerzyk Apus apus Kowalik Sitta europaea Mazurek Passer montanus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Szpak Sturnus vulgaris Wróbel Passer domesticus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu B — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/dzieciol-duzy/ Gatunek Dzięcioł duży Gatunek notowany w budkach lęgowych — poniżej to, co o nim podają źródła. Fot. Плешков Алексей, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Dendrocopos major Nazwa angielska Great Spotted Woodpecker Liczebność w Polsce 617 000 par Przedział szacunku 578 000 – 658 000 Zajętość powierzchni kraju 54,5 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Za Mikuskiem (2012). Gdzie żyje i czego potrzebuje Dzięcioł duży gnieździ się we wszystkich typach drzewostanów, ale najwyższe zagęszczenia osiąga w dużych, jednolitych kompleksach leśnych z rozległym wnętrzem lasu. W lasach rozdrobnionych, w drobnych zadrzewieniach i w urozmaiconym krajobrazie rolniczym też występuje — tyle że wielokrotnie rzadziej, i wybiera je głównie wtedy, gdy dużego lasu w pobliżu nie ma. Otwartego krajobrazu, a zwłaszcza rolnictwa wielkoobszarowego, unika. Sprzyja mu urozmaicona rzeźba terenu, przez co najchętniej zasiedla wyżyny w przedziale czterystu do pięciuset metrów nad poziomem morza. Woli łagodne zimy i wysokie opady. W Polsce najliczniejszy na Pomorzu, ziemi lubuskiej, w Karpatach i w dużych puszczach. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 617 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 578 000 do 658 000. Gatunek stwierdzono na 54,5 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 9,7 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 2,9 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 14,8 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Ten gatunek jest w budkach po drugiej stronie: to on wykuwa dziuple, z których korzystają inni. Atlas studzi jednak popularne przekonanie, że bez niego dziuplaki wtórne nie mają gdzie mieszkać — w starszych drzewostanach, także użytkowanych gospodarczo, sikory i muchołówki z reguły nie są silnie zależne od dziupli dzięcioła dużego. Wyjątkiem jest szpak, który zajmuje je stosunkowo często i bywa, że przy okazji niszczy lęg gospodarza. Częste pytania Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 617 000 par, w przedziale od 578 000 do 658 000. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/dzieciol-czarny/ Gatunek Dzięcioł czarny Gatunek notowany w budkach lęgowych — poniżej to, co o nim podają źródła. Fot. Alastair Rae from London, United Kingdom, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Dryocopus martius Nazwa angielska Black Woodpecker Liczebność w Polsce 46 800 par Przedział szacunku 39 700 – 55 200 Zajętość powierzchni kraju 20,1 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Za Mikuskiem (2012). Gdzie żyje i czego potrzebuje Dzięcioł czarny zasiedla zwykle duże i zwarte kompleksy leśne, ale w ich obrębie wybiera lasy zróżnicowane: pod względem układu płatów drzewostanu, składu gatunkowego drzew i rzeźby terenu. W wielkich, ciągłych kompleksach jego zagęszczenia są niższe w monokulturach iglastych i rosną wraz z domieszką lasów mieszanych i liściastych. Otwartych przestrzeni unika, choć w regionach silnie wylesionych pomaga mu ekstensywne rolnictwo z drobnymi lasami i zadrzewieniami. Od siedzib ludzkich wyraźnie stroni. W Polsce najliczniejszy na Pomorzu, ziemi lubuskiej oraz w Karpatach, szczególnie w Bieszczadach; w bezleśnej Polsce środkowej zdecydowanie rzadszy. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 46 800 par lęgowych — z przedziałem ufności od 39 700 do 55 200. Gatunek stwierdzono na 20,1 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 33,5 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 2,8 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 19,9 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Dzięcioł czarny jest gatunkiem, dla którego budki się nie wiesza — wiesza się je dzięki niemu. Wykuwane przez niego dziuple otwierają las na wiele gatunków zwierząt, często rzadkich i zagrożonych, dla których naturalna dziupla jest warunkiem przetrwania. Skrzynka typu E odtwarza tę dziuplę tam, gdzie starych drzew już nie ma; sam dzięcioł czarny potrzebuje przede wszystkim dojrzałego drzewostanu. Częste pytania Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 46 800 par, w przedziale od 39 700 do 55 200. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/jerzyk/ Budka typu B Jerzyk Gatunek zasiedla budkę typu B — otwór o średnicy 47 mm. Fot. Alexis Lours, Wikimedia Commons , licencja CC BY 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Apus apus Nazwa angielska Common Swift Zajmuje także B Średnica otworu 47 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 98 500 par Przedział szacunku 64 200 – 151 000 Zajętość powierzchni kraju 3,3 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła 140 mm 300 mm 260 mm ⌀ 47 mm Przekrój budki typu B: dno 140 mm, wysokość wnętrza 300 mm, otwór o średnicy 47 mm w odległości 260 mm od dna. Dlaczego akurat typ B Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Pierwotnie jerzyk gniazdował na klifach, urwiskach skalnych i w dojrzałych drzewostanach — w dziuplach wykutych przez dzięcioły, co gdzieniegdzie robi do dziś. Współczesnym zamiennikiem pionowej ściany skalnej stały się ściany wysokich budynków i obecnie gatunek gniazduje niemal wyłącznie w miastach. Dlatego jedynym czynnikiem, który realnie przewiduje jego zagęszczenie, jest udział terenów zabudowanych w krajobrazie. Poza miastem jerzyki widuje się głównie na żerowisku, nad łąkami i pastwiskami. W Polsce rozmieszczony wyspowo, liczniejszy na Górnym Śląsku i wokół dużych aglomeracji. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 98 500 par lęgowych — z przedziałem ufności od 64 200 do 151 000. Gatunek stwierdzono na 3,3 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 36,2 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 3,6 % w górę, czyli stabilny. W Polsce gniazduje 2,1 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Tu atlas formułuje wprost zalecenie praktyczne: remonty elewacji budynków, w których gniazdują jerzyki, powinny być połączone z dostarczeniem zastępczych miejsc gniazdowych w postaci skrzynek. Termomodernizacja zamyka szczeliny masowo i radykalnie, a skutki tej redukcji dla populacji nie są dziś jasne — w skali lokalnej mogą oznaczać duże spadki. Budka dla jerzyka jest więc elementem remontu, nie ozdobą po nim. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu B — otwór wlotowy o średnicy 47 mm. Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 98 500 par, w przedziale od 64 200 do 151 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: B. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu B Bogatka Parus major Kowalik Sitta europaea Krętogłów Jynx torquilla Mazurek Passer montanus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Szpak Sturnus vulgaris Wróbel Passer domesticus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu B — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kawka/ Budka typu D Kawka Gatunek zasiedla budkę typu D — otwór o średnicy 85 mm. Fot. User:MatthiasKabel, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Corvus monedula Nazwa angielska Eurasian Jackdaw Typ budki D Zajmuje także E Średnica otworu 85 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Liczebność w Polsce 239 000 par Przedział szacunku 209 000 – 272 000 Zajętość powierzchni kraju 11,8 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ D W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje O liczebności kawki decyduje udział zabudowy miejskiej, najchętniej powyżej trzydziestu procent, a także terenów przemysłowych, handlowych i komunikacyjnych. Na luźniejszej zabudowie wiejskiej występuje w niższych zagęszczeniach, a w krajobrazie rolniczym jeszcze rzadziej — wybiera tam miejsca o urozmaiconym pokryciu terenu i luźno rozrzuconych gospodarstwach. Dużych kompleksów leśnych unika, we wnętrzu zwartych puszcz nie występuje wcale; woli za to niewielkie lasy komunalne, parki i cmentarze. Jest gatunkiem nizinnym, najliczniejszym poniżej dwustu metrów nad poziomem morza, i preferuje klimat kontynentalny. W Polsce zagęszczenia rosną wyraźnie ze wschodu na zachód, na korzyść wschodu. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 239 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 209 000 do 272 000. Gatunek stwierdzono na 11,8 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 14,5 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 3,5 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 7,3 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Kawka zajmuje skrzynki lęgowe, co pozwala nadrabiać lokalne straty w miejscach gniazdowych — a te w miastach znikają razem z zabezpieczaniem kominów, stropodachów i wież. Skrzynka typu D w takim miejscu jest bezpośrednim zamiennikiem tego, co zostało zamknięte. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu D — otwór wlotowy o średnicy 85 mm. W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 239 000 par, w przedziale od 209 000 do 272 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: E. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu D Dudek Upupa epops Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu D — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/siniak/ Budka typu D Siniak Gatunek zasiedla budkę typu D — otwór o średnicy 85 mm. W skrócie Nazwa łacińska Columba oenas Nazwa angielska Stock Dove Zajmuje także D Średnica otworu 85 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ D W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Siniak gnieździ się w dojrzałych lasach, zwykle liściastych, oraz w większych, ustronnych parkach ze starymi drzewami obfitującymi w dziuple — i to w dziuplach najczęściej zakłada gniazdo. Miejscami zajmuje też skały i budynki. W Polsce jest wędrowny, przebywa od marca do października. Bywa płochliwy i najczęściej zdradza go głos, a nie widok. Od gołębia miejskiego odróżnia go szary spód skrzydeł, sinoszare ubarwienie z lśniącym zielonofioletowym kołnierzykiem i brak wyraźnych pasków skrzydłowych. Czy budka pomaga temu gatunkowi Siniak jest w tabeli Mikuska gatunkiem towarzyszącym budki typu D — tej samej, którą buduje się dla kawki. Że gnieździ się przede wszystkim w dziuplach starych drzew, sztuczna dziupla o odpowiednio dużym wnętrzu zastępuje mu dokładnie ten zasób, który znika razem z usuwaniem starodrzewu. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu D — otwór wlotowy o średnicy 85 mm. W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu D Dudek Upupa epops Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu D — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/dudek/ Budka typu D Dudek Gatunek zasiedla budkę typu D — otwór o średnicy 85 mm. Fot. Shantanu Kuveskar, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Upupa epops Nazwa angielska Eurasian Hoopoe Zajmuje także D Średnica otworu 85 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ D W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Dudek gnieździ się na terenach rolniczych z pastwiskami, zagajnikami i alejami drzew. Jest wędrowny — w Polsce od początku kwietnia do września — i zimuje w Afryce. Dużo czasu spędza na ziemi i do żerowania potrzebuje niskiej trawy albo nagiego podłoża, bo żywi się głównie pierścienicami i owadami. Trzyma się na dystans od ludzi, choć niezbyt płochliwy. Gniazdo zakłada w dziupli, skrzynce lęgowej, otworze w kamiennym murze albo w fundamentach domu — czyli wszędzie tam, gdzie znajdzie ciasną, ciemną komorę. Czy budka pomaga temu gatunkowi Skrzynka lęgowa figuruje u dudka w jednym rzędzie z dziuplą i szczeliną w murze jako zwykłe miejsce gniazdowania, a nie ostateczność. Warunkiem jest jednak żerowisko: sama budka na terenie zarośniętym wysoką trawą nic nie da, bo dudek zbiera pokarm z niskiej darni albo z gołej ziemi. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu D — otwór wlotowy o średnicy 85 mm. W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu D Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu D — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kraska/ Budka typu D Kraska Gatunek zasiedla budkę typu D — otwór o średnicy 85 mm. Fot. Saeed Davari, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 4.0 . W skrócie Nazwa łacińska Coracias garrulus Nazwa angielska European Roller Zajmuje także D Średnica otworu 85 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ D W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Kraska zajmuje suche, ciepłe tereny otwarte z pojedynczymi drzewami, zagajnikami i luźnymi lasami — głównie dąbrowami, miejscami sośninami — obfitującymi w duże owady naziemne, takie jak żuki i pasikoniki. Jest wędrowna: w Polsce od końca kwietnia do września, zimuje w południowej Afryce. Gniazdo zakłada zwykle w dziupli. Wielkością dorównuje kawce i jest masywnie zbudowana. Poluje z czatowni, wypatrując zdobyczy na ziemi, więc potrzebuje jednocześnie miejsc do siedzenia i odsłoniętego, ciepłego podłoża pod nimi. Czy budka pomaga temu gatunkowi Kraska to gatunek, przy którym Mikusek ostrzega przed konkurencją: wymienia szpaka w budce dla kraski jako przykład sytuacji, gdy o lokum walczy gatunek pospolity z rzadkim. Samo powieszenie skrzynki jest tu więc dopiero początkiem — bez rozpoznania, kto jeszcze w okolicy szuka dziupli, budka może pomóc komuś zupełnie innemu. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu D — otwór wlotowy o średnicy 85 mm. W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu D Dudek Upupa epops Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu D — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/sojka/ Budka typu E Sójka Gatunek zasiedla budkę typu E — otwór o średnicy 150 mm. Fot. Luc Viatour, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Garrulus glandarius Nazwa angielska Eurasian Jay Zajmuje także E Średnica otworu 150 mm Wysokość zawieszenia 6 m Liczebność w Polsce 471 000 par Przedział szacunku 432 000 – 514 000 Zajętość powierzchni kraju 51 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ E. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ E Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Sójka gnieździ się we wszystkich typach lasów: i w dużych kompleksach, i w mniejszych drzewostanach o urozmaiconej strukturze, rozdrobnionych, z dużą ilością skrajów i mieszanym składem gatunkowym. Sprzyja jej urozmaicona rzeźba terenu; najchętniej zasiedla lasy wyżynne na wysokości czterystu do sześciuset metrów. Terenów otwartych, zwłaszcza intensywnie uprawianych pól, unika. W okolicach bezleśnych zasiedla nawet drobne zadrzewienia, a wtedy trzyma się blisko człowieka — parków, cmentarzy, lasów komunalnych i krajobrazu z dużą liczbą małych gospodarstw. W Polsce rozmieszczona równomiernie, liczniejsza w większych kompleksach leśnych. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 471 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 432 000 do 514 000. Gatunek stwierdzono na 51 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 22,4 %, co Atlas klasyfikuje jako trend umiarkowany wzrost. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 7,2 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 9,7 % unijnej populacji tego gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu E — otwór wlotowy o średnicy 150 mm. Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Około 6 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 471 000 par, w przedziale od 432 000 do 514 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: E. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu E Gągoł Bucephala clangula Kawka Corvus monedula Krzyżówka Anas platyrhynchos Nurogęś Mergus merganser Puszczyk Strix aluco Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu E — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mandarynka/ Budka typu D Mandarynka Gatunek zasiedla budkę typu D — otwór o średnicy 85 mm. W skrócie Nazwa łacińska Aix galericulata Nazwa angielska Mandarin Duck Zajmuje także D Średnica otworu 85 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ D W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Mandarynka pochodzi ze wschodniej Azji, a w Europie żyją populacje zdziczałe — w Wielkiej Brytanii od początku XX wieku, w Irlandii od 1978 roku, ponadto we Francji i Szwajcarii. Spotykana jest w wielu innych krajach europejskich. Wybiera jeziora i rzeki z płaczącymi wierzbami, szuwarami i inną roślinnością dającą schronienie. Jest niewielka i krępa, o długim ogonie i dużej głowie, z bardzo wyraźną różnicą między upierzeniem samca i samicy. Czy budka pomaga temu gatunkowi W tabeli Mikuska mandarynka figuruje jako gatunek towarzyszący przy budce typu D i przy skrzynce kominowej. To kaczka dziuplowa, więc skrzynka nad wodą albo w jej pobliżu jest dla niej naturalnym miejscem lęgu — z zastrzeżeniem, że w Polsce mówimy o ptakach z hodowli i ich potomstwie, nie o gatunku rodzimym. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu D — otwór wlotowy o średnicy 85 mm. W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu D Dudek Upupa epops Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu D — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/krzyzowka/ Budka typu E Krzyżówka Gatunek zasiedla budkę typu E — otwór o średnicy 150 mm. Fot. Rolf Dietrich Brecher from Germany, Wikimedia Commons , licencja CC BY 2.0 . W skrócie Nazwa łacińska Anas platyrhynchos Nazwa angielska Mallard Zajmuje także E Średnica otworu 150 mm Wysokość zawieszenia 6 m Liczebność w Polsce 263 000 par Przedział szacunku 233 000 – 296 000 Zajętość powierzchni kraju 20,4 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna gatunek łowny A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ E. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ E Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Krzyżówka jest gatunkiem bardzo plastycznym i jej wybór miejsca zależy głównie od tego, co lokalnie dostępne. Najwyższe zagęszczenia osiąga w dolinach rzecznych — ta prawidłowość jest niezależna od regionu, słabnie tylko tam, gdzie dużo jest jezior i innych stałych zbiorników. W obrębie dużych dolin rzecznych wybiera drobne zadrzewienia i unika zwartych lasów; poza dolinami jest odwrotnie — zadrzewień unika, a wielkie kompleksy leśne nie robią jej różnicy. Tam, gdzie zbiorników wodnych prawie nie ma, liczy się udział łąk i pastwisk, przy czym omija obszary intensywnego wypasu, co wskazuje na upodobanie do łąk wilgotnych, niekoszonych i niewypasanych. Jest związana z łagodnym klimatem i rzadka powyżej dwustu metrów nad poziomem morza. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 263 000 par lęgowych — z przedziałem ufności od 233 000 do 296 000. Gatunek stwierdzono na 20,4 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 13,7 %, co Atlas klasyfikuje jako trend stabilny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 4,3 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 11,7 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Atlas stwierdza wprost, że nie ma danych wskazujących, by liczebność i rozpowszechnienie krzyżówki były dziś ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych. Budka dla kaczki ma więc sens tam, gdzie chodzi o konkretny zbiornik, brzeg pozbawiony osłony albo obserwację — a nie o ratowanie gatunku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu E — otwór wlotowy o średnicy 150 mm. Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Około 6 m nad ziemią. Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 263 000 par, w przedziale od 233 000 do 296 000. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: E. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu E Gągoł Bucephala clangula Kawka Corvus monedula Nurogęś Mergus merganser Puszczyk Strix aluco Sójka Garrulus glandarius Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Budka typu E — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/nuroges/ Budka typu E Nurogęś Gatunek zasiedla budkę typu E — otwór o średnicy 150 mm. W skrócie Nazwa łacińska Mergus merganser Nazwa angielska Common Merganser Zajmuje także E Średnica otworu 150 mm Wysokość zawieszenia 6 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ E. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ E Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Nurogęś gnieździ się nad jeziorami i wolno płynącymi rzekami w lasach. Potrzebuje wód dość głębokich, przejrzystych i zasobnych w ryby oraz starych, dziuplastych drzew nad nimi — te dwa warunki muszą wystąpić razem. Poza sezonem lęgowym jest towarzyska i potrafi tworzyć bardzo duże stada; notowano zgrupowania liczone w dziesiątkach tysięcy, gdy ptaki zbierają się na pierzenie pod koniec lata albo zbiorowo polują późną jesienią. Doskonale nurkuje i jest odporna na mróz. Czy budka pomaga temu gatunkowi Przewodnik wymienia skrzynki lęgowe wprost obok dziupli, jam i budynków jako miejsce gniazdowania nurogęsi. Ma to konkretne znaczenie tam, gdzie nad zasobnym w ryby zbiornikiem nie ostały się stare drzewa z dziuplami: brakuje wtedy nie żerowiska, tylko miejsca na gniazdo, a to akurat da się uzupełnić. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu E — otwór wlotowy o średnicy 150 mm. Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Około 6 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: E. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu E Gągoł Bucephala clangula Kawka Corvus monedula Krzyżówka Anas platyrhynchos Puszczyk Strix aluco Sójka Garrulus glandarius Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu E — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pustulka/ Gatunek Pustułka Gatunek notowany w budkach lęgowych — poniżej to, co o nim podają źródła. Fot. Andreas Trepte, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 2.5 . W skrócie Nazwa łacińska Falco tinnunculus Nazwa angielska Common Kestrel Liczebność w Polsce 5280 par Przedział szacunku 3910 – 7140 Zajętość powierzchni kraju 7,1 % Status IUCN najmniejszej troski (LC) Status w Polsce najmniejszej troski (LC) Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Za Mikuskiem (2012). Gdzie żyje i czego potrzebuje Pustułka potrzebuje dwóch rzeczy: otwartej przestrzeni z bogatą bazą pokarmową, czyli nornikami, oraz wysokiego elementu na gniazdo — drzewa, urwiska albo budynku. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu kojarzono ją z ekstensywnym krajobrazem rolniczym; dziś najwyższe zagęszczenia osiąga w dużych miastach i to miary urbanizacji najlepiej przewidują jej liczebność. Poza tym jej zagęszczenie zależy od udziału odłogów, łąk i pastwisk oraz od położenia w obrębie dużych dolin rzecznych — ale te zależności działają tylko tam, gdzie jest też sporo zabudowy. Rozległych kompleksów leśnych zdecydowanie unika. W Polsce najliczniejsza na południu, w pasie wyżyn i pogórzy, oraz w miastach i na ich obrzeżach w całym kraju. Ile ich jest Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 5280 par lęgowych — z przedziałem ufności od 3910 do 7140. Gatunek stwierdzono na 7,1 % powierzchni kraju. Szacunek pochodzi z monitoringu prowadzonego w całej Polsce, dlatego podany jest jako przedział. Jak mu się wiedzie Monitoring w latach 2000–2010 zanotował wzrost liczebności o 37 %, co Atlas klasyfikuje jako trend niepewny. Zasięg występowania zmienił się w tym samym czasie o 5,2 % w górę, czyli umiarkowany wzrost. W Polsce gniazduje 1,7 % unijnej populacji tego gatunku. Czy budka pomaga temu gatunkowi To najmocniejszy argument za budką z całej tej listy. Wycofywanie się pustułki z terenów rolniczych atlas wiąże z niedoborem miejsc gniazdowych: korzystała tam głównie ze starych gniazd wron, a populacja wrony w krajobrazie rolniczym silnie spada. Skrzynki wieszane w tych siedliskach są chętnie zajmowane, co potwierdza, że to właśnie miejsce na gniazdo jest zasobem ograniczającym liczebność gatunku poza miastami. W miastach ptaki również chętnie je wybierają. Częste pytania Ile par gniazduje w Polsce? Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację na 5280 par, w przedziale od 3910 do 7140. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i status ochronny (tabela zbiorcza), trendy z lat 2000–2010 i udział w populacji Unii. Opis siedliska i wniosek o sensie wieszania budki streszczają rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony” z karty gatunku — własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/puszczyk/ Budka typu E Puszczyk Gatunek zasiedla budkę typu E — otwór o średnicy 150 mm. Fot. Chrumps, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Strix aluco Nazwa angielska Tawny Owl Typ budki E Średnica otworu 150 mm Wysokość zawieszenia 6 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ E. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ E Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Puszczyk zasiedla lasy, parki i zadrzewienia śródpolne, preferując stare drzewa liściaste, zwłaszcza dziuplaste dęby. Często spotyka się go blisko ludzi — w ogrodach i miastach — gdzie nierzadko sypia na budynkach albo poluje między nimi na gryzonie. W Polsce jest dość pospolity. Jest ściśle osiadły i rzadko przemieszcza się dalej niż o kilka kilometrów. Poluje nocą, wypatrując z czatowni myszy, norników i owadów, które chwyta na ziemi. Bywa agresywny wobec intruzów, gdy podloty pokryte jeszcze szarym puchem opuszczą gniazdo — o czym warto pamiętać przy kontroli budki w tym okresie. Czy budka pomaga temu gatunkowi Sformułowanie z przewodnika jest tu jednoznaczne: puszczyk gnieździ się w dziuplach, a jeśli ich brak, chętnie zajmuje skrzynki lęgowe. Budka typu E jest więc dla niego realnym zamiennikiem starego dziuplastego drzewa — jednym z niewielu przypadków, gdy sztuczna dziupla wchodzi wprost w miejsce zasobu, którego w lesie gospodarczym po prostu nie ma. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu E — otwór wlotowy o średnicy 150 mm. Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Około 6 m nad ziemią. Kto jeszcze zajmuje budkę typu E Gągoł Bucephala clangula Kawka Corvus monedula Krzyżówka Anas platyrhynchos Nurogęś Mergus merganser Sójka Garrulus glandarius Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu E — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/wlochatka/ Budka typu D Włochatka Gatunek zasiedla budkę typu D — otwór o średnicy 85 mm. Fot. Mdf, Wikimedia Commons , licencja CC BY-SA 3.0 . W skrócie Nazwa łacińska Aegolius funereus Nazwa angielska Boreal Owl Zajmuje także D Średnica otworu 85 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ D W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Włochatka gnieździ się w gęstych lasach z małymi torfowiskami i polanami. W Europie Północnej jest dość pospolita; w Polsce występuje głównie w górach i na północy, w świerczynach i sośninach. Jest częściowo osiadła, ale jesienią potrafi licznie przemieszczać się na południe — prawdopodobnie głównie samice i ptaki młode. Prowadzi wybitnie nocny tryb życia i trudno ją zobaczyć inaczej niż przy gnieździe. Żywi się głównie nornikami. Bywa mylona z sóweczką, ale ta jest zaledwie wielkości szpaka i siada na czubkach drzew, podczas gdy włochatka woli wnętrze korony. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo zakłada w dziupli — najczęściej wykutej przez dzięcioła czarnego — albo w skrzynce. To wyjaśnia, dlaczego ochrona włochatki zaczyna się od dzięcioła czarnego i od starodrzewu, a budka jest uzupełnieniem tam, gdzie jednego albo drugiego zabrakło. Mikusek pokazuje przy tym budkę dla włochatki z listewkami wewnątrz, ułatwiającymi ptakowi poruszanie się w środku. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu D — otwór wlotowy o średnicy 85 mm. W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: D. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu D Dudek Upupa epops Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu D — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/gagol/ Budka typu E Gągoł Gatunek zasiedla budkę typu E — otwór o średnicy 150 mm. W skrócie Nazwa łacińska Bucephala clangula Nazwa angielska Common Goldeneye Zajmuje także E Średnica otworu 150 mm Wysokość zawieszenia 6 m Ochrona prawna ochrona ścisła A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ E. Za Mikuskiem (2012). Dlaczego akurat typ E Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Średnica otworu decyduje o bezpieczeństwie lęgu. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Z tego samego powodu wierć otwór okrągły, a ściankę przy nim wzmocnij do czterech centymetrów listwą albo metalową płytką. Gdzie żyje i czego potrzebuje Gągoł gnieździ się w lasach nad jeziorami — głównie przejrzystymi i ubogimi w składniki odżywcze — oraz nad wolno płynącymi rzekami i na morskich wyspach; na otwartych wybrzeżach jest mniej liczny. Przeważnie wędrowny, odporny na mróz i wcześnie wracający na lęgowiska. Mniej towarzyski niż większość kaczek nurkujących: częściej widuje się go w parach albo w małych grupach. Jest płochliwy, żywi się pokarmem zwierzęcym, a wczesnowiosenne toki samców obejmują charakterystyczne odrzucanie głowy na plecy. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo zakłada w dziupli — zwykle po dzięciole czarnym — albo w skrzynce lęgowej. Dla gągoła sztuczna dziupla nad wodą albo w jej pobliżu jest więc pełnoprawnym miejscem lęgu, a nie substytutem drugiej kategorii. W tabeli Mikuska figuruje jako gatunek towarzyszący budki typu E, tej samej co dla puszczyka. Częste pytania Jaka budka dla tego gatunku? Budka typu E — otwór wlotowy o średnicy 150 mm. Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Około 6 m nad ziemią. Czy zajmie inną budkę? Źródło wymienia ten gatunek również przy typach: E. Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy otwór lepiej chroni lęg przed drapieżnikami. Kto jeszcze zajmuje budkę typu E Kawka Corvus monedula Krzyżówka Anas platyrhynchos Nurogęś Mergus merganser Puszczyk Strix aluco Sójka Garrulus glandarius Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — typy budek, średnice otworów, gatunki towarzyszące (Tab. 2 i tabela wymiarów). Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, terminy przylotu, pokarm i miejsce gniazda. Ten gatunek nie ma karty w Atlasie pospolitych ptaków lęgowych, bo nie obejmuje go monitoring gatunków pospolitych. Zobacz też Budka typu E — wymiary i budowa Wszystkie gatunki w budkach Ochrona ptaków w Polsce Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/inne/ Ptaki Polski Ptaki, które nie zamieszkają w budce 56 gatunków spoza listy dziuplaków — od bociana po czajkę. Każdy z opisem siedliska i zdaniem o tym, co naprawdę mu pomaga. Budka lęgowa pomaga jednej grupie ptaków: dziuplakom, które gniazdują w dziuplach, a nie potrafią ich wykuć. Reszta polskiej awifauny gniazduje na ziemi, w krzewach, w trzcinach albo w koronach drzew i budki nie zajmie — czasem mimo najlepszych chęci wieszającego. Te strony powstały dlatego, że pytanie „czy powiesić budkę dla skowronka" pada naprawdę, a odpowiedź „nie, ale zostaw miedzę" jest bardziej użyteczna niż milczenie. Co pomaga zamiast budki Odpowiedź jest inna dla każdej z tych grup i dlatego stoi na każdej stronie osobno, a nie tutaj w jednym akapicie. Gatunkom krajobrazu rolniczego — kuropatwie, potrzeszczowi, skowronkowi — pomaga to, co znika najszybciej: miedze, okrajki, ugory i zadrzewienia śródpolne. Ptakom terenów podmokłych pomaga niekoszona turzyca i nieosuszony rów. Gatunkom gniazdującym w krzewach wystarcza gęsty, kolczasty krzew, którego nikt nie przycina w maju. Są wyjątki, przy których sztuczna konstrukcja naprawdę działa, tylko nie jest budką: platforma pod gniazdo bociana białego zakładana na izolowanym słupie albo remont starego gniazda bociana czarnego. Opisujemy je przy tych gatunkach, razem z zastrzeżeniami, jakie stawia im literatura. Wszystkie gatunki Bażant Phasianus colchicus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Bocian biały Ciconia ciconia Bocian czarny Ciconia nigra Cierniówka Sylvia communis Czajka Vanellus vanellus Dymówka Hirundo rustica Dzierlatka Galerida cristata Dzwoniec Chloris chloris Gajówka Sylvia borin Gąsiorek Lanius collurio Gil Pyrrhula pyrrhula Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Kapturka Sylvia atricapilla Kląskawka Saxicola rubicola Kos Turdus merula Kukułka Cuculus canorus Kulczyk Serinus serinus Kuropatwa Perdix perdix Kwiczoł Turdus pilaris Lerka Lullula arborea Łozówka Acrocephalus palustris Makolągwa Carduelis cannabina Mysikrólik Regulus regulus Oknówka Delichon urbicum Ortolan Emberiza hortulana Paszkot Turdus viscivorus Piegża Sylvia curruca Pierwiosnek Phylloscopus collybita Pliszka żółta Motacilla flava Pokląskwa Saxicola rubetra Pokrzywnica Prunella modularis Potrzeszcz Emberiza calandra Potrzos Emberiza schoeniclus Przepiórka Coturnix coturnix Raniuszek Aegithalos caudatus Sierpówka Streptopelia decaocto Skowronek Alauda arvensis Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Słowik szary Luscinia luscinia Sroka Pica pica Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Szczygieł Carduelis carduelis Śpiewak Turdus philomelos Świergotek drzewny Anthus trivialis Świergotek łąkowy Anthus pratensis Świerszczak Locustella naevia Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Trznadel Emberiza citrinella Wilga Oriolus oriolus Wrona siwa Corvus cornix Zaganiacz Hippolais icterina Zięba Fringilla coelebs Zniczek Regulus ignicapilla Żuraw Grus grus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karty gatunków. Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO. Zobacz też Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Kalkulatory Ptasie Domki A dla których budka ma sens Dziuplaki, dla których źródła podają typ budki, średnicę otworu i wysokość zawieszenia — z wymiarami i z podaniem rozdziału. Gatunki w budkach Typy budek --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/bazant/ Ptaki Polski Bażant Phasianus colchicus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Phasianus colchicus Nazwa angielska Common Pheasant Zagęszczenie w kraju 0,50 pary/km² (0,39–0,65) Status ochronny gatunek łowny Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Bażant unika dużych kompleksów leśnych i trzyma się krajobrazu rolniczego, z reguły blisko człowieka. Woli typową wieś: dużo małych gospodarstw, sady, łąki, luźne zarośla i wysoką roślinność zielną. Jest ciepłolubny — zagęszczenia rosną wraz ze średnią temperaturą roczną, stąd wyraźna przewaga południa kraju nad północą. Przy tym gatunku atlas dodaje zastrzeżenie, o którym warto wiedzieć: duża część ptaków pochodzi z hodowli, więc obraz rozmieszczenia mówi tyle o upodobaniach bażanta, co o aktywności hodowców i myśliwych. Gdzie w Polsce Na południu Polski liczny, na północy nieliczny, na pozostałym obszarze średnio liczny. Najwięcej ptaków jest tam, gdzie dziko żyjącą populację zasilają osobniki z hodowli — na Górnym Śląsku, Podkarpaciu i w Małopolsce. Na ziemi lubuskiej, Pomorzu i Mazurach bywa bardzo nieliczny, a w wielu miejscach nie występuje wcale. Ile ich jest i czy ubywa Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,50 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,39–0,65) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Mapa zagęszczeń pokazuje wyraźny gradient północ–południe, wynikający zapewne z rozkładu temperatur i z tego, jak intensywnie dzikie populacje są zasilane ptakami z woliery. W Polsce gatunek jest coraz liczniejszy — to jeden z niewielu ptaków krajobrazu rolniczego, o którym atlas pisze to bez zastrzeżeń. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi. Budki nie zajmie i nie potrzebuje — jego liczebność w Polsce zależy dziś głównie od wsiedleń, nie od dostępności miejsc na gniazdo. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi. Budki nie zajmie i nie potrzebuje — jego liczebność w Polsce zależy dziś głównie od wsiedleń, nie od dostępności miejsc na gniazdo. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Bażant unika dużych kompleksów leśnych i trzyma się krajobrazu rolniczego, z reguły blisko człowieka. Woli typową wieś: dużo małych gospodarstw, sady, łąki, luźne zarośla i wysoką roślinność zielną. Jest ciepłolubny — zagęszczenia rosną wraz ze średnią temperaturą roczną, stąd wyraźna przewaga południa kraju nad północą. Inne ptaki Polski Błotniak stawowy Circus aeruginosus Bocian biały Ciconia ciconia Bocian czarny Ciconia nigra Cierniówka Sylvia communis Czajka Vanellus vanellus Dymówka Hirundo rustica Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/blotniak-stawowy/ Ptaki Polski Błotniak stawowy Circus aeruginosus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Circus aeruginosus Nazwa angielska Western Marsh-harrier Zagęszczenie w kraju 0,018 pary/km² (0,014–0,025) Liczebność w Polsce 5700 par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Błotniak stawowy żeruje w okresie lęgowym przede wszystkim na intensywnie użytkowanych polach, a także w dolinach dużych rzek i na pastwiskach. Samce potrafią latać po pokarm ponad pięć kilometrów od gniazda, więc opis krajobrazu, w którym się je widuje, mówi o żerowisku, a nie o miejscu lęgu. Miejsce lęgu jest inne i znacznie węższe: większość par potrzebuje zbiornika wodnego — choćby śródpolnego oczka, starorzecza, stawu czy jeziora — z wykształconym szuwarem trzcinowym. Przy zabezpieczonym miejscu gniazdowania populacja radzi sobie nawet w krajobrazie uprawianym intensywnie. Gdzie w Polsce Nieliczny gatunek lęgowy krajobrazu rolniczego, a w Polsce południowej i północno-zachodniej bardzo nieliczny. Najwięcej par gniazduje w Wielkopolsce, na Kujawach, Żuławach, Dolnym Śląsku, w Niecce Nidziańskiej i na Lubelszczyźnie. Regiony o wysokiej lesistości oraz góry i wyżyny są omijane. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 5700 par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,018 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,014–0,025) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Szacunek oparto na danych monitoringu z lat 2000–2010. W Europie w latach 80. i 90. odnotowano znaczny, około trzykrotny wzrost liczebności; obecnie populacja europejska utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje w trzcinie, nisko nad wodą — budka jest tu bez znaczenia. To, co realnie pomaga, atlas nazywa wprost: zachowanie choćby niewielkich zbiorników ze szuwarem w krajobrazie rolniczym. Jedno oczko z trzciną robi tu więcej niż cała ściana skrzynek. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje w trzcinie, nisko nad wodą — budka jest tu bez znaczenia. To, co realnie pomaga, atlas nazywa wprost: zachowanie choćby niewielkich zbiorników ze szuwarem w krajobrazie rolniczym. Jedno oczko z trzciną robi tu więcej niż cała ściana skrzynek. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Błotniak stawowy żeruje w okresie lęgowym przede wszystkim na intensywnie użytkowanych polach, a także w dolinach dużych rzek i na pastwiskach. Samce potrafią latać po pokarm ponad pięć kilometrów od gniazda, więc opis krajobrazu, w którym się je widuje, mówi o żerowisku, a nie o miejscu lęgu. Ile par gniazduje w Polsce? 5700 par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Szacunek oparto na danych monitoringu z lat 2000–2010. W Europie w latach 80. i 90. odnotowano znaczny, około trzykrotny wzrost liczebności; obecnie populacja europejska utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Inne ptaki Polski Bocian biały Ciconia ciconia Bocian czarny Ciconia nigra Cierniówka Sylvia communis Czajka Vanellus vanellus Dymówka Hirundo rustica Dzierlatka Galerida cristata Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/bocian-bialy/ Ptaki Polski Bocian biały Ciconia ciconia. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Ciconia ciconia Nazwa angielska White Stork Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Bocian biały potrzebuje dwóch rzeczy naraz: otwartego terenu rolnego pod gniazdo i mokradła w zasięgu spaceru. Przewodnik wymienia bagniste doliny rzeczne, mokradła i tereny zalewowe — bez nich sama łąka nie wystarczy. Jadłospis też jest szerszy, niż podpowiadają obrazki z żabą: obok żab i owadów są w nim węże i pisklęta innych ptaków. Gniazdo z patyków buduje często w małych koloniach — na dachach domów, wieżach kościelnych i słupach. Jest niepłochliwy i daje się blisko podejść, co odróżnia go od większości dużych ptaków i tłumaczy, dlaczego tak dobrze go znamy. Żywi się żabami i owadami, ale też wężami i pisklętami. Zimuje w tropikalnej Afryce, wraca w kwietniu, a najliczniejszy przelot notuje się nad Bosforem i Gibraltarem pod koniec sierpnia. Gdzie występuje Ostoją tego gatunku jest Europa Wschodnia — a Polska leży w jej obrębie i to stąd pochodzi znaczna część europejskiej populacji. W Europie Północno-Zachodniej gatunek ginie, a przewodnik wskazuje dwie główne przyczyny: przewody energetyczne i osuszanie terenów podmokłych. Gniazduje na otwartych terenach rolnych z dostępem do bagnistych dolin rzecznych, mokradeł i terenów zalewowych. Czy budka pomaga temu gatunkowi Budki nie zajmie, ale to jeden z niewielu gatunków, którym sztuczna konstrukcja pomaga naprawdę: gniazdo z patyków buduje na dachach, wieżach kościelnych i słupach, a chętnie zajmuje zakładane koła od wozów i platformy. Mikusek opisuje podporę pod gniazdo montowaną na izolowanym słupie — izolowanym, bo to porażenie prądem jest tu jedną z głównych przyczyn śmierci. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Budki nie zajmie, ale to jeden z niewielu gatunków, którym sztuczna konstrukcja pomaga naprawdę: gniazdo z patyków buduje na dachach, wieżach kościelnych i słupach, a chętnie zajmuje zakładane koła od wozów i platformy. Mikusek opisuje podporę pod gniazdo montowaną na izolowanym słupie — izolowanym, bo to porażenie prądem jest tu jedną z głównych przyczyn śmierci. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Bocian biały potrzebuje dwóch rzeczy naraz: otwartego terenu rolnego pod gniazdo i mokradła w zasięgu spaceru. Przewodnik wymienia bagniste doliny rzeczne, mokradła i tereny zalewowe — bez nich sama łąka nie wystarczy. Jadłospis też jest szerszy, niż podpowiadają obrazki z żabą: obok żab i owadów są w nim węże i pisklęta innych ptaków. Inne ptaki Polski Bocian czarny Ciconia nigra Cierniówka Sylvia communis Czajka Vanellus vanellus Dymówka Hirundo rustica Dzierlatka Galerida cristata Dzwoniec Chloris chloris Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, gniazdo, pokarm i terminy wędrówki. Opis własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/bocian-czarny/ Ptaki Polski Bocian czarny Ciconia nigra. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Ciconia nigra Nazwa angielska Black Stork Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Bocian czarny jest przeciwieństwem swojego białego krewnego pod niemal każdym względem prócz sylwetki. Tamten trzyma się wsi i ludzi, ten wybiera głąb podmokłego lasu i człowieka unika. Żywi się głównie płazami i owadami. Odlatuje miesiąc później niż bocian biały i wraca w kwietniu. Wędruje do Afryki, ale ma własny rytm: odlatuje miesiąc później niż bocian biały, a wraca w kwietniu. Z daleka w locie bywa mylony z krewnym — z bliska różnice są wyraźne: czarne głowa, szyja, pierś i grzbiet z metalicznym zielonym albo fioletowym połyskiem, a od spodu skrzydła mają jedynie białe trójkąty na podbarkówkach. Głos słyszy się rzadko, bo lęgi odbywa dyskretnie. Gdzie występuje Gniazduje w rozległych, podmokłych lasach — zwłaszcza w starych drzewostanach mieszanych i iglastych poprzetykanych rzekami i mokradłami. Jest to gatunek znacznie rzadszy i znacznie trudniejszy do zobaczenia niż bocian biały: przy gnieździe zachowuje się skrycie i płochliwie, a samo gniazdo stoi wysoko w koronie drzewa, w głębi lasu. Czy budka pomaga temu gatunkowi Sztuczne podpory pod gniazdo stosowano także dla niego, ale Mikusek jest tu ostrożny: ten rodzaj ingerencji jest znacznie bardziej kłopotliwy i kosztowny niż przy bocianie białym, a prawdopodobieństwo zajęcia — dużo niższe. Lepsze rezultaty daje remont starych, nieużywanych gniazd, łącznie z przycięciem gałęzi w strefie dolotu. To jest zresztą gatunek objęty ochroną strefową: wokół gniazda obowiązuje obszar, w którym nie wolno prowadzić prac. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Sztuczne podpory pod gniazdo stosowano także dla niego, ale Mikusek jest tu ostrożny: ten rodzaj ingerencji jest znacznie bardziej kłopotliwy i kosztowny niż przy bocianie białym, a prawdopodobieństwo zajęcia — dużo niższe. Lepsze rezultaty daje remont starych, nieużywanych gniazd, łącznie z przycięciem gałęzi w strefie dolotu. To jest zresztą gatunek objęty ochroną strefową: wokół gniazda obowiązuje obszar, w którym nie wolno prowadzić prac. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Bocian czarny jest przeciwieństwem swojego białego krewnego pod niemal każdym względem prócz sylwetki. Tamten trzyma się wsi i ludzi, ten wybiera głąb podmokłego lasu i człowieka unika. Żywi się głównie płazami i owadami. Odlatuje miesiąc później niż bocian biały i wraca w kwietniu. Inne ptaki Polski Cierniówka Sylvia communis Czajka Vanellus vanellus Dymówka Hirundo rustica Dzierlatka Galerida cristata Dzwoniec Chloris chloris Gajówka Sylvia borin Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — siedlisko, gniazdo, pokarm i terminy wędrówki. Opis własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/cierniowka/ Ptaki Polski Cierniówka Sylvia communis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Sylvia communis Nazwa angielska Common Whitethroat Zagęszczenie w kraju 4,86 pary/km² (4,51–5,24) Liczebność w Polsce ok. 1,5 miliona par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Cierniówka najliczniej występuje tam, gdzie krzewy mieszają się z roślinnością trawiastą. Spektrum takich miejsc jest szerokie: częściowo zarośnięte łąki, szpalery krzewów wśród pól, wikliny wzdłuż cieków, okrajki, kilkunastoletnie stadia zarastania lasu, obrzeża gospodarstw. Optymalny udział pól to około siedmiu dziesiątych powierzchni. Lasów unika, zwłaszcza rozległych borów, ale drobnych zadrzewień nie — a przy niedostatku swoich najlepszych siedlisk sięga po skraje lasu, których w dobrych warunkach omija. Unika rolnictwa wysokotowarowego i wielkoobszarowego. Najliczniejsza na pogórzach, pojezierzach i w dolinach rzecznych. Gdzie w Polsce Liczny gatunek urozmaiconego krajobrazu. Najliczniejszy na pogórzach, na pojezierzach — zwłaszcza Mazurach — oraz w dolinach rzecznych, szczególnie w odcinkach pradolinnych. Mniej liczny wśród dużych obszarów leśnych i omijający kompleksy lasów iglastych, takie jak Puszcza Notecka, Puszcza Solska czy Bory Tucholskie. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 1,5 miliona par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 4,86 pary na kilometr kwadratowy (przedział 4,51–5,24) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W Europie Zachodniej w latach 1968–1969 nastąpił bardzo gwałtowny spadek liczebności, wywołany prawdopodobnie suszą na zimowiskach w strefie Sahelu. Od tego czasu populacja powoli się odbudowuje i trend krótkoterminowy jest dodatni. W Polsce w latach 2000–2010 zaobserwowano umiarkowany spadek liczebności bez kierunkowych zmian rozpowszechnienia. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w gęstym krzaku. Atlas wiąże katastrofalny spadek jej liczebności z końca lat sześćdziesiątych z zanikiem siedlisk marginalnych — miedz, zakrzaczeń, ugorów, odłogów, przydroży — czyli tego, co przy powiększaniu działek znika pierwsze. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w gęstym krzaku. Atlas wiąże katastrofalny spadek jej liczebności z końca lat sześćdziesiątych z zanikiem siedlisk marginalnych — miedz, zakrzaczeń, ugorów, odłogów, przydroży — czyli tego, co przy powiększaniu działek znika pierwsze. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Cierniówka najliczniej występuje tam, gdzie krzewy mieszają się z roślinnością trawiastą. Spektrum takich miejsc jest szerokie: częściowo zarośnięte łąki, szpalery krzewów wśród pól, wikliny wzdłuż cieków, okrajki, kilkunastoletnie stadia zarastania lasu, obrzeża gospodarstw. Optymalny udział pól to około siedmiu dziesiątych powierzchni. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 1,5 miliona par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W Europie Zachodniej w latach 1968–1969 nastąpił bardzo gwałtowny spadek liczebności, wywołany prawdopodobnie suszą na zimowiskach w strefie Sahelu. Od tego czasu populacja powoli się odbudowuje i trend krótkoterminowy jest dodatni. W Polsce w latach 2000–2010 zaobserwowano umiarkowany spadek liczebności bez kierunkowych zmian rozpowszechnienia. Inne ptaki Polski Czajka Vanellus vanellus Dymówka Hirundo rustica Dzierlatka Galerida cristata Dzwoniec Chloris chloris Gajówka Sylvia borin Gąsiorek Lanius collurio Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/czajka/ Ptaki Polski Czajka Vanellus vanellus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Vanellus vanellus Nazwa angielska Northern Lapwing Zagęszczenie w kraju 0,34 pary/km² (0,30–0,40) Liczebność w Polsce ok. 100 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje O liczebności czajki decyduje przede wszystkim udział pastwisk w krajobrazie. Łąki kośne, zwłaszcza podmokłe i zalewowe, zasiedla rzadziej; pola uprawne są dla niej środowiskiem zastępczym i wybiera je wyraźnie tylko tam, gdzie pastwisk zostało mało. Lasów unika, podobnie jak miejsc, w których zabudowa przekracza dwie piąte powierzchni. Gniazdo to zwykły wyścielony dołek w ziemi, a pokarm stanowią pierścienice i owady. Ptak jest odporny na mróz i przylatuje bardzo wcześnie, już na przełomie stycznia i lutego; zimą tworzy duże stada, a sporadycznie zimuje w Polsce. Zagęszczenie zależy przede wszystkim od udziału pastwisk w krajobrazie — na polach uprawnych jest znacząco niższe, a okolic, w których zabudowa przekracza 40 % powierzchni, gatunek unika zupełnie. Gdzie w Polsce Średnio liczny, lokalnie nieliczny gatunek lęgowy terenów otwartych. Najliczniejszy na Podlasiu i północnym Mazowszu, mniej liczny na Mazurach, w Kotlinie Sandomierskiej, Niecce Nidziańskiej, na Polesiu i w szerokich dolinach dużych nizinnych rzek. Nieliczny na terenach zalesionych i górzystych — w Beskidach, Sudetach, na Pomorzu i ziemi lubuskiej. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 100 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,34 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,30–0,40) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Zagęszczenie ma wyraźny gradient: w zachodniej Polsce jest kilkakrotnie niższe niż w północno-wschodniej. W całej Europie populacja spada długotrwale, a w Polsce ubywa jej w przeciętnym tempie 40 % na dziesięć lat — to według kryteriów IUCN gatunek narażony na wyginięcie. Rozpowszechnienie mimo to nie zmienia się istotnie: czajka wciąż jest wszędzie, tylko jest jej coraz mniej. Czy budka pomaga temu gatunkowi Czajka gniazduje na ziemi, na otwartym pastwisku — budki nie zajmie. Warto natomiast wiedzieć, że jest w Polsce gatunkiem zagrożonym w kategorii VU, z szybkim i powszechnym spadkiem liczebności, który obejmuje także rozległe tereny jej najlepszych siedlisk. Atlas wskazuje dwie przyczyny: utratę pastwisk i podmokłych łąk oraz niską produktywność lęgów. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Czajka gniazduje na ziemi, na otwartym pastwisku — budki nie zajmie. Warto natomiast wiedzieć, że jest w Polsce gatunkiem zagrożonym w kategorii VU, z szybkim i powszechnym spadkiem liczebności, który obejmuje także rozległe tereny jej najlepszych siedlisk. Atlas wskazuje dwie przyczyny: utratę pastwisk i podmokłych łąk oraz niską produktywność lęgów. Gdzie żyje i czego potrzebuje? O liczebności czajki decyduje przede wszystkim udział pastwisk w krajobrazie. Łąki kośne, zwłaszcza podmokłe i zalewowe, zasiedla rzadziej; pola uprawne są dla niej środowiskiem zastępczym i wybiera je wyraźnie tylko tam, gdzie pastwisk zostało mało. Lasów unika, podobnie jak miejsc, w których zabudowa przekracza dwie piąte powierzchni. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 100 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Zagęszczenie ma wyraźny gradient: w zachodniej Polsce jest kilkakrotnie niższe niż w północno-wschodniej. W całej Europie populacja spada długotrwale, a w Polsce ubywa jej w przeciętnym tempie 40 % na dziesięć lat — to według kryteriów IUCN gatunek narażony na wyginięcie. Rozpowszechnienie mimo to nie zmienia się istotnie: czajka wciąż jest wszędzie, tylko jest jej coraz mniej. Inne ptaki Polski Dymówka Hirundo rustica Dzierlatka Galerida cristata Dzwoniec Chloris chloris Gajówka Sylvia borin Gąsiorek Lanius collurio Gil Pyrrhula pyrrhula Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/dymowka/ Ptaki Polski Dymówka Hirundo rustica. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Hirundo rustica Nazwa angielska Barn Swallow Zagęszczenie w kraju 6,11 pary/km² (5,54–6,75) Liczebność w Polsce ponad 2 miliony par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Dymówka gniazduje pospolicie na terenach wiejskich, w zagrodach i budynkach gospodarczych. Gniazdo to otwarta czarka z błota wzmocniona materiałem roślinnym, umieszczona na belce stropowej albo innym występie wewnątrz stodoły czy szopy, pod mostem lub na przepuście. Poluje na owady nisko nad ziemią, czasem między nogami pasącego się bydła, ale też na wysokości czubków drzew. Poza okresem lęgowym często nocuje gromadnie w trzcinowiskach. Przeciętne zagęszczenie w skali kraju to ponad sześć par na kilometr kwadratowy, a w środowiskach optymalnych dochodzi do trzydziestu. W Europie liczebność w ostatnich latach umiarkowanie spada; w Polsce w ostatniej dekadzie umiarkowanie rosła. Gdzie w Polsce Liczny, a w centralnej Polsce bardzo liczny gatunek lęgowy otwartego krajobrazu rolniczego. Najwyższe zagęszczenia osiąga na wschodnim Mazowszu, Kujawach, we wschodniej i południowej Wielkopolsce, na Dolnym Śląsku, w Niecce Nidziańskiej, na Lubelszczyźnie i Podlasiu. Mniej liczny w górach i w regionach o wysokiej lesistości. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ponad 2 miliony par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 6,11 pary na kilometr kwadratowy (przedział 5,54–6,75) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W optymalnych środowiskach zagęszczenie dochodzi nawet do 30 par na kilometr kwadratowy. To jeden z najliczniejszych ptaków kraju, co nie znaczy, że bezpieczny: w Europie w dłuższej perspektywie czasowej notuje się spadek liczebności. Czy budka pomaga temu gatunkowi Dymówka lepi gniazdo z błota wewnątrz budynków — w oborach, stodołach, pod mostami. Budka lęgowa jej nie zastąpi, ale pomóc można: półka przybita pod stropem daje oparcie pod gniazdo, a otwarte wrota obory decydują o tym, czy w ogóle wejdzie. To jest pomoc w budynku, nie na drzewie. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Dymówka lepi gniazdo z błota wewnątrz budynków — w oborach, stodołach, pod mostami. Budka lęgowa jej nie zastąpi, ale pomóc można: półka przybita pod stropem daje oparcie pod gniazdo, a otwarte wrota obory decydują o tym, czy w ogóle wejdzie. To jest pomoc w budynku, nie na drzewie. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Dymówka gniazduje pospolicie na terenach wiejskich, w zagrodach i budynkach gospodarczych. Gniazdo to otwarta czarka z błota wzmocniona materiałem roślinnym, umieszczona na belce stropowej albo innym występie wewnątrz stodoły czy szopy, pod mostem lub na przepuście. Poluje na owady nisko nad ziemią, czasem między nogami pasącego się bydła, ale też na wysokości czubków drzew. Poza okresem lęgowym często nocuje gromadnie w trzcinowiskach. Ile par gniazduje w Polsce? ponad 2 miliony par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W optymalnych środowiskach zagęszczenie dochodzi nawet do 30 par na kilometr kwadratowy. To jeden z najliczniejszych ptaków kraju, co nie znaczy, że bezpieczny: w Europie w dłuższej perspektywie czasowej notuje się spadek liczebności. Inne ptaki Polski Dzierlatka Galerida cristata Dzwoniec Chloris chloris Gajówka Sylvia borin Gąsiorek Lanius collurio Gil Pyrrhula pyrrhula Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/dzierlatka/ Ptaki Polski Dzierlatka Galerida cristata. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Galerida cristata Nazwa angielska Crested Lark Zagęszczenie w kraju 0,110 pary/km² (0,084–0,140) Liczebność w Polsce ok. 34 tysiące par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Dzierlatka osiąga najwyższe zagęszczenia w krajobrazie zdominowanym przez rolnictwo wysokotowarowe i zmechanizowane, z dużym udziałem gospodarstw hodujących trzodę. Najchętniej gnieździ się na obrzeżach osad graniczących z polami. Unika ugorów i pastwisk, choć wyraźnie widać to tylko w regionach słabiej zaludnionych. Jest gatunkiem nizinnym i ciepłolubnym — w monitoringu nie stwierdzano jej powyżej dwustu pięćdziesięciu metrów ani w miejscach, gdzie średnia roczna temperatura spada poniżej 7,3 stopnia. Gdzie w Polsce W Wielkopolsce i na Kujawach średnio liczny, na pozostałym obszarze nieliczny lub bardzo nieliczny gatunek suchych zbiorowisk ruderalnych i intensywnie użytkowanych pól. Omija regiony górskie, rozległe lasy oraz ekstensywne rolnictwo wschodniej części kraju. Na większości terytorium Polski prognozowane zagęszczenia są skrajnie niskie i w praktyce spotkanie tego ptaka jest realne tylko w kilku regionach. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 34 tysiące par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,110 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,084–0,140) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Gatunek skolonizował Europę w XIX wieku, czemu sprzyjał rozwój osadnictwa i wywołane nim zmiany w środowisku: stepowienie pól po intensyfikacji rolnictwa, przyrost terenów ruderalnych i rozbudowa dróg. Pod koniec XX wieku nastąpił gwałtowny spadek liczebności — o ponad 90 %. Dziś liczebność waha się w dużych granicach, a dość liczny jest już tylko w Wielkopolsce, gdzie lokalnie dochodzi do kilku par na kilometr kwadratowy. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi. Znika z Polski szybko i to jest tu najważniejsza informacja: atlas wiąże to z zanikiem transportu konnego i końskich odchodów na drogach, ograniczeniem dostępu do śmieci w miastach oraz eutrofizacją siedlisk. Trudno o gatunek, któremu budka pomogłaby mniej. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi. Znika z Polski szybko i to jest tu najważniejsza informacja: atlas wiąże to z zanikiem transportu konnego i końskich odchodów na drogach, ograniczeniem dostępu do śmieci w miastach oraz eutrofizacją siedlisk. Trudno o gatunek, któremu budka pomogłaby mniej. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Dzierlatka osiąga najwyższe zagęszczenia w krajobrazie zdominowanym przez rolnictwo wysokotowarowe i zmechanizowane, z dużym udziałem gospodarstw hodujących trzodę. Najchętniej gnieździ się na obrzeżach osad graniczących z polami. Unika ugorów i pastwisk, choć wyraźnie widać to tylko w regionach słabiej zaludnionych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 34 tysiące par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Gatunek skolonizował Europę w XIX wieku, czemu sprzyjał rozwój osadnictwa i wywołane nim zmiany w środowisku: stepowienie pól po intensyfikacji rolnictwa, przyrost terenów ruderalnych i rozbudowa dróg. Pod koniec XX wieku nastąpił gwałtowny spadek liczebności — o ponad 90 %. Dziś liczebność waha się w dużych granicach, a dość liczny jest już tylko w Wielkopolsce, gdzie lokalnie dochodzi do kilku par na kilometr kwadratowy. Inne ptaki Polski Dzwoniec Chloris chloris Gajówka Sylvia borin Gąsiorek Lanius collurio Gil Pyrrhula pyrrhula Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Kapturka Sylvia atricapilla Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/dzwoniec/ Ptaki Polski Dzwoniec Chloris chloris. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Chloris chloris Nazwa angielska European Greenfinch Zagęszczenie w kraju 2,02 pary/km² (1,88–2,18) Liczebność w Polsce ok. 630 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Pierwotnym środowiskiem dzwońca były skraje lasów i tereny otwarte z luźnymi zaroślami. W XX wieku opanował nowe i szeroko dostępne siedlisko — osiedla ludzkie — i dziś jest jednym z najbardziej charakterystycznych ptaków krajobrazu kulturowego. O jego liczebności decyduje przede wszystkim udział terenów zabudowanych. Lasów unika, i to nie tylko zwartych drzewostanów, ale również drobnych zadrzewień. Występuje też w ekstensywnym krajobrazie rolniczym, przy udziale pól rzędu dwóch do trzech piątych, najchętniej wśród niewielkich gospodarstw, łąk i ogrodów. Poza osiedlami licznie zasiedla sady jabłoniowe. Gdzie w Polsce Liczny gatunek synantropijny. Najliczniejszy w regionach gęsto zaludnionych, szczególnie w południowej i środkowej części kraju. Mniej liczny na obszarach zalesionych, zwłaszcza wśród suchych borów. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 630 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,02 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,88–2,18) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Na terenach zabudowanych z luźną roślinnością zagęszczenie dochodzi do kilkunastu par na kilometr kwadratowy, a w głębi lasu gatunek bywa bardzo nieliczny. Występuje także w ekstensywnym krajobrazie rolniczym, najchętniej wśród niewielkich gospodarstw, łąk i ogrodów. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w gęstym krzewie albo iglaku. Atlas nie widzi zagrożenia zmianami siedliskowymi, zaznacza natomiast wrażliwość na ciężkie zimy: dzwoniec — podobnie jak wróbel — redukuje zapasy tłuszczu przy dużej presji drapieżników. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w gęstym krzewie albo iglaku. Atlas nie widzi zagrożenia zmianami siedliskowymi, zaznacza natomiast wrażliwość na ciężkie zimy: dzwoniec — podobnie jak wróbel — redukuje zapasy tłuszczu przy dużej presji drapieżników. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Pierwotnym środowiskiem dzwońca były skraje lasów i tereny otwarte z luźnymi zaroślami. W XX wieku opanował nowe i szeroko dostępne siedlisko — osiedla ludzkie — i dziś jest jednym z najbardziej charakterystycznych ptaków krajobrazu kulturowego. O jego liczebności decyduje przede wszystkim udział terenów zabudowanych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 630 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Na terenach zabudowanych z luźną roślinnością zagęszczenie dochodzi do kilkunastu par na kilometr kwadratowy, a w głębi lasu gatunek bywa bardzo nieliczny. Występuje także w ekstensywnym krajobrazie rolniczym, najchętniej wśród niewielkich gospodarstw, łąk i ogrodów. Inne ptaki Polski Gajówka Sylvia borin Gąsiorek Lanius collurio Gil Pyrrhula pyrrhula Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Kapturka Sylvia atricapilla Kląskawka Saxicola rubicola Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/gajowka/ Ptaki Polski Gajówka Sylvia borin. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Sylvia borin Nazwa angielska Garden Warbler Zagęszczenie w kraju 1,03 pary/km² (0,89–1,20) Liczebność w Polsce 200–300 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Gajówka osiąga najwyższe zagęszczenia w lasach liściastych o urozmaiconej strukturze — rozdrobnionych, rozczłonkowanych, z dużą liczbą stref przejściowych między lasem a terenem otwartym. Występuje też w mozaice drobnych lasów, łąk, pastwisk, odłogów i terenów podmokłych. Przy braku najlepszych siedlisk gnieździ się w lasach mieszanych, ale monokultur iglastych zdecydowanie unika. Unika miejsc o silnej presji człowieka i intensywnego rolnictwa. Woli klimat stabilny, o niskich amplitudach dziennych i niewielkiej zmienności opadów. Najliczniejsza na Pobrzeżu Szczecińskim i Pomorzu Zachodnim. Gdzie w Polsce W północnej Polsce liczny, na pozostałym obszarze średnio liczny gatunek liściastych drzewostanów — najczęściej na siedliskach wilgotnych, z luźnym zwarciem koron i gęstym podszytem. Najliczniejszy wydaje się na Pobrzeżu Szczecińskim i Pomorzu Zachodnim, nieco rzadszy w północno-wschodniej Polsce oraz na obszarach wyżynnych i podgórskich. Najmniej liczny w okolicach suchych, wylesionych i zagospodarowanych rolniczo. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 200–300 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,03 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,89–1,20) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. To jedna z najbardziej niepokojących liczb w całym atlasie: w roku 2000 krajową populację oceniano na około 500 tysięcy par, dziś na 200–300 tysięcy. Tempo spadku pozwala uznać gatunek za bliski zagrożenia (NT wg kryteriów IUCN). Zjawisko obserwuje się w całej Europie, choć nie w tak skrajnym natężeniu; niepokojący jest też znaczny spadek rozpowszechnienia. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w gęstym podszycie. Atlas kończy jej opis zdaniem, które warto zacytować w duchu: przyczyny spadku liczebności krajowej populacji gajówki są nieznane i wymagają pilnego rozpoznania. Nie każde pytanie ma dziś odpowiedź. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w gęstym podszycie. Atlas kończy jej opis zdaniem, które warto zacytować w duchu: przyczyny spadku liczebności krajowej populacji gajówki są nieznane i wymagają pilnego rozpoznania. Nie każde pytanie ma dziś odpowiedź. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Gajówka osiąga najwyższe zagęszczenia w lasach liściastych o urozmaiconej strukturze — rozdrobnionych, rozczłonkowanych, z dużą liczbą stref przejściowych między lasem a terenem otwartym. Występuje też w mozaice drobnych lasów, łąk, pastwisk, odłogów i terenów podmokłych. Przy braku najlepszych siedlisk gnieździ się w lasach mieszanych, ale monokultur iglastych zdecydowanie unika. Ile par gniazduje w Polsce? 200–300 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. To jedna z najbardziej niepokojących liczb w całym atlasie: w roku 2000 krajową populację oceniano na około 500 tysięcy par, dziś na 200–300 tysięcy. Tempo spadku pozwala uznać gatunek za bliski zagrożenia (NT wg kryteriów IUCN). Zjawisko obserwuje się w całej Europie, choć nie w tak skrajnym natężeniu; niepokojący jest też znaczny spadek rozpowszechnienia. Inne ptaki Polski Gąsiorek Lanius collurio Gil Pyrrhula pyrrhula Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Kapturka Sylvia atricapilla Kląskawka Saxicola rubicola Kos Turdus merula Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/gasiorek/ Ptaki Polski Gąsiorek Lanius collurio. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Lanius collurio Nazwa angielska Red-backed Shrike Zagęszczenie w kraju 2,06 pary/km² (1,88–2,26) Liczebność w Polsce ok. 640 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Gąsiorek osiąga najwyższe zagęszczenia tam, gdzie jest dużo pastwisk, łąk i miejsc o bujnej wegetacji — czyli w otwartych, często wilgotnych zbiorowiskach trawiastych i krzewiastych. Gdy takich środowisk jest mniej, zasiedla urozmaicony krajobraz rolniczy: mozaikę pól, drobnych zadrzewień śródpolnych, łąk, pastwisk i terenów podmokłych. Unika miejsc o wysokiej presji człowieka: osiedli, ruchliwych dróg i rolnictwa wielkoobszarowego. We wnętrzu kompleksów leśnych nie występuje, choć w braku lepszych siedlisk potrafi gniazdować wśród lasów — zawsze jednak na terenach otwartych, wokół śródleśnych miejscowości. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy urozmaiconego krajobrazu rolniczego, rozmieszczony dość równomiernie, choć najliczniejszy w pasie pogórzy i we wschodniej części kraju. Wyraźnie rzadszy w nizinnych, mocno zagospodarowanych regionach Wielkopolski, Kujaw i ziemi lubuskiej. Omija regiony silnie zalesione, zwłaszcza zwarte bory. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 640 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,06 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,88–2,26) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Populacja europejska podlega znacznym wahaniom, ale ogólny trend wydaje się stabilny. W Polsce zmiany liczebności też są duże i choć trend można zaklasyfikować jako umiarkowanie rosnący, atlas traktuje to jako tymczasowe oscylacje — wspiera to niewielka dynamika zmian rozpowszechnienia. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w cierniowym krzewie — stąd zwyczaj nadziewania zdobyczy na kolce. Budki nie zajmie; potrzebuje krzewów i owadów, a te znikają razem z miedzami i pastwiskami. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w cierniowym krzewie — stąd zwyczaj nadziewania zdobyczy na kolce. Budki nie zajmie; potrzebuje krzewów i owadów, a te znikają razem z miedzami i pastwiskami. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Gąsiorek osiąga najwyższe zagęszczenia tam, gdzie jest dużo pastwisk, łąk i miejsc o bujnej wegetacji — czyli w otwartych, często wilgotnych zbiorowiskach trawiastych i krzewiastych. Gdy takich środowisk jest mniej, zasiedla urozmaicony krajobraz rolniczy: mozaikę pól, drobnych zadrzewień śródpolnych, łąk, pastwisk i terenów podmokłych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 640 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Populacja europejska podlega znacznym wahaniom, ale ogólny trend wydaje się stabilny. W Polsce zmiany liczebności też są duże i choć trend można zaklasyfikować jako umiarkowanie rosnący, atlas traktuje to jako tymczasowe oscylacje — wspiera to niewielka dynamika zmian rozpowszechnienia. Inne ptaki Polski Gil Pyrrhula pyrrhula Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Kapturka Sylvia atricapilla Kląskawka Saxicola rubicola Kos Turdus merula Kukułka Cuculus canorus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/gil/ Ptaki Polski Gil Pyrrhula pyrrhula. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Pyrrhula pyrrhula Nazwa angielska Eurasian Bullfinch Zagęszczenie w kraju 0,20 pary/km² (0,16–0,25) Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Gil zamieszkuje głównie lite i mieszane bory, przede wszystkim świerkowe i jodłowe, a w Europie Zachodniej także lasy mieszane, parki, większe ogrody i cmentarze z domieszką iglaków. Jest przeważnie osiadły, choć część ptaków ze Skandynawii wędruje pod koniec października do Europy Środkowej. Cichy i spokojny, wręcz flegmatyczny; żywi się rozmaitymi nasionami i pączkami drzew, latem także owadami. Zimą staje się widoczny — grupki gili przy karmniku i na owocujących krzewach to dla wielu ludzi jedyne spotkanie z tym gatunkiem w roku. To jednak ptak lęgowy lasu, a nie ogrodu: gniazdo wije w gęstym świerku, nisko nad ziemią, i przez cały sezon lęgowy zachowuje się skrycie. Gdzie w Polsce Średnio liczny, w środkowej Polsce nieliczny gatunek lasów o bujnym podszycie z domieszką świerka lub jodły. Najliczniejszy w górach, na Pojezierzu Mazurskim, w Puszczy Białowieskiej, Knyszyńskiej i Augustowskiej; liczny na Pomorzu, szczególnie w Borach Tucholskich i Puszczy Drawskiej. Omija zagospodarowane rolniczo nizinne obszary środkowej Polski, Dolnego Śląska i Małopolski. Ile ich jest i czy ubywa Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,20 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,16–0,25) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Liczebność krajowej populacji zmniejszyła się w ciągu ostatniej dekady w tempie około 40 % na dziesięć lat, co kwalifikuje ten gatunek do kategorii narażonych na wyginięcie (VU wg kryteriów IUCN). W optymalnych środowiskach — lasach o charakterze borealnym — zagęszczenie bywa kilkakrotnie wyższe od średniej, a w wielu suchych regionach niżu gatunek jest skrajnie nieliczny albo nie występuje wcale. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w gęstym świerku. Tempo spadku — około czterdziestu procent na dekadę — kwalifikuje gila jako gatunek narażony na wyginięcie w kategorii VU. Przy silnej zależności od klimatu atlas ocenia, że działania nastawione na zachowanie siedlisk mają tu ograniczone znaczenie. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w gęstym świerku. Tempo spadku — około czterdziestu procent na dekadę — kwalifikuje gila jako gatunek narażony na wyginięcie w kategorii VU. Przy silnej zależności od klimatu atlas ocenia, że działania nastawione na zachowanie siedlisk mają tu ograniczone znaczenie. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Gil zamieszkuje głównie lite i mieszane bory, przede wszystkim świerkowe i jodłowe, a w Europie Zachodniej także lasy mieszane, parki, większe ogrody i cmentarze z domieszką iglaków. Jest przeważnie osiadły, choć część ptaków ze Skandynawii wędruje pod koniec października do Europy Środkowej. Cichy i spokojny, wręcz flegmatyczny; żywi się rozmaitymi nasionami i pączkami drzew, latem także owadami. Inne ptaki Polski Grubodziób Coccothraustes coccothraustes Kapturka Sylvia atricapilla Kląskawka Saxicola rubicola Kos Turdus merula Kukułka Cuculus canorus Kulczyk Serinus serinus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/grubodziob/ Ptaki Polski Grubodziób Coccothraustes coccothraustes. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Coccothraustes coccothraustes Nazwa angielska Hawfinch Zagęszczenie w kraju 1,08 pary/km² Liczebność w Polsce ok. 340 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Grubodziób jest gatunkiem leśnym i preferuje lasy liściaste — najchętniej tam, gdzie zajmują ponad trzy piąte powierzchni — zarówno duże i zwarte kompleksy, jak i drzewostany o urozmaiconej strukturze. Przy wysokiej lesistości unika drobnych zadrzewień i osiedli; w intensywnie użytkowanym krajobrazie rolniczym gnieździ się natomiast w izolowanych lasach i często blisko człowieka: w parkach, ogrodach, na cmentarzach. Preferuje stare, wyniosłe grądy z dębem, grabem, bukiem, jesionem i wiązem, lubi też drzewa owocowe — głównie czereśnie, których pestki rozłupuje dziobem wytwarzającym ponad 50 kg nacisku. Jest bardzo płochliwy i trudny do obserwacji: większość czasu spędza wysoko w koronach. Gniazdo zakłada zwykle wysoko na drzewie liściastym, przy pniu albo w rozwidleniu. Gdzie w Polsce W południowej i zachodniej części kraju liczny, na pozostałym obszarze średnio liczny gatunek lasów liściastych i mieszanych. Rozmieszczenie zagęszczeń powyżej średniej krajowej pokrywa się z zasięgiem buka. Najliczniejszy w niższych górach, na pogórzach i wyżynach oraz na ziemi lubuskiej, Pomorzu i Mazurach, rzadszy na Podlasiu i Mazowszu. W krajobrazie leśnym rozmieszczony równomiernie, a w rolniczym krajobrazie Wielkopolski czy Śląska wyspowo — zapewne wskutek fragmentacji lasów. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 340 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,08 pary na kilometr kwadratowy — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Na obszarze zwartego zasięgu buka gatunek jest liczny, poza nim — średnio liczny. Preferuje lasy liściaste o udziale powyżej 60 % powierzchni, zarówno duże i zwarte kompleksy, jak i drzewostany o urozmaiconej strukturze przestrzennej. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w rozwidleniu konara wysoko w koronie — budka nie ma tu czego zastąpić. Atlas stwierdza, że liczebność nie wydaje się ograniczana dostępnością dogodnych siedlisk lęgowych. Zwraca za to uwagę na wspólny rytm z innymi osiadłymi gatunkami leśnymi: pełzaczem leśnym, kosem, bogatką i strzyżykiem. Podejrzewanym mechanizmem są warunki zimowe i zmienna obfitość owocowania buka — czyli coś, na co odpowiedzią jest stary las liściasty, a nie skrzynka. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w rozwidleniu konara wysoko w koronie — budka nie ma tu czego zastąpić. Atlas stwierdza, że liczebność nie wydaje się ograniczana dostępnością dogodnych siedlisk lęgowych. Zwraca za to uwagę na wspólny rytm z innymi osiadłymi gatunkami leśnymi: pełzaczem leśnym, kosem, bogatką i strzyżykiem. Podejrzewanym mechanizmem są warunki zimowe i zmienna obfitość owocowania buka — czyli coś, na co odpowiedzią jest stary las liściasty, a nie skrzynka. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Grubodziób jest gatunkiem leśnym i preferuje lasy liściaste — najchętniej tam, gdzie zajmują ponad trzy piąte powierzchni — zarówno duże i zwarte kompleksy, jak i drzewostany o urozmaiconej strukturze. Przy wysokiej lesistości unika drobnych zadrzewień i osiedli; w intensywnie użytkowanym krajobrazie rolniczym gnieździ się natomiast w izolowanych lasach i często blisko człowieka: w parkach, ogrodach, na cmentarzach. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 340 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Na obszarze zwartego zasięgu buka gatunek jest liczny, poza nim — średnio liczny. Preferuje lasy liściaste o udziale powyżej 60 % powierzchni, zarówno duże i zwarte kompleksy, jak i drzewostany o urozmaiconej strukturze przestrzennej. Inne ptaki Polski Kapturka Sylvia atricapilla Kląskawka Saxicola rubicola Kos Turdus merula Kukułka Cuculus canorus Kulczyk Serinus serinus Kuropatwa Perdix perdix Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kapturka/ Ptaki Polski Kapturka Sylvia atricapilla. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Sylvia atricapilla Nazwa angielska Blackcap Zagęszczenie w kraju 6,90 pary/km² (6,31–7,55) Liczebność w Polsce ponad 2 miliony par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kapturka występuje we wszystkich typach lasu, ale najwyższe zagęszczenia osiąga w dużych i zwartych, a przy tym zróżnicowanych przestrzennie kompleksach ze znacznym udziałem gatunków liściastych. Najlepszym wskaźnikiem jej zagęszczenia jest urozmaicenie rzeźby terenu — zapewne dlatego, że idzie za nim zróżnicowanie składu i struktury drzewostanu. Poza rozległymi lasami zajmuje siedliska zastępcze, w których tę różnorodność tworzą małe gospodarstwa, skraje lasu i drobne zadrzewienia liściaste. Unika terenów otwartych, zwłaszcza rolnictwa wielkoobszarowego, ale nie stroni od człowieka. Krajową populację szacuje się na ponad dwa miliony par. Gdzie w Polsce Liczny, a na południu Polski bardzo liczny gatunek wilgotnych lasów o gęstym podszycie. Najliczniejszy w Karpatach, Sudetach i na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, mniej liczny na Podkarpaciu i w Małopolsce. Stosunkowo najrzadszy w bezleśnych, suchych i intensywnie użytkowanych rolniczo regionach Polski środkowej. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ponad 2 miliony par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 6,90 pary na kilometr kwadratowy (przedział 6,31–7,55) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W całej Europie od lat 80. trwa stały wzrost liczebności — gatunek jest dziś ponad dwukrotnie liczniejszy niż przed trzydziestu, czterdziestu laty. W Polsce także stwierdzono umiarkowany wzrost zarówno liczebności, jak i rozpowszechnienia. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w podszycie. To jeden z najliczniejszych ptaków polskich lasów — i przypomnienie, że gatunek pospolity nie znaczy gatunek zależny od naszej pomocy. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w podszycie. To jeden z najliczniejszych ptaków polskich lasów — i przypomnienie, że gatunek pospolity nie znaczy gatunek zależny od naszej pomocy. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kapturka występuje we wszystkich typach lasu, ale najwyższe zagęszczenia osiąga w dużych i zwartych, a przy tym zróżnicowanych przestrzennie kompleksach ze znacznym udziałem gatunków liściastych. Najlepszym wskaźnikiem jej zagęszczenia jest urozmaicenie rzeźby terenu — zapewne dlatego, że idzie za nim zróżnicowanie składu i struktury drzewostanu. Ile par gniazduje w Polsce? ponad 2 miliony par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W całej Europie od lat 80. trwa stały wzrost liczebności — gatunek jest dziś ponad dwukrotnie liczniejszy niż przed trzydziestu, czterdziestu laty. W Polsce także stwierdzono umiarkowany wzrost zarówno liczebności, jak i rozpowszechnienia. Inne ptaki Polski Kląskawka Saxicola rubicola Kos Turdus merula Kukułka Cuculus canorus Kulczyk Serinus serinus Kuropatwa Perdix perdix Kwiczoł Turdus pilaris Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/klaskawka/ Ptaki Polski Kląskawka Saxicola rubicola. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Saxicola rubicola Nazwa angielska European Stonechat Zagęszczenie w kraju 0,41 pary/km² (0,34–0,50) Liczebność w Polsce 128 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kląskawka jest ptakiem wyżyn i pogórzy — najwyższe zagęszczenia osiąga między trzystoma a pięciuset metrami. Preferuje klimat wilgotny, o dużych amplitudach dziennych temperatur. Jest silnie związana z krajobrazem rolniczym i obecnością człowieka, ale unika okolic zdominowanych przez duże gospodarstwa: najliczniejsza jest tam, gdzie osadnictwo jest gęste, lecz drobne i rozproszone. Gniazduje na terenach otwartych z niską roślinnością, często wśród wrzosu i janowca. Wysokość nad poziomem morza nie jest tu barierą: spotyka się ją i tuż nad morzem, i powyżej granicy lasu, w strefie hal. Poza północą Europy jest osiadła — nie odlatuje, tylko przeczekuje zimę na miejscu. Gdzie w Polsce Dość licznie występuje w południowej części kraju: najwyższe zagęszczenia osiąga na Śląsku i w pasie pogórzy, nieco niższe na Wyżynie Małopolskiej i Lubelskiej. Na pozostałym obszarze jest nieliczna i rozmieszczona bardzo nierównomiernie, tworząc lokalne skupiska — szczególnie w okolicach dużych miast, w dolinach dużych rzek i na wybrzeżu. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 128 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,41 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,34–0,50) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. To gatunek ekspansywny: rośnie zarówno w Europie, jak i w Polsce. W ostatnich latach zasięg wyraźnie przesunął się na północ, a rozpowszechnienie rośnie w tempie około 1 % rocznie. Zmieniają się przy tym preferencje siedliskowe — gatunek nie jest już tak silnie związany z wyżynami i pogórzami jak dawniej. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje przy ziemi, w gęstej roślinności. Atlas stwierdza wprost, że nie wymaga zabiegów ochronnych i — w odróżnieniu od blisko spokrewnionej pokląskwy — wydaje się stosunkowo słabo zagrożony przemianami w rolnictwie. Dwa podobne ptaki, dwie różne odpowiedzi. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje przy ziemi, w gęstej roślinności. Atlas stwierdza wprost, że nie wymaga zabiegów ochronnych i — w odróżnieniu od blisko spokrewnionej pokląskwy — wydaje się stosunkowo słabo zagrożony przemianami w rolnictwie. Dwa podobne ptaki, dwie różne odpowiedzi. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kląskawka jest ptakiem wyżyn i pogórzy — najwyższe zagęszczenia osiąga między trzystoma a pięciuset metrami. Preferuje klimat wilgotny, o dużych amplitudach dziennych temperatur. Jest silnie związana z krajobrazem rolniczym i obecnością człowieka, ale unika okolic zdominowanych przez duże gospodarstwa: najliczniejsza jest tam, gdzie osadnictwo jest gęste, lecz drobne i rozproszone. Ile par gniazduje w Polsce? 128 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. To gatunek ekspansywny: rośnie zarówno w Europie, jak i w Polsce. W ostatnich latach zasięg wyraźnie przesunął się na północ, a rozpowszechnienie rośnie w tempie około 1 % rocznie. Zmieniają się przy tym preferencje siedliskowe — gatunek nie jest już tak silnie związany z wyżynami i pogórzami jak dawniej. Inne ptaki Polski Kos Turdus merula Kukułka Cuculus canorus Kulczyk Serinus serinus Kuropatwa Perdix perdix Kwiczoł Turdus pilaris Lerka Lullula arborea Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kos/ Ptaki Polski Kos Turdus merula. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Turdus merula Nazwa angielska Eurasian Blackbird Zagęszczenie w kraju 4,62 pary/km² (4,38–4,88) Liczebność w Polsce ok. 1,4 miliona par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kos jest gatunkiem leśnym, ale optymalny udział wnętrza lasu wynosi u niego od jednej piątej do czterech piątych powierzchni — czyli ani pola, ani puszcza. Preferuje lasy mieszane o złożonej strukturze, gnieździ się we wszystkich typach drzewostanów, także w zadrzewieniach śródpolnych. Skraj lasu działa na jego liczebność korzystnie, zwłaszcza na niżu i na wsi o gęstej zabudowie. Lubi urozmaiconą rzeźbę, bo idzie za nią bogatszy skład gatunkowy drzew i lepsza baza pokarmowa. Unika pól uprawnych oraz rolnictwa wielkoobszarowego, chętnie za to gnieździ się blisko człowieka. Najliczniejszy w niższych partiach Karpat i na Górnym Śląsku. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy wszystkich typów lasów i zadrzewień. Najliczniejszy w niższych partiach Karpat i na Górnym Śląsku, nieco rzadszy w Sudetach, na Wyżynie Kieleckiej, Roztoczu, w pasie pojezierzy i w dużych aglomeracjach miejskich. Najmniej liczny w centralnej, rolniczej i bezleśnej części kraju. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 1,4 miliona par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 4,62 pary na kilometr kwadratowy (przedział 4,38–4,88) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Lokalnie, zwłaszcza w miastach, zagęszczenie dochodzi nawet do kilkudziesięciu par na kilometr kwadratowy — to ptak, który przeprowadził się do nas z lasu i zrobił to skutecznie. W Europie długoterminowy trend jest stabilny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Buduje gniazdo otwarte, w krzewie albo na gałęzi — budki zamkniętej nie zajmie. Gniazdowanie kosów w polskich miastach datuje się od końca XIX wieku i atlas nie widzi dziś oznak, by brakowało im miejsc lęgowych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Buduje gniazdo otwarte, w krzewie albo na gałęzi — budki zamkniętej nie zajmie. Gniazdowanie kosów w polskich miastach datuje się od końca XIX wieku i atlas nie widzi dziś oznak, by brakowało im miejsc lęgowych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kos jest gatunkiem leśnym, ale optymalny udział wnętrza lasu wynosi u niego od jednej piątej do czterech piątych powierzchni — czyli ani pola, ani puszcza. Preferuje lasy mieszane o złożonej strukturze, gnieździ się we wszystkich typach drzewostanów, także w zadrzewieniach śródpolnych. Skraj lasu działa na jego liczebność korzystnie, zwłaszcza na niżu i na wsi o gęstej zabudowie. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 1,4 miliona par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Lokalnie, zwłaszcza w miastach, zagęszczenie dochodzi nawet do kilkudziesięciu par na kilometr kwadratowy — to ptak, który przeprowadził się do nas z lasu i zrobił to skutecznie. W Europie długoterminowy trend jest stabilny. Inne ptaki Polski Kukułka Cuculus canorus Kulczyk Serinus serinus Kuropatwa Perdix perdix Kwiczoł Turdus pilaris Lerka Lullula arborea Łozówka Acrocephalus palustris Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kukulka/ Ptaki Polski Kukułka Cuculus canorus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Cuculus canorus Nazwa angielska Common Cuckoo Zagęszczenie w kraju 0,28 pary/km² (0,25–0,32) Liczebność w Polsce 88 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kukułka jest środowiskowo niewybredna: spotyka się ją we wszelkiego rodzaju zadrzewieniach i na terenach otwartych. W okresie lęgowym łatwo ją zobaczyć, bo przesiaduje na widoku, a głos zna każdy. Jest wędrowna — w Polsce od kwietnia do września — i zimuje w tropikalnej Afryce. Krajową populację szacuje się na osiemdziesiąt osiem tysięcy par. W Europie liczebność w ostatnich dziesięcioleciach umiarkowanie spadła; w Polsce trend jest stabilny, z lekką tendencją spadkową i sporymi wahaniami między latami. Gdzie w Polsce Średnio liczny i równomiernie rozmieszczony gatunek urozmaiconego, półotwartego krajobrazu. Najliczniejszy wydaje się na Śląsku, w Małopolsce i na Podkarpaciu oraz lokalnie tam, gdzie jest dużo drobnych zadrzewień sąsiadujących z terenami otwartymi, głównie łąkami i pastwiskami. Nieco mniej liczny w pasie pojezierzy. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 88 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,28 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,25–0,32) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W Europie w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nastąpiły umiarkowane spadki liczebności, natomiast w krótszej perspektywie populacja wydaje się stabilna — z wyjątkiem Wielkiej Brytanii, gdzie ubytek jest wyraźny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Kukułka nie buduje gniazda i nie wychowuje młodych — podrzuca jaja innym, więc budka jest jej niepotrzebna podwójnie. Jej los zależy jednak od cudzych gniazd: atlas wymienia trzcinniczka, gajówkę, rudzika i pliszkę siwą jako głównych gospodarzy. Spadek liczebności któregoś z nich uderza w kukułkę bez żadnego udziału z jej strony. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Kukułka nie buduje gniazda i nie wychowuje młodych — podrzuca jaja innym, więc budka jest jej niepotrzebna podwójnie. Jej los zależy jednak od cudzych gniazd: atlas wymienia trzcinniczka, gajówkę, rudzika i pliszkę siwą jako głównych gospodarzy. Spadek liczebności któregoś z nich uderza w kukułkę bez żadnego udziału z jej strony. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kukułka jest środowiskowo niewybredna: spotyka się ją we wszelkiego rodzaju zadrzewieniach i na terenach otwartych. W okresie lęgowym łatwo ją zobaczyć, bo przesiaduje na widoku, a głos zna każdy. Jest wędrowna — w Polsce od kwietnia do września — i zimuje w tropikalnej Afryce. Ile par gniazduje w Polsce? 88 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W Europie w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nastąpiły umiarkowane spadki liczebności, natomiast w krótszej perspektywie populacja wydaje się stabilna — z wyjątkiem Wielkiej Brytanii, gdzie ubytek jest wyraźny. Inne ptaki Polski Kulczyk Serinus serinus Kuropatwa Perdix perdix Kwiczoł Turdus pilaris Lerka Lullula arborea Łozówka Acrocephalus palustris Makolągwa Carduelis cannabina Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kulczyk/ Ptaki Polski Kulczyk Serinus serinus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Serinus serinus Nazwa angielska European Serin Zagęszczenie w kraju 1,12 pary/km² (1,01–1,24) Liczebność w Polsce ok. 350 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kulczyk występuje prawie wyłącznie wśród luźnych zadrzewień, sadów, parków i ogrodów na terenach zabudowanych. Preferuje niską zabudowę, także wiejską, z dużą liczbą małych gospodarstw oraz drobnymi systemami działek i sadami. Zwartych drzewostanów unika, choć potrafi gnieździć się na skrajach lasów i w zadrzewieniach śródpolnych, czasem z dala od ludzi. Wszystko, od czego zależy jego zagęszczenie, sprowadza się w atlasie do różnych miar obecności człowieka — to gatunek, który mieszka tam, gdzie my. Jest przy tym ciepłolubny: najchętniej zasiedla obszary o średniej rocznej temperaturze powyżej ośmiu stopni, i to tłumaczy, dlaczego na południu kraju jest go znacznie więcej niż na północy. Gdzie w Polsce Na południu kraju liczny, w północnej Polsce średnio liczny gatunek synantropijny. Podobnie jak u sierpówki rozmieszczenie odzwierciedla prawdopodobnie drogę ekspansji: najwyższe zagęszczenia są tam, gdzie mieszkają ludzie, czyli na Śląsku, Podkarpaciu i w dużych aglomeracjach. Im dalej na północ, tym zagęszczenia niższe, a rozmieszczenie bardziej nierównomierne. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 350 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,12 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,01–1,24) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Na terenach zabudowanych zagęszczenie dochodzi do kilku, a lokalnie kilkunastu par na kilometr kwadratowy. W Europie od lat 80. udokumentowano stały, umiarkowany trend. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, małe, w gałązkach drzewa lub krzewu. W Europie od lat osiemdziesiątych trwa stały, umiarkowany spadek liczebności — w Polsce kulczyk wciąż przybywa i poszerza zasięg. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, małe, w gałązkach drzewa lub krzewu. W Europie od lat osiemdziesiątych trwa stały, umiarkowany spadek liczebności — w Polsce kulczyk wciąż przybywa i poszerza zasięg. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kulczyk występuje prawie wyłącznie wśród luźnych zadrzewień, sadów, parków i ogrodów na terenach zabudowanych. Preferuje niską zabudowę, także wiejską, z dużą liczbą małych gospodarstw oraz drobnymi systemami działek i sadami. Zwartych drzewostanów unika, choć potrafi gnieździć się na skrajach lasów i w zadrzewieniach śródpolnych, czasem z dala od ludzi. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 350 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Na terenach zabudowanych zagęszczenie dochodzi do kilku, a lokalnie kilkunastu par na kilometr kwadratowy. W Europie od lat 80. udokumentowano stały, umiarkowany trend. Inne ptaki Polski Kuropatwa Perdix perdix Kwiczoł Turdus pilaris Lerka Lullula arborea Łozówka Acrocephalus palustris Makolągwa Carduelis cannabina Mysikrólik Regulus regulus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kuropatwa/ Ptaki Polski Kuropatwa Perdix perdix. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Perdix perdix Nazwa angielska Grey Partridge Zagęszczenie w kraju 0,59 pary/km² (0,48–0,73) Liczebność w Polsce ok. 180 tysięcy par Status ochronny gatunek łowny Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kuropatwa jest ptakiem otwartego krajobrazu rolniczego i najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie gospodarstwa mają po dwa do dziesięciu hektarów. Odpowiada jej rolnictwo dość intensywne, z dużym udziałem gruntów ornych pod zasiewami oraz uprawami ziemniaków i buraków. Zwartych kompleksów leśnych unika, ale skraje lasu, okrajki i strefy przejściowe działają na jej liczebność korzystnie. Woli teren płaski, o niewielkich różnicach wysokości, rejony o opadach poniżej sześciuset milimetrów rocznie i klimat wyraźnie sezonowy — z dużymi wahaniami temperatur i opadów. Atlas zwraca też uwagę na czynnik, którego w mapie nie widać: w niektórych obwodach łowieckich prowadzi się programy odbudowy zwierzyny drobnej, więc lokalny obraz liczebności bywa po części efektem wsiedleń, a nie samych upodobań ptaka. Gdzie w Polsce W środkowej i wschodniej Polsce jest to gatunek liczny, w skali kraju średnio liczny. Najwięcej par trzyma się południowej części Wyżyny Małopolskiej, Lubelszczyzny, lokalnie Podkarpacia, południowego Podlasia i Mazowsza oraz wschodniej Wielkopolski. Wyraźnie mniej jest ich w górach i na pogórzach oraz na Śląsku, najmniej w pasie pojezierzy i pobrzeży — regiony silnie zalesione są omijane. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 180 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,59 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,48–0,73) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Lokalnie, na przykład w Niecce Nidziańskiej, zagęszczenia bywają kilkakrotnie wyższe — atlas zaznacza, że nie da się wykluczyć wpływu ferm hodowlanych zasilających dzikie populacje. W całej Europie trwa stały spadek: dziś gatunek jest tam około pięciokrotnie mniej liczny niż na początku lat 80. W Polsce ani liczebność, ani rozpowszechnienie nie zmieniły się istotnie od 2000 roku. Czy budka pomaga temu gatunkowi Kuropatwa gniazduje na ziemi i budki nie zajmie — żadnej. Atlas nazywa natomiast wprost, co jej szkodzi: upraszczanie krajobrazu rolniczego przez powiększanie działek i likwidację miedz. To jest główna przyczyna spadków w całej Europie, więc pomaga tu miedza, okrajek i skraj, a nie skrzynka na drzewie. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Kuropatwa gniazduje na ziemi i budki nie zajmie — żadnej. Atlas nazywa natomiast wprost, co jej szkodzi: upraszczanie krajobrazu rolniczego przez powiększanie działek i likwidację miedz. To jest główna przyczyna spadków w całej Europie, więc pomaga tu miedza, okrajek i skraj, a nie skrzynka na drzewie. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kuropatwa jest ptakiem otwartego krajobrazu rolniczego i najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie gospodarstwa mają po dwa do dziesięciu hektarów. Odpowiada jej rolnictwo dość intensywne, z dużym udziałem gruntów ornych pod zasiewami oraz uprawami ziemniaków i buraków. Zwartych kompleksów leśnych unika, ale skraje lasu, okrajki i strefy przejściowe działają na jej liczebność korzystnie. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 180 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Lokalnie, na przykład w Niecce Nidziańskiej, zagęszczenia bywają kilkakrotnie wyższe — atlas zaznacza, że nie da się wykluczyć wpływu ferm hodowlanych zasilających dzikie populacje. W całej Europie trwa stały spadek: dziś gatunek jest tam około pięciokrotnie mniej liczny niż na początku lat 80. W Polsce ani liczebność, ani rozpowszechnienie nie zmieniły się istotnie od 2000 roku. Inne ptaki Polski Kwiczoł Turdus pilaris Lerka Lullula arborea Łozówka Acrocephalus palustris Makolągwa Carduelis cannabina Mysikrólik Regulus regulus Oknówka Delichon urbicum Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/kwiczol/ Ptaki Polski Kwiczoł Turdus pilaris. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Turdus pilaris Nazwa angielska Fieldfare Zagęszczenie w kraju 2,86 pary/km² (2,66–3,07) Liczebność w Polsce ok. 900 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Kwiczoł unika zwartych drzewostanów, a wybiera ekstensywnie użytkowany krajobraz rolniczy — najlepiej z udziałem pól między dwiema piątymi a czterema piątymi powierzchni — urozmaicony drobnymi lasami, zadrzewieniami i sadami. Koniecznym elementem są dla niego łąki i pastwiska, stąd liczniej występuje w dolinach rzek. Chętnie gnieździ się przy ludziach, ale woli luźną zabudowę wiejską. Jest zimnolubny: jego zagęszczenie rośnie tam, gdzie zimy są mroźniejsze i dłużej leży śnieg. Gdzie w Polsce We wschodniej Polsce liczny, lokalnie bardzo liczny, w zachodniej średnio liczny gatunek urozmaiconego krajobrazu rolniczego. Najwyższe zagęszczenia stwierdzono w okolicach obfitujących w sady jabłoniowe: pod Grójcem, Warką i Sandomierzem. W skali kraju widać gradient wschód–zachód, z najwyższymi wartościami na wschodzie, w regionach o niskiej produktywności gruntów ornych — to ślad po historycznej drodze, którą gatunek zasiedlał Polskę. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 900 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,86 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,66–3,07) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Gatunek tworzy luźne kolonie lęgowe, więc lokalnie zagęszczenie dochodzi do kilkudziesięciu par na kilometr kwadratowy. W Europie długoterminowy trend jest stabilny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, często w luźnych koloniach — budki nie potrzebuje. Ciekawostka z jego historii: zachodnią Polskę zasiedlił dopiero na początku XIX wieku, najpierw dolinami rzek, a powszechniej bywa tam od stu pięćdziesięciu, miejscami zaledwie trzydziestu–czterdziestu lat. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, często w luźnych koloniach — budki nie potrzebuje. Ciekawostka z jego historii: zachodnią Polskę zasiedlił dopiero na początku XIX wieku, najpierw dolinami rzek, a powszechniej bywa tam od stu pięćdziesięciu, miejscami zaledwie trzydziestu–czterdziestu lat. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Kwiczoł unika zwartych drzewostanów, a wybiera ekstensywnie użytkowany krajobraz rolniczy — najlepiej z udziałem pól między dwiema piątymi a czterema piątymi powierzchni — urozmaicony drobnymi lasami, zadrzewieniami i sadami. Koniecznym elementem są dla niego łąki i pastwiska, stąd liczniej występuje w dolinach rzek. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 900 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Gatunek tworzy luźne kolonie lęgowe, więc lokalnie zagęszczenie dochodzi do kilkudziesięciu par na kilometr kwadratowy. W Europie długoterminowy trend jest stabilny. Inne ptaki Polski Lerka Lullula arborea Łozówka Acrocephalus palustris Makolągwa Carduelis cannabina Mysikrólik Regulus regulus Oknówka Delichon urbicum Ortolan Emberiza hortulana Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/lerka/ Ptaki Polski Lerka Lullula arborea. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Lullula arborea Nazwa angielska Wood Lark Zagęszczenie w kraju 0,65 pary/km² (0,58–0,74) Liczebność w Polsce ok. 200 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Lerka gniazduje w prześwietlonych borach, najchętniej w sośninach na piaszczystych glebach, a także w lasach mieszanych i liściastych z polanami oraz na wrzosowiskach z rozproszonymi zagajnikami. Jest migrantem krótkodystansowym: ptaki z północy odlatują do południowej Europy. Dość płochliwa i trudna do podejścia, choć często przesiaduje na widoku — na drzewach, krzewach albo drutach — czym różni się od pozostałych skowronków. Krajową populację szacuje się na około dwieście tysięcy par. W ostatniej dekadzie liczebność wzrosła ponad dwukrotnie, a zasięg poszerzył się o kilka punktów procentowych. Gdzie w Polsce Występuje tam, gdzie jest dużo borów sosnowych, a przy nich suchych, pozbawionych roślinności wyniesień, wydm i poręb. Najwyższe zagęszczenia osiąga na południowym Pomorzu, ziemi lubuskiej i na Kurpiach. Unika obszarów wilgotnych i o wysokich opadach — praktycznie nie ma jej w dolinach rzecznych, na pobrzeżu Bałtyku czy na Żuławach, a pojedyncze stanowiska w tych regionach zawsze wiążą się z wydmami albo murawami napiaskowymi. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 200 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,65 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,58–0,74) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Gatunek zasiedla mniej więcej jedną trzecią powierzchni kraju, przy wyraźnej tendencji wzrostowej. W górach i na pogórzu jest nieliczny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w suchym borze. Jej przypadek pokazuje coś ogólniejszego: podwojenie liczebności w dekadę wzięło się z korzystnych zmian siedliska, a nie z jakiejkolwiek pomocy bezpośredniej. Atlas dodaje, że możliwości sterowania jej liczebnością są przez to naturalnie ograniczone. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w suchym borze. Jej przypadek pokazuje coś ogólniejszego: podwojenie liczebności w dekadę wzięło się z korzystnych zmian siedliska, a nie z jakiejkolwiek pomocy bezpośredniej. Atlas dodaje, że możliwości sterowania jej liczebnością są przez to naturalnie ograniczone. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Lerka gniazduje w prześwietlonych borach, najchętniej w sośninach na piaszczystych glebach, a także w lasach mieszanych i liściastych z polanami oraz na wrzosowiskach z rozproszonymi zagajnikami. Jest migrantem krótkodystansowym: ptaki z północy odlatują do południowej Europy. Dość płochliwa i trudna do podejścia, choć często przesiaduje na widoku — na drzewach, krzewach albo drutach — czym różni się od pozostałych skowronków. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 200 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Gatunek zasiedla mniej więcej jedną trzecią powierzchni kraju, przy wyraźnej tendencji wzrostowej. W górach i na pogórzu jest nieliczny. Inne ptaki Polski Łozówka Acrocephalus palustris Makolągwa Carduelis cannabina Mysikrólik Regulus regulus Oknówka Delichon urbicum Ortolan Emberiza hortulana Paszkot Turdus viscivorus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/lozowka/ Ptaki Polski Łozówka Acrocephalus palustris. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Acrocephalus palustris Nazwa angielska Marsh Warbler Zagęszczenie w kraju 1,72 pary/km² (1,57–1,88) Liczebność w Polsce ok. 540 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Łozówka gniazduje w bujnej roślinności zielnej: w podmokłych zaroślach wiązówki, pokrzywy i trybuli, często wzdłuż rowów albo na wilgotnych łąkach, czasem na skrajach trzcinowisk, jeśli te rosną na suchszym podłożu i przeplatają się z ziołoroślami. Jest wędrowna i przebywa w Polsce wyjątkowo krótko — od maja do sierpnia — a zimuje w tropikalnej Afryce. Krajową populację szacuje się na około pięćset czterdzieści tysięcy par. Liczebność europejska, mimo sporych wahań, w dłuższej perspektywie jest stabilna; w Polsce ani liczebność, ani zasięg nie zmieniają się kierunkowo. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy zbiorowisk wysokiej roślinności zielnej. Najliczniejszy w dolinach dużych rzek, na Pobrzeżu Szczecińskim, Żuławach i w obniżeniach Podkarpacia. Mniej liczny na Dolnym Śląsku, Mazurach i lokalnie w Wielkopolsce. Omija regiony wyżynne i zwarte kompleksy borów, a na wyżynach i terenach mocno zalesionych jest już tylko średnio liczny. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 540 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,72 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,57–1,88) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Na wyżynach i terenach z dużą powierzchnią lasów gatunek jest już tylko średnio liczny — zagęszczenie zależy tu wprost od tego, ile zostało wysokiej roślinności zielnej nad wodą i przy miedzy. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo wplecione w łodygi roślin, nisko nad ziemią. Atlas nie widzi w jej wymaganiach nic, co czyniłoby ją szczególnie podatną na dzisiejsze zmiany siedlisk w kraju — sugeruje raczej, że o jej losie decydują warunki na afrykańskich zimowiskach. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo wplecione w łodygi roślin, nisko nad ziemią. Atlas nie widzi w jej wymaganiach nic, co czyniłoby ją szczególnie podatną na dzisiejsze zmiany siedlisk w kraju — sugeruje raczej, że o jej losie decydują warunki na afrykańskich zimowiskach. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Łozówka gniazduje w bujnej roślinności zielnej: w podmokłych zaroślach wiązówki, pokrzywy i trybuli, często wzdłuż rowów albo na wilgotnych łąkach, czasem na skrajach trzcinowisk, jeśli te rosną na suchszym podłożu i przeplatają się z ziołoroślami. Jest wędrowna i przebywa w Polsce wyjątkowo krótko — od maja do sierpnia — a zimuje w tropikalnej Afryce. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 540 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Na wyżynach i terenach z dużą powierzchnią lasów gatunek jest już tylko średnio liczny — zagęszczenie zależy tu wprost od tego, ile zostało wysokiej roślinności zielnej nad wodą i przy miedzy. Inne ptaki Polski Makolągwa Carduelis cannabina Mysikrólik Regulus regulus Oknówka Delichon urbicum Ortolan Emberiza hortulana Paszkot Turdus viscivorus Piegża Sylvia curruca Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/makolagwa/ Ptaki Polski Makolągwa Carduelis cannabina. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Carduelis cannabina Nazwa angielska Eurasian Linnet Zagęszczenie w kraju 2,52 pary/km² (2,32–2,74) Liczebność w Polsce ok. 800 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Makolągwa unika zwartych i rozległych kompleksów leśnych, a preferuje urozmaicony krajobraz rolniczy o złożonym systemie upraw, z dużą liczbą gospodarstw i zadrzewień śródpolnych. Ważnym czynnikiem jest udział odłogów — optymalnie około dwóch procent użytków rolnych. Kluczowa jest dla niej strefa przejściowa między terenem otwartym a luźną, niską roślinnością drzewiastą. Znajduje ją w dwóch różnych układach: w ekstensywnym rolnictwie z drobnym osadnictwem albo na skrajach lasów i w miejscach z dużymi lukami w drzewostanie. Najliczniejsza w Niecce Nidziańskiej, Kotlinie Sandomierskiej oraz na Wyżynie Kieleckiej i Lubelskiej. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy krajobrazu rolniczego. Najliczniej zasiedla niżej położone i bezleśne tereny południowej Małopolski i Podkarpacia — Nieckę Nidziańską i Kotlinę Sandomierską — a także Wyżynę Kielecką i Lubelską. Nieco rzadszy na Mazowszu, we wschodniej Wielkopolsce, na Podlasiu i Żuławach. Omija regiony o wysokiej lesistości: mniej liczny na Pomorzu i ziemi lubuskiej, na Mazurach oraz w Karpatach i Sudetach. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 800 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,52 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,32–2,74) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Liczebność zmniejszyła się w ciągu dekady o około 20 %, a gatunek wycofał się z ponad 5 % zajmowanego wcześniej obszaru. Podobne zjawisko obserwuje się w całej Europie, a najbardziej drastyczne spadki dotyczą krajów wysokorozwiniętych: w Wielkiej Brytanii od lat 70. populacja zmalała o około 80 %. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, nisko w krzewie albo młodym iglaku. Przyczyny spadku krajowej populacji są nierozpoznane; zahamowanie spadków pod koniec dekady atlas wiąże hipotetycznie z upowszechnieniem upraw rzepaku. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, nisko w krzewie albo młodym iglaku. Przyczyny spadku krajowej populacji są nierozpoznane; zahamowanie spadków pod koniec dekady atlas wiąże hipotetycznie z upowszechnieniem upraw rzepaku. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Makolągwa unika zwartych i rozległych kompleksów leśnych, a preferuje urozmaicony krajobraz rolniczy o złożonym systemie upraw, z dużą liczbą gospodarstw i zadrzewień śródpolnych. Ważnym czynnikiem jest udział odłogów — optymalnie około dwóch procent użytków rolnych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 800 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Liczebność zmniejszyła się w ciągu dekady o około 20 %, a gatunek wycofał się z ponad 5 % zajmowanego wcześniej obszaru. Podobne zjawisko obserwuje się w całej Europie, a najbardziej drastyczne spadki dotyczą krajów wysokorozwiniętych: w Wielkiej Brytanii od lat 70. populacja zmalała o około 80 %. Inne ptaki Polski Mysikrólik Regulus regulus Oknówka Delichon urbicum Ortolan Emberiza hortulana Paszkot Turdus viscivorus Piegża Sylvia curruca Pierwiosnek Phylloscopus collybita Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/mysikrolik/ Ptaki Polski Mysikrólik Regulus regulus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Regulus regulus Nazwa angielska Goldcrest Liczebność w Polsce ok. 300 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Mysikrólik jest związany ze świerkiem i jodłą. Atlas nie dysponuje danymi o składzie gatunkowym drzewostanów, więc wykazuje to pośrednio: jego liczebności sprzyjają jednocześnie udział wnętrza lasu, udział borów, dominacja dużych powierzchni leśnych i wysokie opady, a szkodzą wysokie temperatury — roczna średnia i letnie maksimum. Te warunki muszą być spełnione razem, nie osobno. Wychodzi z tego wnętrze dużego kompleksu lasu iglastego w chłodnym i wilgotnym klimacie, co w Polsce w dużej mierze pokrywa się z naturalnym zasięgiem świerka i jodły. Ceni przy tym wszelkie komplikacje struktury: ekotony, skraje, polany, poręby. Gdzie w Polsce Średnio liczny, w środkowej Polsce liczny gatunek lasów iglastych. Najliczniej występuje w Beskidach i Sudetach, w Puszczy Augustowskiej, Knyszyńskiej, Białowieskiej i Świętokrzyskiej oraz w zwartych kompleksach leśnych Mazur i Pomorza. Zdecydowanie rzadszy w bezleśnych regionach centralnej Polski. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 300 tysięcy par lęgowych. W dużych kompleksach leśnych z udziałem świerka zagęszczenie sięga kilku–kilkunastu par na kilometr kwadratowy. W całej Europie i w Polsce gatunek wykazuje umiarkowany spadek liczebności — w średnim tempie ponad 20 % na dekadę. Rozpowszechnienie także maleje, choć wolniej. Czy budka pomaga temu gatunkowi Najmniejszy ptak Europy buduje wiszące gniazdo z mchu i pajęczyn na końcu świerkowej gałęzi — budka jest tu bez sensu. Spadek liczebności w ostatniej dekadzie atlas wiąże z ocieplaniem klimatu, przy wyraźnym upodobaniu tego gatunku do chłodu. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Najmniejszy ptak Europy buduje wiszące gniazdo z mchu i pajęczyn na końcu świerkowej gałęzi — budka jest tu bez sensu. Spadek liczebności w ostatniej dekadzie atlas wiąże z ocieplaniem klimatu, przy wyraźnym upodobaniu tego gatunku do chłodu. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Mysikrólik jest związany ze świerkiem i jodłą. Atlas nie dysponuje danymi o składzie gatunkowym drzewostanów, więc wykazuje to pośrednio: jego liczebności sprzyjają jednocześnie udział wnętrza lasu, udział borów, dominacja dużych powierzchni leśnych i wysokie opady, a szkodzą wysokie temperatury — roczna średnia i letnie maksimum. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 300 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W dużych kompleksach leśnych z udziałem świerka zagęszczenie sięga kilku–kilkunastu par na kilometr kwadratowy. W całej Europie i w Polsce gatunek wykazuje umiarkowany spadek liczebności — w średnim tempie ponad 20 % na dekadę. Rozpowszechnienie także maleje, choć wolniej. Inne ptaki Polski Oknówka Delichon urbicum Ortolan Emberiza hortulana Paszkot Turdus viscivorus Piegża Sylvia curruca Pierwiosnek Phylloscopus collybita Pliszka żółta Motacilla flava Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/oknowka/ Ptaki Polski Oknówka Delichon urbicum. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Delichon urbicum Nazwa angielska Northern House-martin Zagęszczenie w kraju 1,57 pary/km² (1,35–1,82) Liczebność w Polsce ok. 500 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Oknówkę ogranicza dostępność dwóch rzeczy naraz: miejsc do budowy gniazd, czyli budynków, oraz otwartej przestrzeni z owadami do chwytania w locie — głównie muchówkami i mszycami. Pierwotnie gnieździła się zapewne przy skalnych urwiskach; ich zamiennikiem stały się nasze budowle. Unika osadnictwa rozproszonego i gnieździ się głównie w miastach, najczęściej kolonijnie. Poza miastami zakłada kolonie pod mostami i na budynkach dawnych PGR-ów, zwłaszcza w okolicach intensywnej hodowli bydła. Najliczniejsza na wschodnim Mazowszu, w południowej Wielkopolsce, na Podlasiu i w południowej Małopolsce. Gdzie w Polsce Liczny, lokalnie średnio liczny gatunek synantropijny. Najwyższe zagęszczenia osiąga w regionach o gęstej sieci osadniczej, ale otoczonej otwartą przestrzenią — stąd najwięcej par na wschodnim Mazowszu, w południowej Wielkopolsce, na Podlasiu i w południowej Małopolsce. Mniej liczny tam, gdzie zaludnienie jest niskie. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 500 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,57 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,35–1,82) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Rozmieszczenie jest bardzo nierównomierne, bo biotop lęgowy ma charakter wyspowy, a gatunek gniazduje kolonijnie — lokalnie zagęszczenia bywają więc bardzo wysokie. W Europie w dłuższej perspektywie notuje się umiarkowany spadek liczebności. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo z błota lepi na zewnątrz, pod okapem — i tu akurat sztuczne gniazdo działa: gotowa czarka podwieszona pod gzymsem bywa zajmowana. Atlas zaznacza jednak, że jako gatunek synantropijny oknówka nie jest dziś ograniczana miejscami lęgowymi; jej spadki wiąże raczej z pestycydami i ubożeniem bazy pokarmowej. Sztuczne gniazdo pomaga konkretnej kolonii, nie gatunkowi. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo z błota lepi na zewnątrz, pod okapem — i tu akurat sztuczne gniazdo działa: gotowa czarka podwieszona pod gzymsem bywa zajmowana. Atlas zaznacza jednak, że jako gatunek synantropijny oknówka nie jest dziś ograniczana miejscami lęgowymi; jej spadki wiąże raczej z pestycydami i ubożeniem bazy pokarmowej. Sztuczne gniazdo pomaga konkretnej kolonii, nie gatunkowi. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Oknówkę ogranicza dostępność dwóch rzeczy naraz: miejsc do budowy gniazd, czyli budynków, oraz otwartej przestrzeni z owadami do chwytania w locie — głównie muchówkami i mszycami. Pierwotnie gnieździła się zapewne przy skalnych urwiskach; ich zamiennikiem stały się nasze budowle. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 500 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie jest bardzo nierównomierne, bo biotop lęgowy ma charakter wyspowy, a gatunek gniazduje kolonijnie — lokalnie zagęszczenia bywają więc bardzo wysokie. W Europie w dłuższej perspektywie notuje się umiarkowany spadek liczebności. Inne ptaki Polski Ortolan Emberiza hortulana Paszkot Turdus viscivorus Piegża Sylvia curruca Pierwiosnek Phylloscopus collybita Pliszka żółta Motacilla flava Pokląskwa Saxicola rubetra Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/ortolan/ Ptaki Polski Ortolan Emberiza hortulana. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Emberiza hortulana Nazwa angielska Ortolan Bunting Zagęszczenie w kraju 0,50 pary/km² (0,45–0,55) Liczebność w Polsce ok. 150 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Ortolan występuje w otwartym krajobrazie rolniczym, wśród pól o lekkich i przewiewnych glebach. Bazę pokarmową dają mu miejsca odkryte, pozbawione zwartej roślinności — w Polsce przede wszystkim uprawy ziemniaków. Zależność jest tak wyraźna, że jego zagęszczenie koreluje z liczbą kombajnów ziemniaczanych, a zmiany liczebności ze zmianami areału tych upraw. W pierwszej połowie sezonu lęgowego korzysta też z niskich zbóż. Preferuje rolnictwo wielkoobszarowe z dużą liczbą średnich gospodarstw i intensywną hodowlą. Gdzie w Polsce Średnio liczny na nizinach środkowej Polski, poza tym nieliczny. Najwyższe zagęszczenia osiąga na Nizinie Południowopodlaskiej i Południowowielkopolskiej oraz plamowo na Mazowszu, Lubelszczyźnie i w Niecce Nidziańskiej. Na sporej części kraju nie występuje w ogóle albo jest skrajnie nieliczny — przede wszystkim na większości Pomorza, północnych Mazurach i na wyżynach południowej Polski. Mniejsze luki w zasięgu na północy i zachodzie odzwierciedlają unikanie regionów wilgotnych i zalesionych. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 150 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,50 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,45–0,55) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W optymalnych biotopach Podlasia czy Wielkopolski zagęszczenia sięgają 1–3 par na kilometr kwadratowy. W Europie w latach 80. i 90. nastąpił gwałtowny spadek, po którym populacja ustabilizowała się na poziomie około 20 % liczebności wyjściowej; obecnie trend wydaje się stabilny. W Polsce stwierdzono umiarkowany spadek zarówno liczebności, jak i rozpowszechnienia. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi. Jego przypadek pokazuje, jak wąska bywa zależność ptaka od rolnictwa: kurczenie się areału upraw ziemniaka będzie zapewne dalej obniżać liczebność ortolana w Polsce. Skuteczna ochrona tego gatunku u nas ma przy tym znaczenie europejskie. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi. Jego przypadek pokazuje, jak wąska bywa zależność ptaka od rolnictwa: kurczenie się areału upraw ziemniaka będzie zapewne dalej obniżać liczebność ortolana w Polsce. Skuteczna ochrona tego gatunku u nas ma przy tym znaczenie europejskie. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Ortolan występuje w otwartym krajobrazie rolniczym, wśród pól o lekkich i przewiewnych glebach. Bazę pokarmową dają mu miejsca odkryte, pozbawione zwartej roślinności — w Polsce przede wszystkim uprawy ziemniaków. Zależność jest tak wyraźna, że jego zagęszczenie koreluje z liczbą kombajnów ziemniaczanych, a zmiany liczebności ze zmianami areału tych upraw. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 150 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W optymalnych biotopach Podlasia czy Wielkopolski zagęszczenia sięgają 1–3 par na kilometr kwadratowy. W Europie w latach 80. i 90. nastąpił gwałtowny spadek, po którym populacja ustabilizowała się na poziomie około 20 % liczebności wyjściowej; obecnie trend wydaje się stabilny. W Polsce stwierdzono umiarkowany spadek zarówno liczebności, jak i rozpowszechnienia. Inne ptaki Polski Paszkot Turdus viscivorus Piegża Sylvia curruca Pierwiosnek Phylloscopus collybita Pliszka żółta Motacilla flava Pokląskwa Saxicola rubetra Pokrzywnica Prunella modularis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/paszkot/ Ptaki Polski Paszkot Turdus viscivorus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Turdus viscivorus Nazwa angielska Mistle Thrush Zagęszczenie w kraju 0,25 pary/km² (0,21–0,30) Liczebność w Polsce ponad 100 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Paszkot to przede wszystkim ptak lasów iglastych. Najwyższe zagęszczenia osiąga w lasach górskich, między sześciuset a ośmiuset metrami, gdzie jest rozmieszczony równomiernie i toleruje domieszkę drzew liściastych. Pól uprawnych zdecydowanie unika. Na niżu jest inaczej: tam wybiera duże kompleksy suchych borów sosnowych, w których zagęszczenia są jednak niższe niż w górach. W borach szuka luk w drzewostanie — zrębów, dużych polan — oraz skrajów graniczących z polami i pastwiskami. Unika miejsc o bujnej roślinności zielnej i krzewiastej. Gdzie w Polsce Średnio liczny gatunek borów. Najliczniej występuje w Beskidach i Sudetach, mniej licznie na niżu w regionach porośniętych lasami iglastymi: w Borach Dolnośląskich, Puszczy Rzepińskiej, Noteckiej i Drawskiej, Borach Tucholskich, Puszczy Piskiej i Augustowskiej. Nieliczny w regionach bezleśnych i rolniczych. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ponad 100 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,25 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,21–0,30) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W roku 2000 krajową populację oceniano jeszcze na 47 tysięcy par — dzisiejszy szacunek jest ponad dwukrotnie wyższy. Pierwotnie był to gatunek lasów górskich i dopiero w XIX wieku zaczął kolonizować tereny niżej położone. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, wysoko w koronie. Jego liczebność w Polsce wzrosła z czterdziestu siedmiu tysięcy par w 2000 roku do ponad stu tysięcy — atlas wiąże to ze zwiększaniem się powierzchni borów sosnowych w odpowiednich klasach wieku, choć zaznacza, że samo to nie tłumaczy aż takiego tempa. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, wysoko w koronie. Jego liczebność w Polsce wzrosła z czterdziestu siedmiu tysięcy par w 2000 roku do ponad stu tysięcy — atlas wiąże to ze zwiększaniem się powierzchni borów sosnowych w odpowiednich klasach wieku, choć zaznacza, że samo to nie tłumaczy aż takiego tempa. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Paszkot to przede wszystkim ptak lasów iglastych. Najwyższe zagęszczenia osiąga w lasach górskich, między sześciuset a ośmiuset metrami, gdzie jest rozmieszczony równomiernie i toleruje domieszkę drzew liściastych. Pól uprawnych zdecydowanie unika. Ile par gniazduje w Polsce? ponad 100 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W roku 2000 krajową populację oceniano jeszcze na 47 tysięcy par — dzisiejszy szacunek jest ponad dwukrotnie wyższy. Pierwotnie był to gatunek lasów górskich i dopiero w XIX wieku zaczął kolonizować tereny niżej położone. Inne ptaki Polski Piegża Sylvia curruca Pierwiosnek Phylloscopus collybita Pliszka żółta Motacilla flava Pokląskwa Saxicola rubetra Pokrzywnica Prunella modularis Potrzeszcz Emberiza calandra Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/piegza/ Ptaki Polski Piegża Sylvia curruca. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Sylvia curruca Nazwa angielska Lesser Whitethroat Zagęszczenie w kraju 1,31 pary/km² (1,24–1,38) Liczebność w Polsce ok. 400 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Piegża preferuje mozaikę terenów otwartych oraz miejsc porośniętych krzewami, pojedynczymi drzewami i luźnymi zadrzewieniami — układ, który spotyka się w urozmaiconym krajobrazie rolniczym i wśród osiedli. O jej zagęszczeniu decyduje przede wszystkim udział drobnych zadrzewień. Zwartych kompleksów leśnych unika, zwłaszcza rozległych borów. Woli krajobraz półotwarty, gdzie pola zajmują od trzech piątych do czterech piątych powierzchni, przeplatane łąkami, pastwiskami, ogrodami i terenami zakrzaczonymi. Rozmieszczona równomiernie, nieco liczniejsza w północnej części Pojezierza Mazurskiego. Gdzie w Polsce Liczny, lokalnie średnio liczny gatunek urozmaiconego krajobrazu rolniczego i kulturowego. Najliczniejszy wydaje się w północnej części Pojezierza Mazurskiego, poza tym rozmieszczony dość równomiernie i tylko w okolicach niektórych większych miast nieco liczniejszy. Omija duże kompleksy lasów iglastych. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 400 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,31 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,24–1,38) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W Europie długoterminowy trend jest stabilny, choć bardzo zmienny, a w ostatnich latach notuje się krótkotrwały wzrost. W Polsce liczebność lekko spada, ale na tyle nieznacznie, że wskaźnik z ostatnich dziesięciu lat można uznać za stabilny; rozpowszechnienie w tym czasie także się nie zmieniło. Czy budka pomaga temu gatunkowi Budki nie zajmie: gniazdo wije otwarte, nisko w gęstym krzewie. Atlas nie znajduje danych o zagrożeniu krajowej populacji utratą siedlisk ani pogorszeniem ich jakości — ale zwraca uwagę na coś, co warto usłyszeć przy własnym płocie. Duża część polskiej populacji tego gatunku żyje z człowiekiem: w przydomowych ogrodach i zakrzaczeniach krajobrazu kulturowego. Zmiany w tych siedliskach, choćby to, jakie krzewy sadzimy, mogą oddziaływać na tę populację bardziej niż cokolwiek w lesie. Zwarty, kolczasty krzew przy domu jest tu odpowiednikiem budki. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Budki nie zajmie: gniazdo wije otwarte, nisko w gęstym krzewie. Atlas nie znajduje danych o zagrożeniu krajowej populacji utratą siedlisk ani pogorszeniem ich jakości — ale zwraca uwagę na coś, co warto usłyszeć przy własnym płocie. Duża część polskiej populacji tego gatunku żyje z człowiekiem: w przydomowych ogrodach i zakrzaczeniach krajobrazu kulturowego. Zmiany w tych siedliskach, choćby to, jakie krzewy sadzimy, mogą oddziaływać na tę populację bardziej niż cokolwiek w lesie. Zwarty, kolczasty krzew przy domu jest tu odpowiednikiem budki. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Piegża preferuje mozaikę terenów otwartych oraz miejsc porośniętych krzewami, pojedynczymi drzewami i luźnymi zadrzewieniami — układ, który spotyka się w urozmaiconym krajobrazie rolniczym i wśród osiedli. O jej zagęszczeniu decyduje przede wszystkim udział drobnych zadrzewień. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 400 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W Europie długoterminowy trend jest stabilny, choć bardzo zmienny, a w ostatnich latach notuje się krótkotrwały wzrost. W Polsce liczebność lekko spada, ale na tyle nieznacznie, że wskaźnik z ostatnich dziesięciu lat można uznać za stabilny; rozpowszechnienie w tym czasie także się nie zmieniło. Inne ptaki Polski Pierwiosnek Phylloscopus collybita Pliszka żółta Motacilla flava Pokląskwa Saxicola rubetra Pokrzywnica Prunella modularis Potrzeszcz Emberiza calandra Potrzos Emberiza schoeniclus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pierwiosnek/ Ptaki Polski Pierwiosnek Phylloscopus collybita. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Phylloscopus collybita Nazwa angielska Common Chiffchaff Liczebność w Polsce ok. 1,5 miliona par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Pierwiosnek występuje we wszystkich typach lasów i zadrzewień, a najwyższe zagęszczenia osiąga w dużych kompleksach o zróżnicowanym składzie drzewostanu. Optymalny udział wnętrza lasu wynosi u niego siedem do ośmiu dziesiątych powierzchni, przy niewielkim udziale skrajów i okrajków. Koniecznym elementem jest obecność lasów liściastych — duży udział monokultur iglastych działa niekorzystnie. Tam, gdzie dużych lasów brak, gnieździ się we wszelkich zadrzewieniach, ale w znacznie niższych zagęszczeniach i również pod warunkiem domieszki drzew liściastych. Krajową populację szacuje się na około półtora miliona par. Gdzie w Polsce Liczny i równomiernie rozmieszczony gatunek urozmaiconych lasów. Najliczniej zasiedla Karpaty i regiony o wysokiej lesistości, najmniej licznie — użytkowane rolniczo tereny nizinne. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 1,5 miliona par lęgowych. W dużych kompleksach lasów mieszanych zagęszczenie dochodzi do kilkunastu par na kilometr kwadratowy. W Europie liczebność podlega znacznym wahaniom: pod koniec ubiegłego wieku rosła, obecnie wydaje się lekko spadać. W Polsce w latach 2000–2010 wskaźnik liczebności rósł, ale przy dużych wahaniach trend należy uznać za stabilny; rozpowszechnienie rośnie natomiast istotnie, w tempie ponad 4 % na dekadę. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje przy ziemi, w gęstej roślinności runa, więc budka jest bez znaczenia. Atlas stwierdza wprost, że krajowa populacja nie wydaje się ograniczana dostępnością dogodnych siedlisk lęgowych, a przyczyny wzrostu liczebności pozostają nierozpoznane — prawdopodobnie rozstrzygają się na zimowiskach i trasach przelotu, nie u nas. Temu gatunkowi pomaga las liściasty z nienaruszonym runem: koniecznym elementem jest obecność drzew liściastych, a monokultura iglasta zagęszczenie obniża. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje przy ziemi, w gęstej roślinności runa, więc budka jest bez znaczenia. Atlas stwierdza wprost, że krajowa populacja nie wydaje się ograniczana dostępnością dogodnych siedlisk lęgowych, a przyczyny wzrostu liczebności pozostają nierozpoznane — prawdopodobnie rozstrzygają się na zimowiskach i trasach przelotu, nie u nas. Temu gatunkowi pomaga las liściasty z nienaruszonym runem: koniecznym elementem jest obecność drzew liściastych, a monokultura iglasta zagęszczenie obniża. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Pierwiosnek występuje we wszystkich typach lasów i zadrzewień, a najwyższe zagęszczenia osiąga w dużych kompleksach o zróżnicowanym składzie drzewostanu. Optymalny udział wnętrza lasu wynosi u niego siedem do ośmiu dziesiątych powierzchni, przy niewielkim udziale skrajów i okrajków. Koniecznym elementem jest obecność lasów liściastych — duży udział monokultur iglastych działa niekorzystnie. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 1,5 miliona par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W dużych kompleksach lasów mieszanych zagęszczenie dochodzi do kilkunastu par na kilometr kwadratowy. W Europie liczebność podlega znacznym wahaniom: pod koniec ubiegłego wieku rosła, obecnie wydaje się lekko spadać. W Polsce w latach 2000–2010 wskaźnik liczebności rósł, ale przy dużych wahaniach trend należy uznać za stabilny; rozpowszechnienie rośnie natomiast istotnie, w tempie ponad 4 % na dekadę. Inne ptaki Polski Pliszka żółta Motacilla flava Pokląskwa Saxicola rubetra Pokrzywnica Prunella modularis Potrzeszcz Emberiza calandra Potrzos Emberiza schoeniclus Przepiórka Coturnix coturnix Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pliszka-zolta/ Ptaki Polski Pliszka żółta Motacilla flava. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Motacilla flava Nazwa angielska Yellow Wagtail Zagęszczenie w kraju 4,67 pary/km² (4,41–4,95) Liczebność w Polsce ok. 1,5 miliona par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Jeszcze kilkanaście lat temu pliszkę żółtą uważano za gatunek łąkowy, który dopiero zaczyna zasiedlać uprawy rzepaku i roślin okopowych. Dziś zdecydowana większość krajowej populacji gnieździ się na polach uprawnych, a o jej zagęszczeniu decyduje udział rozległych, intensywnie użytkowanych pól, zwłaszcza z ziemniakami. Gniazdo zakłada w kępie trawy na ziemi. Atlas zwraca uwagę na coś, co komplikuje cały opis tego gatunku: jeszcze kilkanaście lat temu uchodził za ptaka łąk, a dziś zdecydowana większość krajowej populacji gniazduje na polach uprawnych — szczególnie tam, gdzie dużo jest ziemniaków i buraków cukrowych. Bywa, że biotop zmienia się między kolejnymi lęgami w tym samym sezonie. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy nizinnego krajobrazu rolniczego. Najwyższe zagęszczenia osiąga w Wielkopolsce, na Mazowszu, Dolnym Śląsku, Podlasiu i Lubelszczyźnie. Unika wyżyn, pogórzy i gór, a także regionów silnie zalesionych, o urozmaiconej rzeźbie i wysokich opadach. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 1,5 miliona par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 4,67 pary na kilometr kwadratowy (przedział 4,41–4,95) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W samym krajobrazie rolniczym zagęszczenie jest ponad dwukrotnie wyższe od krajowej średniej, a w optymalnych środowiskach przekracza 20 par na kilometr kwadratowy. W górach i na obszarach o wysokiej lesistości gatunek jest już tylko średnio liczny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w uprawie. Ten gatunek pokazuje, jak szybko potrafi się zmienić odpowiedź na pytanie „gdzie on właściwie mieszka": przeprowadzka z łąk na pola zmienia też miejsce, w którym trzeba go chronić. Atlas zaznacza wprost, że dziś decydujące jest gospodarowanie na polach, nie na użytkach zielonych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w uprawie. Ten gatunek pokazuje, jak szybko potrafi się zmienić odpowiedź na pytanie „gdzie on właściwie mieszka": przeprowadzka z łąk na pola zmienia też miejsce, w którym trzeba go chronić. Atlas zaznacza wprost, że dziś decydujące jest gospodarowanie na polach, nie na użytkach zielonych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Jeszcze kilkanaście lat temu pliszkę żółtą uważano za gatunek łąkowy, który dopiero zaczyna zasiedlać uprawy rzepaku i roślin okopowych. Dziś zdecydowana większość krajowej populacji gnieździ się na polach uprawnych, a o jej zagęszczeniu decyduje udział rozległych, intensywnie użytkowanych pól, zwłaszcza z ziemniakami. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 1,5 miliona par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W samym krajobrazie rolniczym zagęszczenie jest ponad dwukrotnie wyższe od krajowej średniej, a w optymalnych środowiskach przekracza 20 par na kilometr kwadratowy. W górach i na obszarach o wysokiej lesistości gatunek jest już tylko średnio liczny. Inne ptaki Polski Pokląskwa Saxicola rubetra Pokrzywnica Prunella modularis Potrzeszcz Emberiza calandra Potrzos Emberiza schoeniclus Przepiórka Coturnix coturnix Raniuszek Aegithalos caudatus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/poklaskwa/ Ptaki Polski Pokląskwa Saxicola rubetra. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Saxicola rubetra Nazwa angielska Whinchat Zagęszczenie w kraju 3,05 pary/km² (2,85–3,27) Liczebność w Polsce ok. 950 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Pokląskwa osiąga najwyższe zagęszczenia w mozaice łąk, pastwisk, ekstensywnie uprawianych pól i miejsc porośniętych wysoką roślinnością zielną i krzewiastą. Woli krajobraz rolniczy z niskim udziałem zasiewów, a sporą domieszką odłogów, ugorów, nieużytków i drobnych zadrzewień. Rozległych i zwartych lasów unika, choć gnieździ się na dużych polanach i zrębach. Stroni od człowieka i miejsc o silnej presji: omija osiedla, drogi, sady, ogrody i regiony z dużą liczbą maszyn rolniczych. Najliczniejsza na Mazurach, Podlasiu i Pomorzu Zachodnim. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy urozmaiconego, otwartego krajobrazu. Najliczniejszy na Mazurach, Podlasiu i Pomorzu Zachodnim, poza tym rozmieszczony dość równomiernie i liczniejszy lokalnie tam, gdzie jest dużo łąk i pastwisk — zwłaszcza w dolinach rzecznych. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 950 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 3,05 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,85–3,27) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W optymalnych środowiskach północno-wschodniej Polski zagęszczenie sięga kilku, a nierzadko kilkunastu par na kilometr kwadratowy. Tam, gdzie produkcja rolna jest intensywna — szczególnie w Wielkopolsce i na Nizinie Śląskiej — rzadko przekracza jedną parę. Liczebność populacji europejskiej gwałtownie zmalała w latach 80. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w kępie trawy. Polska populacja to ponad jedna trzecia całej populacji Unii Europejskiej — więc to, co robimy u siebie, waży tu więcej niż przy większości gatunków. Szkodzi jej likwidacja nieużytków i odłogów oraz zamiana łąk na grunty orne, czyli dokładnie to, co uchodzi za porządkowanie krajobrazu. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w kępie trawy. Polska populacja to ponad jedna trzecia całej populacji Unii Europejskiej — więc to, co robimy u siebie, waży tu więcej niż przy większości gatunków. Szkodzi jej likwidacja nieużytków i odłogów oraz zamiana łąk na grunty orne, czyli dokładnie to, co uchodzi za porządkowanie krajobrazu. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Pokląskwa osiąga najwyższe zagęszczenia w mozaice łąk, pastwisk, ekstensywnie uprawianych pól i miejsc porośniętych wysoką roślinnością zielną i krzewiastą. Woli krajobraz rolniczy z niskim udziałem zasiewów, a sporą domieszką odłogów, ugorów, nieużytków i drobnych zadrzewień. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 950 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W optymalnych środowiskach północno-wschodniej Polski zagęszczenie sięga kilku, a nierzadko kilkunastu par na kilometr kwadratowy. Tam, gdzie produkcja rolna jest intensywna — szczególnie w Wielkopolsce i na Nizinie Śląskiej — rzadko przekracza jedną parę. Liczebność populacji europejskiej gwałtownie zmalała w latach 80. Inne ptaki Polski Pokrzywnica Prunella modularis Potrzeszcz Emberiza calandra Potrzos Emberiza schoeniclus Przepiórka Coturnix coturnix Raniuszek Aegithalos caudatus Sierpówka Streptopelia decaocto Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/pokrzywnica/ Ptaki Polski Pokrzywnica Prunella modularis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Prunella modularis Nazwa angielska Hedge Accentor Zagęszczenie w kraju 0,27 pary/km² (0,23–0,32) Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Pokrzywnica gniazduje w gęstych młodnikach świerkowych, płatach kosodrzewiny oraz w lasach ze świerkiem, jodłą lub jałowcem w podszycie; w Europie Zachodniej także w parkach, ogrodach i na wrzosowiskach. Gniazdo umieszcza w gęstym krzewie albo zwartym iglaku, a żywi się głównie owadami. Jest dość płochliwa i skryta — łatwiej ją usłyszeć niż zobaczyć. Krajową populację szacuje się na około osiemdziesiąt pięć tysięcy stanowisk. W całej Europie pokrzywnica wykazuje długotrwały spadek liczebności; w Polsce ani liczebność, ani rozpowszechnienie nie zmieniają się istotnie. Gdzie w Polsce Średnio liczny, w środkowej Polsce nieliczny gatunek lasów iglastych. Najliczniejszy w górach oraz w dużych kompleksach borów na niżu: w Puszczy Rzepińskiej, Drawskiej, Borach Dolnośląskich i Tucholskich, Puszczy Piskiej, Augustowskiej i Białowieskiej. Wylesione i suche obszary środkowej Polski są omijane. Ile ich jest i czy ubywa Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,27 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,23–0,32) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W rolniczym krajobrazie środkowej Polski gatunek bywa nieliczny albo lokalnie bardzo nieliczny, w górach — wyraźnie liczniejszy od krajowej średniej. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje w gęstym podszycie, nisko nad ziemią, i budki nie zajmuje. Atlas stwierdza wprost, że nie ma danych wskazujących, by jej liczebność w Polsce była ograniczana dostępnością siedlisk lęgowych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje w gęstym podszycie, nisko nad ziemią, i budki nie zajmuje. Atlas stwierdza wprost, że nie ma danych wskazujących, by jej liczebność w Polsce była ograniczana dostępnością siedlisk lęgowych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Pokrzywnica gniazduje w gęstych młodnikach świerkowych, płatach kosodrzewiny oraz w lasach ze świerkiem, jodłą lub jałowcem w podszycie; w Europie Zachodniej także w parkach, ogrodach i na wrzosowiskach. Gniazdo umieszcza w gęstym krzewie albo zwartym iglaku, a żywi się głównie owadami. Jest dość płochliwa i skryta — łatwiej ją usłyszeć niż zobaczyć. Inne ptaki Polski Potrzeszcz Emberiza calandra Potrzos Emberiza schoeniclus Przepiórka Coturnix coturnix Raniuszek Aegithalos caudatus Sierpówka Streptopelia decaocto Skowronek Alauda arvensis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/potrzeszcz/ Ptaki Polski Potrzeszcz Emberiza calandra. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Emberiza calandra Nazwa angielska Corn Bunting Zagęszczenie w kraju 2,82 pary/km² (2,60–3,05) Liczebność w Polsce ok. 880 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Potrzeszcz jest typowym ptakiem otwartego, nizinnego krajobrazu rolniczego — najliczniejszy tam, gdzie pola zajmują co najmniej trzy piąte powierzchni. Unika wszelkich lasów, także drobnych zadrzewień, a również terenów zakrzaczonych i sadów. Nie toleruje miejsc wilgotnych o bujnej wegetacji: pastwisk, łąk i terenów podmokłych. Preferuje rolnictwo wielkoobszarowe i intensywne, z dużym udziałem zasiewów i wysoką mechanizacją. Jest ciepło- i sucholubny: poniżej rocznej izotermy siedmiu stopni jego zagęszczenie wyraźnie spada, poniżej sześciu nie stwierdzono go wcale, a przy opadach powyżej ośmiuset milimetrów praktycznie nie występuje. Gdzie w Polsce Liczny, lokalnie średnio liczny gatunek lęgowy krajobrazu rolniczego. Najwyższe zagęszczenia osiąga w Wielkopolsce, nieco niższe na Dolnym Śląsku, Lubelszczyźnie i w pasie pobrzeży Bałtyku. Najmniej liczny w regionach zalesionych i chłodnych: na Mazurach oraz w górach i na pogórzach, gdzie lokalnie może nie występować na rozległych obszarach. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 880 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,82 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,60–3,05) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W krajobrazie rolniczym Wielkopolski zagęszczenia sięgają lokalnie kilkunastu par na kilometr kwadratowy, a w chłodniejszych i lesistych okolicach, na przykład na Mazurach, gatunek pojawia się sporadycznie. W Europie w latach 70. i 80. nastąpił drastyczny spadek; dziś skala jest mniejsza, ale trend nadal ujemny, rzędu kilkunastu procent na dekadę. W Polsce populacja wykazuje natomiast umiarkowany wzrost. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w zbożu. W przeciwieństwie do trendów zachodnioeuropejskich w Polsce trzyma się dobrze — atlas wiąże to z wciąż niskim poziomem intensyfikacji naszego rolnictwa i sporym areałem jęczmienia jarego, który jest jego ulubionym siedliskiem. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w zbożu. W przeciwieństwie do trendów zachodnioeuropejskich w Polsce trzyma się dobrze — atlas wiąże to z wciąż niskim poziomem intensyfikacji naszego rolnictwa i sporym areałem jęczmienia jarego, który jest jego ulubionym siedliskiem. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Potrzeszcz jest typowym ptakiem otwartego, nizinnego krajobrazu rolniczego — najliczniejszy tam, gdzie pola zajmują co najmniej trzy piąte powierzchni. Unika wszelkich lasów, także drobnych zadrzewień, a również terenów zakrzaczonych i sadów. Nie toleruje miejsc wilgotnych o bujnej wegetacji: pastwisk, łąk i terenów podmokłych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 880 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W krajobrazie rolniczym Wielkopolski zagęszczenia sięgają lokalnie kilkunastu par na kilometr kwadratowy, a w chłodniejszych i lesistych okolicach, na przykład na Mazurach, gatunek pojawia się sporadycznie. W Europie w latach 70. i 80. nastąpił drastyczny spadek; dziś skala jest mniejsza, ale trend nadal ujemny, rzędu kilkunastu procent na dekadę. W Polsce populacja wykazuje natomiast umiarkowany wzrost. Inne ptaki Polski Potrzos Emberiza schoeniclus Przepiórka Coturnix coturnix Raniuszek Aegithalos caudatus Sierpówka Streptopelia decaocto Skowronek Alauda arvensis Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/potrzos/ Ptaki Polski Potrzos Emberiza schoeniclus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Emberiza schoeniclus Nazwa angielska Reed Bunting Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Potrzos osiąga najwyższe zagęszczenia w krajobrazie nizinnym z dużym udziałem łąk, pastwisk i zbiorników wodnych, zwłaszcza w dolinach dużych rzek. Wyraźnie unika lasów — i zwartych kompleksów, i mniejszych, zwłaszcza iglastych, w krajobrazie rolniczym. Poza terenami podmokłymi występuje w mozaice łąk, pól, niewielkich gospodarstw oraz drobnych oczek i zadrzewień śródpolnych. Sprzyja mu bujna roślinność trawiasta, szuwarowa i krzewiasta. Jest gatunkiem nizinnym, rzadko spotykanym powyżej dwustu metrów, i preferuje stabilny, morski klimat z ciepłymi zimami. Gdzie w Polsce Średnio liczny gatunek lęgowy zbiorowisk szuwarowych. Najliczniejszy wydaje się w dolinach rzecznych, zwłaszcza w pradolinnych odcinkach Warty i Noteci, równie liczny w pasie pobrzeży Bałtyku i w mniej zalesionych regionach pojezierzy. Omija góry, wyżyny i większe kompleksy leśne. Ile ich jest i czy ubywa Rozmieszczenie jest dość równomierne, choć w górach oraz w pasie wyżyn i pogórzy gatunek jest wyraźnie mniej liczny niż na pojezierzach. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje przy ziemi, w szuwarze. Dane monitoringu nie wskazują, by był dziś ograniczany dostępnością siedlisk — ale melioracje, osuszanie łąk i niszczenie małych zbiorników mogą tę powierzchnię w przyszłości zmniejszać. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje przy ziemi, w szuwarze. Dane monitoringu nie wskazują, by był dziś ograniczany dostępnością siedlisk — ale melioracje, osuszanie łąk i niszczenie małych zbiorników mogą tę powierzchnię w przyszłości zmniejszać. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Potrzos osiąga najwyższe zagęszczenia w krajobrazie nizinnym z dużym udziałem łąk, pastwisk i zbiorników wodnych, zwłaszcza w dolinach dużych rzek. Wyraźnie unika lasów — i zwartych kompleksów, i mniejszych, zwłaszcza iglastych, w krajobrazie rolniczym. Inne ptaki Polski Przepiórka Coturnix coturnix Raniuszek Aegithalos caudatus Sierpówka Streptopelia decaocto Skowronek Alauda arvensis Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Słowik szary Luscinia luscinia Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/przepiorka/ Ptaki Polski Przepiórka Coturnix coturnix. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Coturnix coturnix Nazwa angielska Common Quail Zagęszczenie w kraju 0,49 pary/km² (0,42–0,58) Liczebność w Polsce ok. 150 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Przepiórka jest gatunkiem typowo polnym — najwyższe zagęszczenia osiąga w krajobrazie z dużym udziałem pól uprawnych i gruntów pod zasiewami. Woli okolice średnich gospodarstw, od dwóch do dziesięciu hektarów, najchętniej z hodowlą koni, a unika pól drobnych i mocno pofragmentowanych. Zdecydowanie omija miejsca o wysokiej produkcji roślinnej: łąki i wilgotne pastwiska. Zwartych drzewostanów, zwłaszcza iglastych, unika; drobnych zadrzewień w mniejszym stopniu. Stroni od człowieka i miejsc o silnej presji. W Polsce najliczniejsza w Niecce Nidziańskiej i na Wyżynie Lubelskiej, wyraźnie rzadsza w górach, w regionach zalesionych i na wilgotnych nizinach. Gdzie w Polsce Średnio liczny gatunek lęgowy otwartego krajobrazu rolniczego z przewagą pól uprawnych. Najliczniejszy w Niecce Nidziańskiej i na Wyżynie Lubelskiej, rzadszy na Dolnym Śląsku oraz w południowych częściach Podlasia, Mazowsza i Wielkopolski. Omija góry, regiony zalesione i okolice wilgotne: pojezierza, kotliny i pradoliny. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 150 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,49 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,42–0,58) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Sama średnia niewiele tu mówi: w roku 2000 krajową populację oszacowano na około 180 tysięcy par, a w 2010 już tylko na 100 tysięcy. Gatunek podlega silnym wahaniom liczebności, ale ogólny trend w Europie jest spadkowy, a w Polsce liczebność i rozpowszechnienie maleją w tempie, które według kryteriów IUCN kwalifikuje go jako narażony na wyginięcie (VU). Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w zbożu — budka nie ma tu żadnego zastosowania. Atlas wiąże długoterminowe spadki z rosnącym użyciem pestycydów, które zubaża bazę pokarmową piskląt, oraz z odstrzałem na trasach wędrówki i zimowiskach. Obie przyczyny leżą poza tym, co da się zrobić powieszeniem czegokolwiek. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w zbożu — budka nie ma tu żadnego zastosowania. Atlas wiąże długoterminowe spadki z rosnącym użyciem pestycydów, które zubaża bazę pokarmową piskląt, oraz z odstrzałem na trasach wędrówki i zimowiskach. Obie przyczyny leżą poza tym, co da się zrobić powieszeniem czegokolwiek. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Przepiórka jest gatunkiem typowo polnym — najwyższe zagęszczenia osiąga w krajobrazie z dużym udziałem pól uprawnych i gruntów pod zasiewami. Woli okolice średnich gospodarstw, od dwóch do dziesięciu hektarów, najchętniej z hodowlą koni, a unika pól drobnych i mocno pofragmentowanych. Zdecydowanie omija miejsca o wysokiej produkcji roślinnej: łąki i wilgotne pastwiska. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 150 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Sama średnia niewiele tu mówi: w roku 2000 krajową populację oszacowano na około 180 tysięcy par, a w 2010 już tylko na 100 tysięcy. Gatunek podlega silnym wahaniom liczebności, ale ogólny trend w Europie jest spadkowy, a w Polsce liczebność i rozpowszechnienie maleją w tempie, które według kryteriów IUCN kwalifikuje go jako narażony na wyginięcie (VU). Inne ptaki Polski Raniuszek Aegithalos caudatus Sierpówka Streptopelia decaocto Skowronek Alauda arvensis Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Słowik szary Luscinia luscinia Sroka Pica pica Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/raniuszek/ Ptaki Polski Raniuszek Aegithalos caudatus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Aegithalos caudatus Nazwa angielska Long-tailed Tit Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Raniuszek osiąga najwyższe zagęszczenia w lasach urozmaiconych przestrzennie, z dużym udziałem stref przejściowych. Preferuje drzewostany zwarte, ale pod warunkiem, że lasy mieszane stanowią w nich co najmniej dwie piąte powierzchni; monokultur iglastych unika. Nie stroni od człowieka i często gnieździ się w zadrzewieniach przy siedzibach ludzkich. Najchętniej wybiera lasy w regionach o urozmaiconej rzeźbie, o dużych amplitudach dziennych temperatur i wysokich opadach. Najliczniejszy w Beskidach i na ich pogórzu oraz lokalnie na Górnym Śląsku. Gdzie w Polsce Średnio liczny, lokalnie nieliczny gatunek luźnych i strukturalnie urozmaiconych drzewostanów mieszanych. Najliczniejszy wydaje się w Beskidach, zwłaszcza zachodnich, na ich pogórzu oraz lokalnie na Górnym Śląsku. Poza tym rozmieszczony dość równomiernie i nieco liczniejszy jedynie w okolicach gęsto zalesionych, najrzadszy na niżu środkowej części kraju. Ile ich jest i czy ubywa W Europie liczebność jest dość zmienna, choć długoterminowy trend pozostaje stabilny. Podobnie w Polsce: wahania liczebności i rozpowszechnienia są znaczne, co w dużej mierze wynika z niskiej wykrywalności tego gatunku podczas liczeń. Czy budka pomaga temu gatunkowi Buduje zamknięte, kuliste gniazdo z mchu, porostów i pajęczyn, z bocznym wejściem — konstrukcję, której żadna skrzynka nie zastąpi. Atlas nie widzi u niego silnej podatności na dzisiejsze zmiany siedliskowe. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Buduje zamknięte, kuliste gniazdo z mchu, porostów i pajęczyn, z bocznym wejściem — konstrukcję, której żadna skrzynka nie zastąpi. Atlas nie widzi u niego silnej podatności na dzisiejsze zmiany siedliskowe. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Raniuszek osiąga najwyższe zagęszczenia w lasach urozmaiconych przestrzennie, z dużym udziałem stref przejściowych. Preferuje drzewostany zwarte, ale pod warunkiem, że lasy mieszane stanowią w nich co najmniej dwie piąte powierzchni; monokultur iglastych unika. Inne ptaki Polski Sierpówka Streptopelia decaocto Skowronek Alauda arvensis Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Słowik szary Luscinia luscinia Sroka Pica pica Srokosz Lanius excubitor Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/sierpowka/ Ptaki Polski Sierpówka Streptopelia decaocto. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Streptopelia decaocto Nazwa angielska Eurasian Collared-dove Zagęszczenie w kraju 2,32 pary/km² (2,15–2,50) Liczebność w Polsce ok. 700 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Sierpówka jest związana z człowiekiem — zasiedla i duże aglomeracje, i mniejsze miasta, wsie, a nawet pojedyncze gospodarstwa. Najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie zabudowa zajmuje ponad jedną piątą powierzchni. Zwartych lasów wyraźnie unika, a we wsiach ważna jest dla niej bliskość pól, najchętniej uprawianych intensywnie. Jest ciepłolubna: liczniejsza tam, gdzie średnia roczna temperatura przekracza siedem stopni, a lipcowe maksimum dwadzieścia trzy. Rozmieszczenie w Polsce odtwarza drogę jej ekspansji — najwięcej jej na Wyżynie Śląskiej, przy Bramie Morawskiej, i im dalej stamtąd, tym mniej. Gdzie w Polsce Liczny, w północnej Polsce średnio liczny gatunek synantropijny. Rozmieszczenie odzwierciedla prawdopodobnie drogę, którą gatunek wszedł do kraju: najwyższe zagęszczenia są na Wyżynie Śląskiej, w pobliżu Bramy Morawskiej, i maleją wraz z odległością od tego miejsca. Wzorzec modyfikuje rzeźba terenu — nawet niewysokie wyżyny są zajmowane mniej chętnie — oraz wyraźna skłonność do zasiedlania miast. Tereny zalesione o niskim zaludnieniu są omijane. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 700 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,32 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,15–2,50) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Na terenach o gęstej zabudowie zagęszczenie dochodzi do kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu par na kilometr kwadratowy, a w dużych kompleksach leśnych północnej Polski gatunek nie występuje w ogóle. W Europie trwa stały wzrost. W Polsce liczebność jest stabilna, ale rosnące rozpowszechnienie świadczy o dalszej ekspansji terytorialnej. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo lepi z patyków na drzewie albo na budynku i budki nie potrzebuje. Jej błyskawiczna ekspansja w Europie i w Stanach udała się dzięki gęstej sieci osadniczej — to gatunek, któremu pomogliśmy, nie chcąc. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo lepi z patyków na drzewie albo na budynku i budki nie potrzebuje. Jej błyskawiczna ekspansja w Europie i w Stanach udała się dzięki gęstej sieci osadniczej — to gatunek, któremu pomogliśmy, nie chcąc. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Sierpówka jest związana z człowiekiem — zasiedla i duże aglomeracje, i mniejsze miasta, wsie, a nawet pojedyncze gospodarstwa. Najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie zabudowa zajmuje ponad jedną piątą powierzchni. Zwartych lasów wyraźnie unika, a we wsiach ważna jest dla niej bliskość pól, najchętniej uprawianych intensywnie. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 700 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Na terenach o gęstej zabudowie zagęszczenie dochodzi do kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu par na kilometr kwadratowy, a w dużych kompleksach leśnych północnej Polski gatunek nie występuje w ogóle. W Europie trwa stały wzrost. W Polsce liczebność jest stabilna, ale rosnące rozpowszechnienie świadczy o dalszej ekspansji terytorialnej. Inne ptaki Polski Skowronek Alauda arvensis Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Słowik szary Luscinia luscinia Sroka Pica pica Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/skowronek/ Ptaki Polski Skowronek Alauda arvensis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Alauda arvensis Nazwa angielska Eurasian Skylark Zagęszczenie w kraju 23,5 pary/km² (22,8–24,2) Liczebność w Polsce ponad 7 milionów par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Optymalnym środowiskiem skowronka są pola uprawne i to ich udział decyduje o jego liczebności. Pastwiska są środowiskiem zastępczym: pomagają tam, gdzie pól jest mało, a w krajobrazie zdominowanym przez pola — powyżej trzech piątych powierzchni — skowronków na pastwiskach ubywa. Nie lubi nie tylko zwartych lasów, ale i krajobrazu z dużym udziałem drobnych zadrzewień, alei czy zakrzewień śródpolnych; urozmaiconej, rozdrobnionej mozaiki wyraźnie nie wybiera. Człowieka unika. Najliczniejszy jest tam, gdzie rolnictwo jest wielkoobszarowe i intensywne: w Wielkopolsce, na Kujawach i Lubelszczyźnie. Gdzie w Polsce Bardzo liczny i szeroko rozpowszechniony gatunek nizinnego krajobrazu rolniczego. Najliczniejszy na terenach wielkoobszarowego i intensywnego rolnictwa: w Wielkopolsce, na Kujawach i Lubelszczyźnie. Mniej liczny w regionach o wysokiej lesistości oraz w górach i na pogórzach. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ponad 7 milionów par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 23,5 pary na kilometr kwadratowy (przedział 22,8–24,2) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. To najliczniejszy gatunek krajowej awifauny — choć nie najbardziej rozpowszechniony, bo skupia się tam, gdzie są pola. Atlas zwraca uwagę na szybki spadek wskaźnika liczebności obserwowany w latach 2008–2011. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, wprost w zbożu — budki nie zajmie. To jest zresztą gatunek, który psuje wygodną opowieść o tym, że różnorodny krajobraz zawsze pomaga: skowronek potrzebuje przestrzeni otwartej i drobne zadrzewienia mu przeszkadzają. Dobre dla bogatki nie musi być dobre dla niego. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, wprost w zbożu — budki nie zajmie. To jest zresztą gatunek, który psuje wygodną opowieść o tym, że różnorodny krajobraz zawsze pomaga: skowronek potrzebuje przestrzeni otwartej i drobne zadrzewienia mu przeszkadzają. Dobre dla bogatki nie musi być dobre dla niego. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Optymalnym środowiskiem skowronka są pola uprawne i to ich udział decyduje o jego liczebności. Pastwiska są środowiskiem zastępczym: pomagają tam, gdzie pól jest mało, a w krajobrazie zdominowanym przez pola — powyżej trzech piątych powierzchni — skowronków na pastwiskach ubywa. Ile par gniazduje w Polsce? ponad 7 milionów par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. To najliczniejszy gatunek krajowej awifauny — choć nie najbardziej rozpowszechniony, bo skupia się tam, gdzie są pola. Atlas zwraca uwagę na szybki spadek wskaźnika liczebności obserwowany w latach 2008–2011. Inne ptaki Polski Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos Słowik szary Luscinia luscinia Sroka Pica pica Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Szczygieł Carduelis carduelis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/slowik-rdzawy/ Ptaki Polski Słowik rdzawy Luscinia megarhynchos. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Luscinia megarhynchos Nazwa angielska Common Nightingale Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Zasięg słowika rdzawego wyznacza klimat: potrzebuje ciepła — średnich temperatur rocznych powyżej siedmiu stopni, zim łagodniejszych niż minus siedem i lipców powyżej dwudziestu trzech — przy dużych wahaniach dobowych i opadach poniżej sześciuset milimetrów. Gnieździ się w krajobrazie rolniczym, także uprawianym intensywnie, najczęściej blisko zabudowań: w ogrodach, parkach, zaroślach i zadrzewieniach śródpolnych. Często spotykany na miejskich terenach zieleni. Unika otwartych przestrzeni z intensywną hodowlą bydła i nie znosi zwartych kompleksów leśnych, zwłaszcza suchych borów. Gdzie w Polsce Występuje w południowo-zachodniej Polsce, gdzie jest średnio licznym gatunkiem wilgotnych i zakrzaczonych miejsc w pobliżu siedzib ludzkich. Najliczniejszy na Dolnym Śląsku, nieco rzadszy w Wielkopolsce i bardziej lokalnie na Pomorzu Zachodnim. Przez Polskę przebiega północno-wschodnia granica zasięgu tego gatunku: nie ma go na sporym obszarze północno-wschodniej Polski, Pomorza Środkowego i Małopolski, nie gnieździ się też w górach ani na pogórzach. Ile ich jest i czy ubywa Plamowe rozmieszczenie w miastach północno-wschodniej Polski pokazuje coś ciekawego: dogodne siedliska tam są, a mimo to w większości pozostają niezasiedlone. Zmiany liczebności kształtuje prawdopodobnie sytuacja na afrykańskich zimowiskach i trasach migracji. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje nisko, w gęstwinie. Atlas zwraca uwagę na coś, co widać na mapie: w miastach północno-wschodniej Polski są dogodne dla niego miejsca, które pozostają niezasiedlone — czyli nie brak siedlisk go ogranicza. O losie lokalnych populacji zdecyduje sposób gospodarowania zadrzewieniami przy domach. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje nisko, w gęstwinie. Atlas zwraca uwagę na coś, co widać na mapie: w miastach północno-wschodniej Polski są dogodne dla niego miejsca, które pozostają niezasiedlone — czyli nie brak siedlisk go ogranicza. O losie lokalnych populacji zdecyduje sposób gospodarowania zadrzewieniami przy domach. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Zasięg słowika rdzawego wyznacza klimat: potrzebuje ciepła — średnich temperatur rocznych powyżej siedmiu stopni, zim łagodniejszych niż minus siedem i lipców powyżej dwudziestu trzech — przy dużych wahaniach dobowych i opadach poniżej sześciuset milimetrów. Inne ptaki Polski Słowik szary Luscinia luscinia Sroka Pica pica Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Szczygieł Carduelis carduelis Śpiewak Turdus philomelos Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/slowik-szary/ Ptaki Polski Słowik szary Luscinia luscinia. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Luscinia luscinia Nazwa angielska Thrush Nightingale Zagęszczenie w kraju 0,32 pary/km² (0,29–0,36) Liczebność w Polsce ok. 100 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje O rozmieszczeniu słowika szarego decyduje przede wszystkim klimat: preferuje kontynentalny i chłodny, o średnich temperaturach poniżej ośmiu stopni, dużych wahaniach dobowych i rocznych oraz opadach poniżej sześciuset milimetrów. Trzyma się nizin, poniżej dwustu metrów. Najwyższe zagęszczenia osiąga w krajobrazie dolin rzecznych, z dużym udziałem pastwisk oraz terenów porośniętych wysoką roślinnością zielną i krzewiastą. Dużych kompleksów leśnych unika, drobnych zadrzewień śródpolnych nie. Gdzie w Polsce We wschodniej Polsce średnio liczny, w południowo-zachodniej nieliczny gatunek urozmaiconego krajobrazu, przede wszystkim dolin rzecznych. Przez nasz kraj przebiega granica zasięgu tego gatunku i widać to na mapie jako wyraźny gradient zagęszczeń. Najliczniejszy jest na Podlasiu, Mazowszu, Mazurach i Polesiu; wzdłuż dolin rzecznych wnika dalej na zachód i bywa tam lokalnie średnio liczny poza zwartym zasięgiem. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 100 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,32 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,29–0,36) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W północno-wschodniej Polsce zagęszczenie jest około dwukrotnie wyższe od krajowej średniej. W Europie odnotowuje się umiarkowany wzrost liczebności. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje nisko, w gęstwinie przy ziemi. Atlas nie znajduje danych, by jego trendy zależały dziś od zmian siedliskowych na krajowych lęgowiskach — czyli budka nie tylko nie pomoże, ale i nie ma tu czego uzupełniać. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje nisko, w gęstwinie przy ziemi. Atlas nie znajduje danych, by jego trendy zależały dziś od zmian siedliskowych na krajowych lęgowiskach — czyli budka nie tylko nie pomoże, ale i nie ma tu czego uzupełniać. Gdzie żyje i czego potrzebuje? O rozmieszczeniu słowika szarego decyduje przede wszystkim klimat: preferuje kontynentalny i chłodny, o średnich temperaturach poniżej ośmiu stopni, dużych wahaniach dobowych i rocznych oraz opadach poniżej sześciuset milimetrów. Trzyma się nizin, poniżej dwustu metrów. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 100 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W północno-wschodniej Polsce zagęszczenie jest około dwukrotnie wyższe od krajowej średniej. W Europie odnotowuje się umiarkowany wzrost liczebności. Inne ptaki Polski Sroka Pica pica Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Szczygieł Carduelis carduelis Śpiewak Turdus philomelos Świergotek drzewny Anthus trivialis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/sroka/ Ptaki Polski Sroka Pica pica. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Pica pica Nazwa angielska Black-billed Magpie Zagęszczenie w kraju 1,10 pary/km² (0,99–1,22) Liczebność w Polsce ok. 350 tysięcy par Status ochronny ochrona częściowa Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Sroka żyje w krajobrazie bezleśnym i szczególnie unika zwartych, rozległych drzewostanów. Najwyższe zagęszczenia osiąga dziś na terenach zabudowanych — tam, gdzie zwarta zabudowa zajmuje ponad dwie piąte powierzchni. Chętnie zasiedla też nizinny krajobraz rolniczy, ale unika rolnictwa wysokotowarowego, wybierając mozaikę pól, pastwisk, łąk, ogrodów i drobnych zadrzewień. Z dala od zabudowań liczniej występuje w dolinach rzecznych. Preferuje klimat kontynentalny o wysokich amplitudach i mroźnych zimach. Liczne występowanie srok w polskich miastach jest zjawiskiem stosunkowo nowym — datuje się od połowy XX wieku. Gdzie w Polsce Liczny, w północnej i zachodniej Polsce średnio liczny gatunek terenów antropogenicznych. Najwyższe zagęszczenia osiąga w regionach o wysokim zaludnieniu i gęstej zabudowie: na Wyżynie Śląskiej, Podkarpaciu i w rozległych aglomeracjach miejskich. Omija regiony o wysokiej lesistości i niskim zaludnieniu. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 350 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,10 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,99–1,22) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W środowiskach optymalnych, czyli na terenach zabudowanych, zagęszczenie bywa wielokrotnie wyższe i sięga kilkunastu par na kilometr kwadratowy. Na południu Polski gatunek jest liczny, na pozostałym obszarze średnio liczny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Buduje duże, zadaszone gniazdo z gałęzi i budki nie potrzebuje. Ciekawe jest to, co dzieje się dalej: we Francji kolonizacji miast towarzyszy stopniowe wycofywanie się sroki z terenów pozamiejskich. O jej losie zdecydują liczebność drapieżników zagrażających lęgom, dostępność pokarmu zimą i obecność drzew gniazdowych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Buduje duże, zadaszone gniazdo z gałęzi i budki nie potrzebuje. Ciekawe jest to, co dzieje się dalej: we Francji kolonizacji miast towarzyszy stopniowe wycofywanie się sroki z terenów pozamiejskich. O jej losie zdecydują liczebność drapieżników zagrażających lęgom, dostępność pokarmu zimą i obecność drzew gniazdowych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Sroka żyje w krajobrazie bezleśnym i szczególnie unika zwartych, rozległych drzewostanów. Najwyższe zagęszczenia osiąga dziś na terenach zabudowanych — tam, gdzie zwarta zabudowa zajmuje ponad dwie piąte powierzchni. Chętnie zasiedla też nizinny krajobraz rolniczy, ale unika rolnictwa wysokotowarowego, wybierając mozaikę pól, pastwisk, łąk, ogrodów i drobnych zadrzewień. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 350 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W środowiskach optymalnych, czyli na terenach zabudowanych, zagęszczenie bywa wielokrotnie wyższe i sięga kilkunastu par na kilometr kwadratowy. Na południu Polski gatunek jest liczny, na pozostałym obszarze średnio liczny. Inne ptaki Polski Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Szczygieł Carduelis carduelis Śpiewak Turdus philomelos Świergotek drzewny Anthus trivialis Świergotek łąkowy Anthus pratensis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/srokosz/ Ptaki Polski Srokosz Lanius excubitor. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Lanius excubitor Nazwa angielska Great Grey Shrike Zagęszczenie w kraju 0,15 pary/km² (0,12–0,18) Liczebność w Polsce ok. 46 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Srokosz jest dużą, jasnoszaro-białą dzierzbą o czarnej masce i długim ogonie — ptakiem, który poluje z zasiadki. Czatuje na eksponowanym stanowisku, kręcąc ogonem na boki, a na większe odległości leci głęboko falistym lotem. To zachowanie jest dla niego bardziej charakterystyczne niż jakikolwiek typ siedliska: liczy się nie to, co rośnie, lecz to, czy jest z czego patrzeć. W Polsce gniazduje podgatunek północny, ale zachowuje się inaczej niż jego skandynawscy pobratymcy: jest osiadły i wybiera biotopy otwarte. Do polowania potrzebuje dwóch rzeczy naraz — czatowni, z której wypatruje zdobyczy, czyli drutu albo pojedynczego drzewa, oraz gęstego krzewu na gniazdo. Krajobraz, który ma jedno bez drugiego, jest dla tego gatunku pusty. Gdzie w Polsce Średnio liczny, w zachodniej Polsce nieliczny gatunek urozmaiconego krajobrazu rolniczego. Rozmieszczony bardzo nierównomiernie, z wyraźnym gradientem zagęszczeń z północnego zachodu na południowy wschód. Najwyższe zagęszczenia w niektórych częściach Podlasia, Mazowsza, Małopolski, Górnego Śląska i Podkarpacia; zdecydowanie mniej par w zachodniej części kraju. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 46 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,15 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,12–0,18) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Na wschodzie kraju zagęszczenie jest około pięciokrotnie wyższe niż na zachodzie. Gatunek wykazuje bardzo silne wahania liczebności — na tyle silne, że mimo czterdziestoprocentowego wzrostu trend nie jest statystycznie istotny. To dobry przykład na to, że sam kierunek zmiany bez miary jej pewności niewiele znaczy. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w koronie drzewa albo w gęstym krzewie. Atlas stwierdza wprost, że srokosz nie wymaga dziś zabiegów ochronnych mających zachować albo odbudować jego siedliska. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w koronie drzewa albo w gęstym krzewie. Atlas stwierdza wprost, że srokosz nie wymaga dziś zabiegów ochronnych mających zachować albo odbudować jego siedliska. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Srokosz jest dużą, jasnoszaro-białą dzierzbą o czarnej masce i długim ogonie — ptakiem, który poluje z zasiadki. Czatuje na eksponowanym stanowisku, kręcąc ogonem na boki, a na większe odległości leci głęboko falistym lotem. To zachowanie jest dla niego bardziej charakterystyczne niż jakikolwiek typ siedliska: liczy się nie to, co rośnie, lecz to, czy jest z czego patrzeć. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 46 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. Na wschodzie kraju zagęszczenie jest około pięciokrotnie wyższe niż na zachodzie. Gatunek wykazuje bardzo silne wahania liczebności — na tyle silne, że mimo czterdziestoprocentowego wzrostu trend nie jest statystycznie istotny. To dobry przykład na to, że sam kierunek zmiany bez miary jej pewności niewiele znaczy. Inne ptaki Polski Strumieniówka Locustella fluviatilis Szczygieł Carduelis carduelis Śpiewak Turdus philomelos Świergotek drzewny Anthus trivialis Świergotek łąkowy Anthus pratensis Świerszczak Locustella naevia Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/strumieniowka/ Ptaki Polski Strumieniówka Locustella fluviatilis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Locustella fluviatilis Nazwa angielska Eurasian River Warbler Zagęszczenie w kraju 0,15 pary/km² (0,12–0,19) Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Strumieniówka trzyma się miejsc wilgotnych: mozaiki zarośli wierzbowych, roślinności krzewiastej, ziołorośli okrajkowych oraz niskich olsów i łęgów. Unika obszarów intensywnie uprawianych, o wysokiej mechanizacji i intensywnym wypasie, a preferuje rolnictwo drobnotowarowe z dużym udziałem roślinności naturalnej. Jest gatunkiem nizinnym, ale związanym z urozmaiconą rzeźbą — bo to ona wyznacza doliny nawet małych rzek i strumieni. Woli klimat cieplejszy, o łagodnych zimach i niewielkich wahaniach temperatur. Na niżu rozmieszczona bardzo nierównomiernie, w południowej Polsce liczniejsza i bardziej równomiernie. Gdzie w Polsce Średnio liczny, lokalnie nieliczny gatunek terenów podmokłych. Na niżu rozmieszczony bardzo nierównomiernie, z najwyższym zagęszczeniem w dolinach rzecznych i na pobrzeżu Bałtyku. W południowej Polsce jest liczniejszy i rozprzestrzeniony bardziej jednolicie. Ile ich jest i czy ubywa Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,15 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,12–0,19) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. Atlas liczy tu terytoria, nie pary. W dolinach rzecznych zagęszczenie sięga kilku terytoriów na kilometr kwadratowy; na dużych obszarach Śląska i Podkarpacia jest kilkakrotnie niższe, ale gatunek występuje tam równomierniej, co daje w sumie większą liczebność regionalną. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje przy ziemi. Zagraża jej postępujące osuszanie siedlisk: melioracje, przesuszenie terenów zalewowych i likwidacja mokradeł w krajobrazie rolniczym. W zwartych kompleksach leśnych nie występuje w ogóle. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje przy ziemi. Zagraża jej postępujące osuszanie siedlisk: melioracje, przesuszenie terenów zalewowych i likwidacja mokradeł w krajobrazie rolniczym. W zwartych kompleksach leśnych nie występuje w ogóle. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Strumieniówka trzyma się miejsc wilgotnych: mozaiki zarośli wierzbowych, roślinności krzewiastej, ziołorośli okrajkowych oraz niskich olsów i łęgów. Unika obszarów intensywnie uprawianych, o wysokiej mechanizacji i intensywnym wypasie, a preferuje rolnictwo drobnotowarowe z dużym udziałem roślinności naturalnej. Inne ptaki Polski Szczygieł Carduelis carduelis Śpiewak Turdus philomelos Świergotek drzewny Anthus trivialis Świergotek łąkowy Anthus pratensis Świerszczak Locustella naevia Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/szczygiel/ Ptaki Polski Szczygieł Carduelis carduelis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Carduelis carduelis Nazwa angielska European Goldfinch Zagęszczenie w kraju 2,45 pary/km² (2,23–2,69) Liczebność w Polsce ok. 760 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Szczygieł unika wszelkiego typu lasów, a szczególnie dużych i zwartych kompleksów mieszanych i iglastych. Preferuje bardzo urozmaicony krajobraz rolniczy — optymalny udział pól to od dwóch piątych do czterech piątych — drobne systemy upraw i działek oraz mozaikę pól, pastwisk, ogrodów i luźnego osadnictwa. Koniecznym elementem są drobne zadrzewienia śródpolne. Zamieszkuje nizinne lasy, aleje i sady, a chętnie żeruje na wysiewających się ostach i łopianach — stąd jego los zależy od tego, czy w okolicy zostawia się miejsce chwastom. Jest częściowo osiadły, większość ptaków zimuje w południowej i zachodniej Europie, a po okresie lęgowym często trzyma się w stadach. Atlas dodaje, że gatunek unika wszelkiego typu lasów zwartych i potrzebuje drobnych zadrzewień śródpolnych — optymalnie na 5–10 % powierzchni. Gdzie w Polsce Liczny, a lokalnie w regionach silnie zalesionych średnio liczny gatunek urozmaiconego krajobrazu rolniczego. Rozmieszczony wyspowo i nierównomiernie: najliczniej zasiedla bezleśne tereny Niecki Nidziańskiej, Wyżyny Sandomierskiej, Podgórza Rzeszowskiego, Niziny Śląskiej i Przedgórza Sudetów, a także Kujawy i Żuławy. Omija regiony silnie zalesione, takie jak ziemia lubuska czy Pomorze. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 760 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,45 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,23–2,69) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W odpowiednim krajobrazie lokalne zagęszczenia dochodzą do 10 par na kilometr kwadratowy, a we wnętrzu dużych kompleksów borów gatunku nie spotyka się w ogóle. W Europie, po spadkach z lat 80., populacja się odbudowała i trend jest stabilny, a w niektórych krajach — na przykład w Wielkiej Brytanii — silnie rosnący. W Polsce jest odwrotnie: to jeden z najszybciej ubywających gatunków. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w koronie drzewa. Tu jest jednak informacja ważniejsza od budki: szczygieł to jeden z najszybciej zmniejszających liczebność ptaków w Polsce — około czterdziestu procent na dekadę — a przyczyny są nieznane i atlas wzywa do pilnych badań. W Wielkiej Brytanii podobny spadek z lat 1975–1985 populacja odrobiła, ale w czasie ponad dwukrotnie dłuższym. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w koronie drzewa. Tu jest jednak informacja ważniejsza od budki: szczygieł to jeden z najszybciej zmniejszających liczebność ptaków w Polsce — około czterdziestu procent na dekadę — a przyczyny są nieznane i atlas wzywa do pilnych badań. W Wielkiej Brytanii podobny spadek z lat 1975–1985 populacja odrobiła, ale w czasie ponad dwukrotnie dłuższym. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Szczygieł unika wszelkiego typu lasów, a szczególnie dużych i zwartych kompleksów mieszanych i iglastych. Preferuje bardzo urozmaicony krajobraz rolniczy — optymalny udział pól to od dwóch piątych do czterech piątych — drobne systemy upraw i działek oraz mozaikę pól, pastwisk, ogrodów i luźnego osadnictwa. Koniecznym elementem są drobne zadrzewienia śródpolne. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 760 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W odpowiednim krajobrazie lokalne zagęszczenia dochodzą do 10 par na kilometr kwadratowy, a we wnętrzu dużych kompleksów borów gatunku nie spotyka się w ogóle. W Europie, po spadkach z lat 80., populacja się odbudowała i trend jest stabilny, a w niektórych krajach — na przykład w Wielkiej Brytanii — silnie rosnący. W Polsce jest odwrotnie: to jeden z najszybciej ubywających gatunków. Inne ptaki Polski Śpiewak Turdus philomelos Świergotek drzewny Anthus trivialis Świergotek łąkowy Anthus pratensis Świerszczak Locustella naevia Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Trznadel Emberiza citrinella Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/spiewak/ Ptaki Polski Śpiewak Turdus philomelos. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Turdus philomelos Nazwa angielska Song Thrush Zagęszczenie w kraju 1,91 pary/km² (1,75–2,08) Liczebność w Polsce ok. 600 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Śpiewak występuje we wszystkich typach drzewostanów, ale najliczniejszy jest tam, gdzie rzeźba jest urozmaicona, a wnętrze lasu zajmuje dużą część powierzchni. Preferuje lasy mieszane — optymalny udział borów to około trzech piątych — o złożonej strukturze przestrzennej, ze strefami przejściowymi na poziomie kilku procent. W lasach rozdrobnionych też się gnieździ, ale w niższych zagęszczeniach. Tam, gdzie typowo leśnych środowisk brakuje, potrafi zająć rozległe sady — tak jest w okolicach Grójca i Sandomierza. Unika terenów otwartych, zwłaszcza intensywnie uprawianych pól. Woli klimat o wysokich opadach, powyżej ośmiuset milimetrów. Gdzie w Polsce Liczny i dość równomiernie rozmieszczony gatunek wszystkich typów lasów. Najliczniejszy w regionach o urozmaiconej rzeźbie i zróżnicowanym pokryciu terenu: w Karpatach, Sudetach i na Mazurach. Najmniej liczny w okolicach nizinnych i pozbawionych lasów. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 600 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,91 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,75–2,08) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W Europie w latach 80. nastąpił gwałtowny spadek liczebności; od tego czasu populacja powoli się odbudowuje i obecny trend jest rosnący. W Polsce stwierdzono umiarkowany wzrost liczebności i towarzyszący mu wzrost rozpowszechnienia. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, wylepione w środku — budki nie zajmie. Atlas odnotowuje, że tempo zmian liczebności wskazuje na brak ograniczenia dostępnością siedlisk lęgowych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, wylepione w środku — budki nie zajmie. Atlas odnotowuje, że tempo zmian liczebności wskazuje na brak ograniczenia dostępnością siedlisk lęgowych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Śpiewak występuje we wszystkich typach drzewostanów, ale najliczniejszy jest tam, gdzie rzeźba jest urozmaicona, a wnętrze lasu zajmuje dużą część powierzchni. Preferuje lasy mieszane — optymalny udział borów to około trzech piątych — o złożonej strukturze przestrzennej, ze strefami przejściowymi na poziomie kilku procent. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 600 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W Europie w latach 80. nastąpił gwałtowny spadek liczebności; od tego czasu populacja powoli się odbudowuje i obecny trend jest rosnący. W Polsce stwierdzono umiarkowany wzrost liczebności i towarzyszący mu wzrost rozpowszechnienia. Inne ptaki Polski Świergotek drzewny Anthus trivialis Świergotek łąkowy Anthus pratensis Świerszczak Locustella naevia Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Trznadel Emberiza citrinella Wilga Oriolus oriolus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/swiergotek-drzewny/ Ptaki Polski Świergotek drzewny Anthus trivialis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Anthus trivialis Nazwa angielska Tree Pipit Zagęszczenie w kraju 1,77 pary/km² (1,69–1,85) Liczebność w Polsce ok. 550 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Świergotek drzewny występuje we wszystkich typach lasu, ale najliczniejszy jest w dużych kompleksach borów sosnowych o urozmaiconej strukturze — z porębami, skrajami i płatami o nieregularnym kształcie. Domieszki lasów liściastych i mieszanych tam unika: taki układ daje mu małe zwarcie i przejrzystość, których potrzebuje. Poza borami zasiedla lasy mieszane bogate w skraje oraz krajobraz z niewielkimi lasami i zadrzewieniami, ale osiąga tam znacznie niższe zagęszczenia. Unika miejsc o bujnej wegetacji — pastwisk, łąk, terenów zakrzaczonych. Najliczniejszy w Puszczy Noteckiej, Borach Dolnośląskich, Borach Tucholskich i Puszczy Solskiej. Gdzie w Polsce Liczny, w środkowej Polsce średnio liczny gatunek leśny. Najliczniejszy w regionach o dużym udziale suchych borów sosnowych: w Puszczy Noteckiej, Borach Dolnośląskich, Borach Tucholskich i Puszczy Solskiej. Mniej liczny w lasach bardziej urozmaiconych i wilgotnych, nieliczny w regionach bezleśnych. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 550 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,77 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,69–1,85) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W dojrzałych borach sosnowych zagęszczenie jest kilkakrotnie wyższe od średniej, a w regionach pozbawionych lasów — na Kujawach, w Wielkopolsce, na Żuławach — kilkakrotnie niższe. W całej Europie gatunek wykazuje długotrwały, umiarkowany spadek liczebności i to samo obserwuje się w Polsce. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w runie. Atlas wskazuje na czynnik, o którym rzadko się myśli przy ptakach leśnych: postępującą eutrofizację siedlisk lądowych przez opad azotu z atmosfery. Świergotek potrzebuje miejsc ubogich, a te bogacą się same, bez niczyjego udziału na miejscu. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w runie. Atlas wskazuje na czynnik, o którym rzadko się myśli przy ptakach leśnych: postępującą eutrofizację siedlisk lądowych przez opad azotu z atmosfery. Świergotek potrzebuje miejsc ubogich, a te bogacą się same, bez niczyjego udziału na miejscu. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Świergotek drzewny występuje we wszystkich typach lasu, ale najliczniejszy jest w dużych kompleksach borów sosnowych o urozmaiconej strukturze — z porębami, skrajami i płatami o nieregularnym kształcie. Domieszki lasów liściastych i mieszanych tam unika: taki układ daje mu małe zwarcie i przejrzystość, których potrzebuje. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 550 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W dojrzałych borach sosnowych zagęszczenie jest kilkakrotnie wyższe od średniej, a w regionach pozbawionych lasów — na Kujawach, w Wielkopolsce, na Żuławach — kilkakrotnie niższe. W całej Europie gatunek wykazuje długotrwały, umiarkowany spadek liczebności i to samo obserwuje się w Polsce. Inne ptaki Polski Świergotek łąkowy Anthus pratensis Świerszczak Locustella naevia Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Trznadel Emberiza citrinella Wilga Oriolus oriolus Wrona siwa Corvus cornix Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/swiergotek-lakowy/ Ptaki Polski Świergotek łąkowy Anthus pratensis. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Anthus pratensis Nazwa angielska Meadow Pipit Zagęszczenie w kraju 1,13 pary/km² (0,98–1,29) Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Optymalnym środowiskiem świergotka łąkowego są torfowiska niskie i pastwiska w zasięgu klimatu morskiego. Preferuje klimat stabilny, o niewielkich wahaniach dobowych, chłodnym lecie i nieznacznej sezonowości opadów. W takich warunkach unika sąsiedztwa człowieka oraz wszelkich lasów i zadrzewień, a zwłaszcza dużych zwartych borów. Jest średnio liczny, lokalnie liczny — w optymalnych łąkach i pastwiskach północnej Polski zagęszczenia bywają kilkakrotnie wyższe od średniej krajowej. Gdzie w Polsce Gatunek terenów otwartych i wilgotnych: łąk, pastwisk i torfowisk, najliczniejszy w północnej części kraju. W regionach suchych, porośniętych borami sosnowymi albo zajętych pod intensywne rolnictwo pojawia się już tylko sporadycznie. Ile ich jest i czy ubywa Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,13 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,98–1,29) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W optymalnym środowisku — na łąkach i pastwiskach północnej Polski — zagęszczenie bywa kilkakrotnie wyższe od krajowej średniej. To rozpiętość typowa dla gatunku, którego los zależy od jednego typu użytkowania ziemi. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w kępie trawy. Populację polską atlas ocenia jako zagrożoną w kategorii VU: silny spadek liczebności idzie w parze z kurczeniem się zasięgu. Przyczyny są nazwane — osuszanie torfowisk, zamiana łąk na grunty orne, zwłaszcza na glebach organicznych, i zarastanie pastwisk wspólnotowych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w kępie trawy. Populację polską atlas ocenia jako zagrożoną w kategorii VU: silny spadek liczebności idzie w parze z kurczeniem się zasięgu. Przyczyny są nazwane — osuszanie torfowisk, zamiana łąk na grunty orne, zwłaszcza na glebach organicznych, i zarastanie pastwisk wspólnotowych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Optymalnym środowiskiem świergotka łąkowego są torfowiska niskie i pastwiska w zasięgu klimatu morskiego. Preferuje klimat stabilny, o niewielkich wahaniach dobowych, chłodnym lecie i nieznacznej sezonowości opadów. W takich warunkach unika sąsiedztwa człowieka oraz wszelkich lasów i zadrzewień, a zwłaszcza dużych zwartych borów. Inne ptaki Polski Świerszczak Locustella naevia Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Trznadel Emberiza citrinella Wilga Oriolus oriolus Wrona siwa Corvus cornix Zaganiacz Hippolais icterina Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/swierszczak/ Ptaki Polski Świerszczak Locustella naevia. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Locustella naevia Nazwa angielska Common Grasshopper-warbler Zagęszczenie w kraju 0,45 pary/km² (0,40–0,52) Liczebność w Polsce ok. 140 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje O zagęszczeniu świerszczaka decyduje udział łąk i pastwisk oraz terenów o bujnej wegetacji, przy jednoczesnym unikaniu miejsc z intensywnym wypasem bydła i koni. Z tego układu wynika obraz jego siedliska: tereny podmokłe, łąki, turzycowiska i mozaika tych środowisk z roślinnością krzewiastą. Jest gatunkiem nizinnym — powyżej dwustu metrów jego zagęszczenie gwałtownie maleje — i preferuje stabilny, morski klimat o ciepłych zimach. Gdzie w Polsce Średnio liczny, w pasie pobrzeży Bałtyku liczny, a w centrum kraju nieliczny gatunek terenów podmokłych. Najwyższe zagęszczenia osiąga na Pobrzeżu Szczecińskim i Koszalińskim oraz w dolinach rzecznych, nieco niższe na Śląsku. Omija regiony rolnicze i duże kompleksy leśne środkowej Polski. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 140 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,45 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,40–0,52) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W dolinach rzecznych i na pobrzeżu Bałtyku gatunek jest liczny — lokalnie, na przykład w dolinie dolnej Odry, osiąga kilka par na kilometr kwadratowy. Na dużym obszarze środkowej Polski, w okolicach rolniczych i wśród lasów, jest bardzo nieliczny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje przy ziemi, w gęstej turzycy. Jego siedliskom zagraża osuszanie podmokłych łąk — melioracje, regulacja koryt, obwałowania — oraz zamiana użytków zielonych w grunty orne. Mimo to wskaźnik liczebności w ostatniej dekadzie nie spadał; to jeden z tych przypadków, w których zagrożenie jest nazwane, a skutku jeszcze nie widać. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje przy ziemi, w gęstej turzycy. Jego siedliskom zagraża osuszanie podmokłych łąk — melioracje, regulacja koryt, obwałowania — oraz zamiana użytków zielonych w grunty orne. Mimo to wskaźnik liczebności w ostatniej dekadzie nie spadał; to jeden z tych przypadków, w których zagrożenie jest nazwane, a skutku jeszcze nie widać. Gdzie żyje i czego potrzebuje? O zagęszczeniu świerszczaka decyduje udział łąk i pastwisk oraz terenów o bujnej wegetacji, przy jednoczesnym unikaniu miejsc z intensywnym wypasem bydła i koni. Z tego układu wynika obraz jego siedliska: tereny podmokłe, łąki, turzycowiska i mozaika tych środowisk z roślinnością krzewiastą. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 140 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W dolinach rzecznych i na pobrzeżu Bałtyku gatunek jest liczny — lokalnie, na przykład w dolinie dolnej Odry, osiąga kilka par na kilometr kwadratowy. Na dużym obszarze środkowej Polski, w okolicach rolniczych i wśród lasów, jest bardzo nieliczny. Inne ptaki Polski Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Trznadel Emberiza citrinella Wilga Oriolus oriolus Wrona siwa Corvus cornix Zaganiacz Hippolais icterina Zięba Fringilla coelebs Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/swistunka-lesna/ Ptaki Polski Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Phylloscopus sibilatrix Nazwa angielska Wood Warbler Zagęszczenie w kraju 2,27 pary/km² (2,07–2,49) Liczebność w Polsce ok. 700 tysięcy zajętych terytoriów Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Świstunka jest gatunkiem rozległych i zwartych kompleksów leśnych o urozmaiconej strukturze. Najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie wnętrze lasu zajmuje dużą część powierzchni, ale zawsze z kilku- lub kilkunastoprocentową obecnością stref przejściowych. W lasach rozdrobnionych też się gnieździ, w zagęszczeniach dwu-, trzykrotnie niższych. Unika terenów silnie zmienionych: pól i zabudowy. Preferuje cechy klimatu kontynentalnego — duże amplitudy roczne i niskie średnie temperatury, najchętniej poniżej sześciu stopni. Najliczniejsza w dużych kompleksach północno-wschodniej Polski, w Beskidach i na Pomorzu. Gdzie w Polsce Liczny gatunek lęgowy starszych i urozmaiconych drzewostanów. Najliczniejszy w dużych kompleksach leśnych północno-wschodniej Polski, Beskidów i Pomorza; na pozostałym obszarze rozmieszczony dość równomiernie. Mniej liczny na wylesionych, suchych i użytkowanych rolniczo terenach centralnej części kraju. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 700 tysięcy zajętych terytoriów lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 2,27 pary na kilometr kwadratowy (przedział 2,07–2,49) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W dużych kompleksach leśnych północno-wschodniej Polski zagęszczenie jest wielokrotnie wyższe i dochodzi do kilkunastu śpiewających samców na kilometr kwadratowy. W całej Europie gatunek wykazuje umiarkowany spadek liczebności. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje na ziemi, w kopulastym gnieździe z traw — mimo że jest ptakiem koron. Atlas nie widzi obecnie ograniczenia dostępnością siedlisk lęgowych. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje na ziemi, w kopulastym gnieździe z traw — mimo że jest ptakiem koron. Atlas nie widzi obecnie ograniczenia dostępnością siedlisk lęgowych. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Świstunka jest gatunkiem rozległych i zwartych kompleksów leśnych o urozmaiconej strukturze. Najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie wnętrze lasu zajmuje dużą część powierzchni, ale zawsze z kilku- lub kilkunastoprocentową obecnością stref przejściowych. W lasach rozdrobnionych też się gnieździ, w zagęszczeniach dwu-, trzykrotnie niższych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 700 tysięcy zajętych terytoriów lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W dużych kompleksach leśnych północno-wschodniej Polski zagęszczenie jest wielokrotnie wyższe i dochodzi do kilkunastu śpiewających samców na kilometr kwadratowy. W całej Europie gatunek wykazuje umiarkowany spadek liczebności. Inne ptaki Polski Trznadel Emberiza citrinella Wilga Oriolus oriolus Wrona siwa Corvus cornix Zaganiacz Hippolais icterina Zięba Fringilla coelebs Zniczek Regulus ignicapilla Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/trznadel/ Ptaki Polski Trznadel Emberiza citrinella. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Emberiza citrinella Nazwa angielska Yellowhammer Zagęszczenie w kraju 7,94 pary/km² (7,69–8,21) Liczebność w Polsce ok. 2,5 miliona par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Trznadel zamieszkuje pospolicie tereny rolnicze, zakrzewienia, skraje lasów i zadrzewione pastwiska, polany i poręby, wrzosowiska oraz nadmorskie łąki. Jest przeważnie osiadły albo koczujący, a zimą tworzy stada liczące po kilkadziesiąt, czasem kilkaset osobników. Bywa czujny, ale nie jest skryty: zwykle podrywa się wcześnie i albo wzlatuje wysoko na drzewo, albo nurkuje w gęste krzewy. To jeden z trzech najpospolitszych ptaków kraju: przeciętne zagęszczenie blisko ośmiu par na kilometr kwadratowy, a krajowa populacja około dwóch i pół miliona par. Gdzie w Polsce Rozmieszczony w Polsce dość równomiernie, ale wyraźnie omijający zwarte kompleksy leśne i duże aglomeracje miejskie. Najwyższe zagęszczenia osiąga tam, gdzie krajobraz rolniczy jest urozmaicony, a rzeźba terenu zróżnicowana: w pasie pojezierzy i pogórzy. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 2,5 miliona par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 7,94 pary na kilometr kwadratowy (przedział 7,69–8,21) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W Polsce w latach 2000–2010 liczebność zmniejszała się w tempie około 1,8 % rocznie. Przy populacji liczonej w milionach par taki procent to dziesiątki tysięcy par rocznie — dlatego atlas podaje tempo, a nie samą różnicę. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazduje przy ziemi, w trawie pod krzewem. Szybki spadek liczebności w ostatniej dekadzie atlas nazywa jednym z bardziej nieoczekiwanych wyników monitoringu: przy tak wysokim rozpowszechnieniu i takiej plastyczności trudno wskazać powód. Ustalenie przyczyn autorzy stawiają jako priorytet badawczy. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazduje przy ziemi, w trawie pod krzewem. Szybki spadek liczebności w ostatniej dekadzie atlas nazywa jednym z bardziej nieoczekiwanych wyników monitoringu: przy tak wysokim rozpowszechnieniu i takiej plastyczności trudno wskazać powód. Ustalenie przyczyn autorzy stawiają jako priorytet badawczy. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Trznadel zamieszkuje pospolicie tereny rolnicze, zakrzewienia, skraje lasów i zadrzewione pastwiska, polany i poręby, wrzosowiska oraz nadmorskie łąki. Jest przeważnie osiadły albo koczujący, a zimą tworzy stada liczące po kilkadziesiąt, czasem kilkaset osobników. Bywa czujny, ale nie jest skryty: zwykle podrywa się wcześnie i albo wzlatuje wysoko na drzewo, albo nurkuje w gęste krzewy. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 2,5 miliona par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W Polsce w latach 2000–2010 liczebność zmniejszała się w tempie około 1,8 % rocznie. Przy populacji liczonej w milionach par taki procent to dziesiątki tysięcy par rocznie — dlatego atlas podaje tempo, a nie samą różnicę. Inne ptaki Polski Wilga Oriolus oriolus Wrona siwa Corvus cornix Zaganiacz Hippolais icterina Zięba Fringilla coelebs Zniczek Regulus ignicapilla Żuraw Grus grus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/wilga/ Ptaki Polski Wilga Oriolus oriolus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Oriolus oriolus Nazwa angielska Eurasian Golden Oriole Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Zagęszczenie wilgi ograniczają przede wszystkim warunki klimatyczne: występuje w klimacie kontynentalnym o wysokich średnich rocznych, dużych amplitudach dziennych, ciepłych latach oraz niskich i silnie sezonowych opadach. Tam, gdzie klimat jej odpowiada, wybiera mozaikę z dużym udziałem skrajów lasu, korytarzy leśnych, drobnych zadrzewień i niewielkich gospodarstw wśród ekstensywnie użytkowanych pól z domieszką łąk, pastwisk i ugorów. Unika okolic intensywnie uprawianych. Zwartych kompleksów leśnych generalnie nie lubi, ale w braku swojego środowiska potrafi zagnieździć się we wnętrzu nawet dużego boru sosnowego. Gdzie w Polsce Średnio liczny gatunek lęgowy luźnych drzewostanów, najliczniejszy na nizinach i wyżynach środkowej i wschodniej Polski. Omija góry i pobrzeża Bałtyku, wyraźnie rzadszy w pasie pojezierzy. Model zagęszczeń przewiduje, że na rozległych obszarach Pomorza Środkowego i Gdańskiego gatunek nie występuje wcale albo jest skrajnie nieliczny. Ile ich jest i czy ubywa Liczebność nie wydaje się dziś ograniczana dostępnością siedlisk lęgowych — większe znaczenie mają czynniki klimatyczne, które ograniczają występowanie na północy kraju. Zmiany między kolejnymi latami kształtuje prawdopodobnie sytuacja na zimowiskach we wschodniej części Afryki Równikowej; wskazują na to dodatnie korelacje ze wskaźnikami dudka, gąsiorka i słowika rdzawego. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo wilgi to koszyczek uwity w rozwidleniu gałęzi, wysoko w koronie — budki nie zajmie. Model atlasu przewiduje, że na rozległych obszarach Pomorza Środkowego i Gdańskiego wilga nie występuje wcale albo skrajnie nielicznie. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo wilgi to koszyczek uwity w rozwidleniu gałęzi, wysoko w koronie — budki nie zajmie. Model atlasu przewiduje, że na rozległych obszarach Pomorza Środkowego i Gdańskiego wilga nie występuje wcale albo skrajnie nielicznie. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Zagęszczenie wilgi ograniczają przede wszystkim warunki klimatyczne: występuje w klimacie kontynentalnym o wysokich średnich rocznych, dużych amplitudach dziennych, ciepłych latach oraz niskich i silnie sezonowych opadach. Inne ptaki Polski Wrona siwa Corvus cornix Zaganiacz Hippolais icterina Zięba Fringilla coelebs Zniczek Regulus ignicapilla Żuraw Grus grus Bażant Phasianus colchicus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/wrona-siwa/ Ptaki Polski Wrona siwa Corvus cornix. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Corvus cornix Nazwa angielska Hooded Crow Zagęszczenie w kraju 0,21 pary/km² (0,18–0,24) Liczebność w Polsce 50–80 tysięcy par (średnio 64 tysiące) Status ochronny ochrona częściowa Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Wrona występuje licznie tam, gdzie wegetacja jest bujna i sezon długi — na terenach podmokłych, pastwiskach i łąkach. Wyraźnie woli krajobraz bardzo urozmaicony, a upodobanie do różnorodności widać zwłaszcza poza dolinami rzecznymi, w ekstensywnym krajobrazie rolniczym. Zwartych i rozległych lasów unika; korzystnie działają drobne zadrzewienia, których udział powinien wynosić co najmniej kilka procent. Nie stroni od człowieka. Najwyższe zagęszczenia osiąga w mozaikowatym krajobrazie północno-wschodniej Polski oraz w niższych częściach Karpat — na Orawie i w Beskidzie Wyspowym. Gdzie w Polsce Średnio liczny i równomiernie rozmieszczony gatunek urozmaiconego krajobrazu. Najwyższe zagęszczenia osiąga w mozaikowatym krajobrazie północno-wschodniej Polski: na Mazurach, Podlasiu i północnym Mazowszu, zwłaszcza na Równinie Kurpiowskiej i Pojezierzu Suwalskim. Drugim regionem o wyjątkowo wysokiej liczebności są niższe partie Karpat, w szczególności Orawa i Beskid Wyspowy. Poza tym rozmieszczenie jest dość równomierne, z wyraźną preferencją dolin rzecznych i terenów z przewagą łąk i pastwisk. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na 50–80 tysięcy par (średnio 64 tysiące) lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,21 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,18–0,24) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W środowiskach optymalnych — mozaice krajobrazowej z dużym udziałem łąk i pastwisk — zagęszczenie bywa kilkakrotnie wyższe. Tylko lokalnie, w północno-zachodniej Polsce, gatunek jest nieliczny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, wysoko na drzewie. Spadek liczebności w jej typowych siedliskach atlas wiąże z intensyfikacją rolnictwa: osuszaniem łąk w dolinach, zamianą łąk na grunty orne oraz powiększaniem działek i ujednoliceniem upraw. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, wysoko na drzewie. Spadek liczebności w jej typowych siedliskach atlas wiąże z intensyfikacją rolnictwa: osuszaniem łąk w dolinach, zamianą łąk na grunty orne oraz powiększaniem działek i ujednoliceniem upraw. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Wrona występuje licznie tam, gdzie wegetacja jest bujna i sezon długi — na terenach podmokłych, pastwiskach i łąkach. Wyraźnie woli krajobraz bardzo urozmaicony, a upodobanie do różnorodności widać zwłaszcza poza dolinami rzecznymi, w ekstensywnym krajobrazie rolniczym. Ile par gniazduje w Polsce? 50–80 tysięcy par (średnio 64 tysiące) lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W środowiskach optymalnych — mozaice krajobrazowej z dużym udziałem łąk i pastwisk — zagęszczenie bywa kilkakrotnie wyższe. Tylko lokalnie, w północno-zachodniej Polsce, gatunek jest nieliczny. Inne ptaki Polski Zaganiacz Hippolais icterina Zięba Fringilla coelebs Zniczek Regulus ignicapilla Żuraw Grus grus Bażant Phasianus colchicus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/zaganiacz/ Ptaki Polski Zaganiacz Hippolais icterina. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Hippolais icterina Nazwa angielska Icterine Warbler Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Zaganiacz jest najliczniejszy w mozaice pól uprawnych — optymalnie od dwóch piątych do siedmiu dziesiątych powierzchni — drobnych zadrzewień, łąk, pastwisk i niewielkich gospodarstw. Preferuje siedliska o bujnej wegetacji i długim sezonie wegetacyjnym, czyli zadrzewienia liściaste z gęstym podszytem oraz miejsca z wysoką roślinnością zielną i zaroślami. Nie występuje w zwartych, dojrzałych drzewostanach, zwłaszcza we wnętrzu lasów iglastych. Często gnieździ się przy siedzibach ludzkich, ale na wsi, gdzie zabudowa nie przekracza dwóch piątych powierzchni. Najliczniejszy na Podlasiu, Suwalszczyźnie, Mazowszu, Lubelszczyźnie i Podkarpaciu. Gdzie w Polsce W środkowej i wschodniej Polsce liczny, na pozostałym obszarze średnio liczny gatunek półotwartego, urozmaiconego krajobrazu. Najliczniejszy wydaje się na Podlasiu, Suwalszczyźnie, Mazowszu, Lubelszczyźnie oraz na Podkarpaciu i Pogórzu Środkowobeskidzkim. Omija góry i regiony mocno zalesione. Ile ich jest i czy ubywa W Polsce wskaźniki liczebności i rozpowszechnienia nieznacznie maleją, choć trend nie jest na razie istotny statystycznie. Atlas wiąże ryzyko z niedostosowaniem terminu przylotu do coraz wcześniejszej wiosny — u gatunku wracającego z Afryki kilka dni różnicy przekłada się na to, czy pisklęta trafią na szczyt liczebności owadów. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, w rozwidleniu gałęzi. Jako gatunek wędrowny na duże odległości jest szczególnie podatny na rozjazd między terminem przylotu a optymalnym terminem lęgu, który przesuwa klimat — a tego żadna konstrukcja nie naprawi. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, w rozwidleniu gałęzi. Jako gatunek wędrowny na duże odległości jest szczególnie podatny na rozjazd między terminem przylotu a optymalnym terminem lęgu, który przesuwa klimat — a tego żadna konstrukcja nie naprawi. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Zaganiacz jest najliczniejszy w mozaice pól uprawnych — optymalnie od dwóch piątych do siedmiu dziesiątych powierzchni — drobnych zadrzewień, łąk, pastwisk i niewielkich gospodarstw. Preferuje siedliska o bujnej wegetacji i długim sezonie wegetacyjnym, czyli zadrzewienia liściaste z gęstym podszytem oraz miejsca z wysoką roślinnością zielną i zaroślami. Inne ptaki Polski Zięba Fringilla coelebs Zniczek Regulus ignicapilla Żuraw Grus grus Bażant Phasianus colchicus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Bocian biały Ciconia ciconia Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/zieba/ Ptaki Polski Zięba Fringilla coelebs. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Fringilla coelebs Nazwa angielska Eurasian Chaffinch Zagęszczenie w kraju 16,3 pary/km² (15,6–17,0) Liczebność w Polsce ok. 5 milionów par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Zięba jest gatunkiem plastycznym i mało wyspecjalizowanym — jedynym warunkiem jej występowania jest obecność drzew. Generalnie jest ptakiem leśnym i wyraźnie preferuje duże, zwarte drzewostany; jej zagęszczenie zależy przede wszystkim od udziału wnętrza lasu i maleje liniowo wraz ze wzrostem udziału pól. Poza lasami występuje we wszelkich formacjach drzewiastych, ale w znacznie niższych zagęszczeniach. To najbardziej rozpowszechniony gatunek polskiej awifauny — w zależności od roku stwierdzano ją na 87 do 94 procent badanych powierzchni, a krajową populację szacuje się na około pięć milionów par. Gdzie w Polsce Występuje pospolicie na obszarze całego kraju i jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem krajowej awifauny. Najliczniej na terenach o wysokiej lesistości: Pomorzu, ziemi lubuskiej, Mazurach, Podlasiu i w Karpatach. Zdecydowanie rzadszy w centralnej części kraju, w rejonach zdominowanych przez wielkoobszarowe rolnictwo. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 5 milionów par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 16,3 pary na kilometr kwadratowy (przedział 15,6–17,0) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W zależności od roku gatunek stwierdzano na 87–94 % przebadanych powierzchni — to najwyższa zajętość w całym monitoringu. W Polsce notuje się niewielki spadek liczebności, około 12 % na dziesięć lat, i nieistotny spadek rozpowszechnienia. Podobny, choć słabszy trend zaobserwowano w latach 1990–2009 w całej Europie. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo otwarte, misternie oplecione porostami, w rozwidleniu gałęzi — budki nie zajmie. Mimo wyraźnego spadku liczebności atlas nie uważa gatunku za zagrożony, ale zaznacza, że przyczyny tego spadku nie mieszczą się w rozpoznanych czynnikach i wymagają badań. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo otwarte, misternie oplecione porostami, w rozwidleniu gałęzi — budki nie zajmie. Mimo wyraźnego spadku liczebności atlas nie uważa gatunku za zagrożony, ale zaznacza, że przyczyny tego spadku nie mieszczą się w rozpoznanych czynnikach i wymagają badań. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Zięba jest gatunkiem plastycznym i mało wyspecjalizowanym — jedynym warunkiem jej występowania jest obecność drzew. Generalnie jest ptakiem leśnym i wyraźnie preferuje duże, zwarte drzewostany; jej zagęszczenie zależy przede wszystkim od udziału wnętrza lasu i maleje liniowo wraz ze wzrostem udziału pól. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 5 milionów par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W zależności od roku gatunek stwierdzano na 87–94 % przebadanych powierzchni — to najwyższa zajętość w całym monitoringu. W Polsce notuje się niewielki spadek liczebności, około 12 % na dziesięć lat, i nieistotny spadek rozpowszechnienia. Podobny, choć słabszy trend zaobserwowano w latach 1990–2009 w całej Europie. Inne ptaki Polski Zniczek Regulus ignicapilla Żuraw Grus grus Bażant Phasianus colchicus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Bocian biały Ciconia ciconia Bocian czarny Ciconia nigra Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/zniczek/ Ptaki Polski Zniczek Regulus ignicapilla. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Regulus ignicapilla Nazwa angielska Firecrest Zagęszczenie w kraju 0,56 pary/km² (0,41–0,76) Liczebność w Polsce ok. 180 tysięcy par Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Zniczek jest przede wszystkim ptakiem lasów górskich i najwyższe zagęszczenia osiąga między sześciuset a ośmiuset metrami, czyli mniej więcej w reglu dolnym. Woli rozległe drzewostany o skomplikowanej strukturze, ze sporą domieszką urozmaiconych płatów lasów liściastych. Poza górami trafia się w okolicach o urozmaiconej rzeźbie, w mniejszych i bardziej izolowanych lasach, gdzie wyraźniej widać jego upodobanie do drzewostanów liściastych — ale zagęszczenia są tam wielokrotnie niższe. Preferuje regiony o wysokich opadach i stabilnych, niskich temperaturach. Gdzie w Polsce W skali kraju średnio liczny, w środkowej i wschodniej Polsce nieliczny gatunek lasów mieszanych. Najliczniejszy w górach, w reglu dolnym, a na niżu w grądach z domieszką świerka, jodły lub modrzewia — najwięcej par w Beskidach i Sudetach. Poza górami występuje na izolowanych, rozproszonych stanowiskach i omija rolnicze, bezleśne regiony środkowej części kraju. Ile ich jest i czy ubywa Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 180 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,56 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,41–0,76) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. W strefie regla dolnego zagęszczenie regularnie osiąga kilka par na kilometr kwadratowy. W całej Europie trend liczebności jest stabilny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo wiszące, jak u mysikrólika. Oba gatunki podobnie reagują na zmiany jakości siedlisk, choć zniczek zajmuje szersze spektrum drzewostanów i inaczej się odżywia. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo wiszące, jak u mysikrólika. Oba gatunki podobnie reagują na zmiany jakości siedlisk, choć zniczek zajmuje szersze spektrum drzewostanów i inaczej się odżywia. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Zniczek jest przede wszystkim ptakiem lasów górskich i najwyższe zagęszczenia osiąga między sześciuset a ośmiuset metrami, czyli mniej więcej w reglu dolnym. Woli rozległe drzewostany o skomplikowanej strukturze, ze sporą domieszką urozmaiconych płatów lasów liściastych. Ile par gniazduje w Polsce? ok. 180 tysięcy par lęgowych — szacunek z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych Polski. W strefie regla dolnego zagęszczenie regularnie osiąga kilka par na kilometr kwadratowy. W całej Europie trend liczebności jest stabilny. Inne ptaki Polski Żuraw Grus grus Bażant Phasianus colchicus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Bocian biały Ciconia ciconia Bocian czarny Ciconia nigra Cierniówka Sylvia communis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/zuraw/ Ptaki Polski Żuraw Grus grus. Gatunek, którego w budce lęgowej nie zobaczysz — poniżej to, gdzie żyje naprawdę i co mu pomaga zamiast budki. W skrócie Nazwa łacińska Grus grus Nazwa angielska Common Crane Zagęszczenie w kraju 0,058 pary/km² (0,046–0,074) Status ochronny ochrona ścisła Budka lęgowa nie zajmuje Gdzie żyje i jak żyje Żuraw gniazduje na terenach podmokłych w obrębie lasów, a żeruje na otwartych łąkach i pastwiskach, rzadziej na uprawach zbóż i roślin okopowych. Głównym ograniczeniem jest klimat: gnieździ się tam, gdzie łagodzi go Bałtyk — klimat stabilny, o niskich wahaniach dobowych i ciepłych zimach. Jest gatunkiem nizinnym, powyżej dwustu metrów spotykany tylko sporadycznie. Gniazduje w rozproszeniu: na torfowiskach, w trzcinowiskach nad jeziorami i rzekami oraz w olsach, a gniazdo jest kopcem usypanym z roślinności. Wiosną i na zlotowiskach odbywa widowiskowe tańce godowe — w wykonaniu pary albo setek ptaków naraz. Żywi się pokarmem roślinnym, nasionami, starymi ziemniakami i owadami. Przylatuje pod koniec lutego lub w marcu, odlatuje w październiku i listopadzie. Gdzie w Polsce W północnej Polsce średnio liczny, na pozostałym obszarze nieliczny lub bardzo nieliczny gatunek terenów podmokłych wśród lasów. W skali kraju widać wyraźny gradient zagęszczeń biegnący z północnego zachodu na południowy wschód. Atlas zastrzega, że mapa może zaniżać liczebność w niektórych regionach — na przykład w basenie Biebrzy — bo pary żerujące poza lasem wykrywa się łatwiej, a zagęszczenia rosną szybko, podczas gdy mapa pokazuje średnią z dekady. Ile ich jest i czy ubywa Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,058 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,046–0,074) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku. To jest jeden z najbardziej spektakularnych wzrostów w polskiej awifaunie: w roku 2000 krajową populację oszacowano na niecałe 9 tysięcy par lęgowych, a w roku 2010 już na ponad 24 tysiące. Na Pomorzu i Mazurach gatunek jest średnio liczny, w środkowej Polsce nieliczny, a na południu kraju bardzo nieliczny. Czy budka pomaga temu gatunkowi Gniazdo żurawia to kopiec w mokradle, więc budka odpada z definicji. Ciekawsze jest, co mu pomogło: atlas wiąże ekspansję żurawia w Polsce ze wzrostem liczebności bobrów, które tworzą nowe siedliska lęgowe. Największą przysługę zrobił temu ptakowi inny gatunek, nie człowiek. Częste pytania Czy ten gatunek zamieszka w budce lęgowej? Gniazdo żurawia to kopiec w mokradle, więc budka odpada z definicji. Ciekawsze jest, co mu pomogło: atlas wiąże ekspansję żurawia w Polsce ze wzrostem liczebności bobrów, które tworzą nowe siedliska lęgowe. Największą przysługę zrobił temu ptakowi inny gatunek, nie człowiek. Gdzie żyje i czego potrzebuje? Żuraw gniazduje na terenach podmokłych w obrębie lasów, a żeruje na otwartych łąkach i pastwiskach, rzadziej na uprawach zbóż i roślin okopowych. Głównym ograniczeniem jest klimat: gnieździ się tam, gdzie łagodzi go Bałtyk — klimat stabilny, o niskich wahaniach dobowych i ciepłych zimach. Jest gatunkiem nizinnym, powyżej dwustu metrów spotykany tylko sporadycznie. Inne ptaki Polski Bażant Phasianus colchicus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Bocian biały Ciconia ciconia Bocian czarny Ciconia nigra Cierniówka Sylvia communis Czajka Vanellus vanellus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — karta gatunku: rozdziały „Rozmieszczenie w Polsce”, „Wymagania środowiskowe” i „Wnioski dla ochrony”. Streszczenie własnymi słowami. Zobacz też Wszystkie ptaki Polski Gatunki w budkach lęgowych Ochrona ptaków w Polsce Typy budek lęgowych Ptasie Domki Zobacz inne gatunki Opisy ptaków Polski razem ze zdaniem o tym, czy budka lęgowa danemu gatunkowi pomaga — i co pomaga zamiast niej. Ptaki spoza budek Gatunki w budkach --- ## https://ptasiedomki.pl/ptaki/ochrona/ Ochrona Które ptaki są w Polsce chronione Prawie wszystkie. Ochrona ścisła obejmuje wszystkie dziko występujące gatunki poza siedemnastoma — dziewięcioma pod ochroną częściową i ośmioma łownymi. Poniżej obie listy w całości. Pytanie zwykle pada odwrotnie, niż wygląda odpowiedź. Nie ma sensu szukać listy ptaków chronionych, bo to lista czterystu kilkudziesięciu pozycji z załącznika do rozporządzenia. Sens ma lista tych, których ochrona nie obejmuje albo obejmuje w węższym zakresie — bo jest krótka i to na niej opiera się każda praktyczna decyzja. Zakazy wylicza art. 52 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody: umyślne zabijanie, okaleczanie i chwytanie, niszczenie siedlisk i ostoi, niszczenie oraz uszkadzanie gniazd i innych schronień, umyślne uniemożliwianie dostępu do schronień, umyślne płoszenie i niepokojenie. Przepis mówi, że zakazy te „mogą być wprowadzone” — o tym, które obowiązują dla konkretnego gatunku, przesądza rozporządzenie. W skrócie Ochrona ścisła wszystkie gatunki poza wymienionymi niżej Ochrona częściowa 9 gatunków Gatunki łowne 8 gatunków Skreślone z listy łownych w 2026 r. 5 gatunków Ochrona częściowa Załącznik 2 do rozporządzenia z 16 grudnia 2016 r. Zakazy obowiązują tak jak przy ochronie ścisłej, ale odstępstwa są dopuszczalne w szerszym zakresie. Gołąb miejski Columba livia forma urbana Mewa srebrzysta Larus argentatus Mewa białogłowa Larus cachinnans Czapla siwa Ardea cinerea Kormoran Phalacrocorax carbo Sroka Pica pica Gawron Corvus frugilegus — w granicach administracyjnych miast; poza nimi ochrona ścisła Kruk Corvus corax Wrona siwa Corvus cornix Gatunki łowne Stan od 2 stycznia 2026 r. Te gatunki nie są objęte ochroną gatunkową, ale polowanie na nie jest dopuszczalne wyłącznie w okresach wskazanych w rozporządzeniu o okresach polowań. Bażant Phasianus colchicus Kuropatwa Perdix perdix Gęś gęgawa Anser anser Gęś zbożowa Anser fabalis Gęś białoczelna Anser albifrons Krzyżówka Anas platyrhynchos Cyraneczka Anas crecca Gołąb grzywacz Columba palumbus Skreślone z listy łownych w 2026 roku Od 2 stycznia 2026 r. te pięć gatunków przestało być łowne i podlega ochronie. Opracowania sprzed tej daty wymieniają je jeszcze wśród zwierzyny. Jarząbek Tetrastes bonasia Głowienka Aythya ferina Czernica Aythya fuligula Słonka Scolopax rusticola Łyska Fulica atra Trzecia warstwa: ochrona strefowa Przy najrzadszych gatunkach sama ochrona gatunkowa nie wystarcza, bo prace prowadzone kilkadziesiąt metrów od gniazda potrafią przerwać lęg bez naruszania samego gniazda. Dlatego wokół stanowiska wyznacza się strefę z zakazem prac, którą ustanawia regionalny dyrektor ochrony środowiska. Strefy dzielą się na całoroczne i okresowe. Wśród gatunków strefowych są bielik, bocian czarny, orlik krzykliwy, puchacz, a spośród tych, które trafiają do budek lęgowych — sóweczka, włochatka i kraska. Częste pytania Czy wszystkie ptaki są w Polsce chronione? Prawie. Ochroną ścisłą objęte są wszystkie dziko występujące gatunki poza siedemnastoma: dziewięcioma pod ochroną częściową i ośmioma łownymi. Gatunku, którego nie ma na żadnej z tych dwóch list, dotyczy ochrona ścisła. Czym różni się ochrona ścisła od częściowej? Zakresem dopuszczalnych odstępstw, a nie samą zasadą. Przy obu obowiązują zakazy zabijania, niszczenia gniazd i płoszenia; ochrona częściowa pozwala jednak na odstępstwa w szerszym zakresie, między innymi na czynności przewidziane w przepisach szczególnych. Czy na gatunek łowny wolno polować przez cały rok? Nie. Status łowny znaczy tylko tyle, że gatunek nie jest objęty ochroną gatunkową; terminy polowań określa osobne rozporządzenie o okresach polowań, a poza nimi obowiązuje zakaz. Co zmieniło się w 2026 roku? Z listy łownych skreślono pięć gatunków: jarząbka, głowienkę, czernicę, słonkę i łyskę. Od 2 stycznia 2026 r. są objęte ochroną, a wiele opracowań w internecie wciąż wymienia je jako łowne. Czym jest ochrona strefowa? To dodatkowa warstwa dla najrzadszych gatunków: wokół gniazda wyznacza się obszar z zakazem prac, a strefę ustanawia regionalny dyrektor ochrony środowiska. Dotyczy między innymi bielika, bociana czarnego, sóweczki i włochatki. Skąd to wiemy Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody — art. 52 ust. 1 wylicza zakazy, które mogą być wprowadzone wobec dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2016 poz. 2183) — załącznik 1: ochrona ścisła, załącznik 2: ochrona częściowa. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 22 września 2025 r., obowiązującym od 2 stycznia 2026 r. Zobacz też Gatunek strefowy w budce Wycinka w okresie lęgowym Gniazdo na budynku Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ptasie Domki Zobacz opisy gatunków Dziewięćdziesiąt kilka ptaków Polski z opisem siedliska, liczebności krajowej i statusu ochronnego — każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/ Typy budek Typy budek lęgowych Sześć podstawowych typów, wyróżnionych średnicą otworu wlotowego. To ona decyduje, kto zamieszka w środku — i czy drapieżnik dosięgnie lęgu. A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Za Mikuskiem (2012). Budki zamknięte i półotwarte Budka typu A1 otwór 28 mm — modraszka Budka typu A otwór 33 mm — bogatka Budka typu B otwór 47 mm — szpak Budka typu D otwór 85 mm — kawka Budka typu E otwór 150 mm — puszczyk Budka półotwarta pleszka Konstrukcje spoza typologii literowej Nie każdy gatunek mieści się w pięciu literach. Mikusek podaje osobne konstrukcje dla jerzyka, pluszcza, krzyżówki, pójdźki, pustułki, płomykówki i sóweczki — różnią się nie tylko wymiarem wejścia, ale i kształtem: od szpary po komin. Budki specjalne Dla gatunku: jerzyk wejście 65 × 35 mm Dla gatunku: pluszcz wejście 125 × 100 mm Dla gatunku: krzyżówka wejście 250 × 250 mm (typ kominowy) Dla gatunku: pójdźka otwór 70 mm Dla gatunku: pustułka wejście 250 × 350 mm Dla gatunku: płomykówka wejście 300 × 150 mm Dla gatunku: sóweczka otwór 50 mm Miara odniesienia: dziupla dzięcioła Wymiary budek wzorowano na dziuplach, więc warto wiedzieć, jakie otwory kują krajowe dzięcioły: od 30 mm u dzięciołka po 120 mm u dzięcioła czarnego. Dziuple tego ostatniego zasiedlają potem włochatka, kraska i siniak. Średnice otworów dziupli krajowych dzięciołów dzięciołek 30–35 mm dzięcioł średni 40–50 mm dzięcioł trójpalczasty 45–50 mm dzięcioł zielonosiwy 50–60 mm dzięcioł syryjski 50 mm dzięcioł duży 55–65 mm dzięcioł białogrzbiety 55–65 mm dzięcioł zielony 60–70 mm dzięcioł czarny 90–120 mm Zasady, które obowiązują przy każdym typie Deska co najmniej dwucentymetrowa Drewno musi być wytrzymałe — preferowane twarde (dąb, buk), w praktyce świerk i sosna. Miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Deski suche, cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Minimalna grubość to 2 cm. Bez patyka pod otworem Patyk pod otworem jest zbędny dla gospodarza budki, a stanowi ułatwienie dla drapieżnych ssaków i ptaków chcących dostać się do wnętrza. Otwór okrągły, nie kwadratowy Okrągłe otwory są trudniejsze do sforsowania przez drapieżniki niż prostokątne czy kwadratowe o tych samych parametrach. Chronią je metalowa płytka na otworze albo dodatkowa listwa przednia — całość co najmniej 4 cm grubości. Nie malujemy budki od wewnątrz Ilość środków chemicznych powinna być minimalna, bo bywają trujące również dla ptaków. Daszek maluje się wyłącznie z wierzchu; ścianki i dno tylko od zewnątrz, środkiem w kolorze naturalnym, nierzucającym się w oczy. Daszek z okapem, pochylony ku wlotowi Żeby woda nie dostawała się do środka przez otwór wlotowy, daszek powinien nieco wystawać i być montowany z lekkim nachyleniem w stronę ścianki z otworem. Dno chowa się między ściankami Ścianki boczne powinny osłaniać deseczkę podłogową z boku. Boki dna wystające na zewnątrz przyczyniają się do przedostawania się wody do wnętrza. Ręka dorosłego człowieka musi wejść do środka Konstrukcja musi zapewniać łatwy dostęp do wnętrza. Najmniejsze budki powinny być na tyle duże, aby dorosły człowiek mógł włożyć do nich rękę przez specjalne wejście — bez tego nie da się jej wyczyścić ani skontrolować. Nie żałuj gwoździ Deski łączy się gwoździami 1,5–2,5 cala przy małych budkach albo wkrętami przy dużych konstrukcjach. Wodoodpornego kleju używa się tylko pomocniczo. Konstrukcja ma być szczelna. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 1 (dziuple dzięciołów), Tab. 2 (typy budek), tabela wymiarów, rozdz. 2 i 4. OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Gatunki w budkach Kalkulatory Poradnik Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/a1/ Typ budki Budka typu A1 Gatunek główny: modraszka. Wejście: otwór 28 mm. Wymiary Oznaczenie A1 Gatunek główny modraszka Średnica otworu 28 mm Grubość ścianki przy otworze 40 mm Od dna do dolnej krawędzi otworu 210 mm Wysokość wnętrza 240 mm Szerokość dna 110 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Kierunek otworu między północą a południowym wschodem (N–SE) 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 28 mm Przekrój budki typu A1: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 28 mm w odległości 210 mm od dna. Do czego służy Najmniejszy otwór z typów zamkniętych. Wiesza się ją naprzemiennie z typem A co 20–30 m. Dlaczego akurat taki otwór Typy budek wyróżnia średnica otworu wlotowego. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Wierć otwór okrągły: prostokątny i kwadratowy o tych samych wymiarach są łatwiejsze do sforsowania. Ściankę przy wlocie wzmocnij do 4 cm metalową płytką albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób, bo gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Kto ją zajmuje Gatunki, które źródło wymienia przy typie A1. Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Sosnówka Periparus ater Częste pytania Jaki otwór ma budka typu A1? Średnica otworu wlotowego wynosi 28 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Zwykle 3–4 m nad ziemią; budkę typu E wiesza się na 6 m. OTOP podaje około 4 m, najwyżej 8 m. W którą stronę skierować otwór? Najlepiej między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie ma to dużo mniejsze znaczenie. Kiedy wolno ją wyczyścić? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Z jak grubej deski ją zbić? Deski mają mieć co najmniej 2 cm grubości, być suche i cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Preferowane drewno twarde — dąb, buk — w praktyce świerk i sosna; miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 2 (typy i gatunki), tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 (materiał i montaż), rozdz. 4 (zasady wieszania). OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Wszystkie typy budek Kalkulator drewna na budkę Kalkulator liczby budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/a/ Typ budki Budka typu A Gatunek główny: bogatka. Wejście: otwór 33 mm. Wymiary Oznaczenie A Gatunek główny bogatka Średnica otworu 33 mm Grubość ścianki przy otworze 40 mm Od dna do dolnej krawędzi otworu 210 mm Wysokość wnętrza 240 mm Szerokość dna 110 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Kierunek otworu między północą a południowym wschodem (N–SE) 110 mm 240 mm 210 mm ⌀ 33 mm Przekrój budki typu A: dno 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm, otwór o średnicy 33 mm w odległości 210 mm od dna. Do czego służy Wymiarami nie różni się od A1 — różni się wyłącznie średnicą otworu. Dlaczego akurat taki otwór Typy budek wyróżnia średnica otworu wlotowego. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Wierć otwór okrągły: prostokątny i kwadratowy o tych samych wymiarach są łatwiejsze do sforsowania. Ściankę przy wlocie wzmocnij do 4 cm metalową płytką albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób, bo gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Kto ją zajmuje Gatunki, które źródło wymienia przy typie A. Bogatka Parus major Czarnogłówka Poecile montanus Czubatka Lophophanes cristatus Mazurek Passer montanus Modraszka Cyanistes caeruleus Muchołówka białoszyja Ficedula albicollis Muchołówka żałobna Ficedula hypoleuca Pleszka Phoenicurus phoenicurus Sikora uboga Poecile palustris Sosnówka Periparus ater Wróbel Passer domesticus Częste pytania Jaki otwór ma budka typu A? Średnica otworu wlotowego wynosi 33 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Zwykle 3–4 m nad ziemią; budkę typu E wiesza się na 6 m. OTOP podaje około 4 m, najwyżej 8 m. W którą stronę skierować otwór? Najlepiej między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie ma to dużo mniejsze znaczenie. Kiedy wolno ją wyczyścić? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Z jak grubej deski ją zbić? Deski mają mieć co najmniej 2 cm grubości, być suche i cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Preferowane drewno twarde — dąb, buk — w praktyce świerk i sosna; miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 2 (typy i gatunki), tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 (materiał i montaż), rozdz. 4 (zasady wieszania). OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Wszystkie typy budek Kalkulator drewna na budkę Kalkulator liczby budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/b/ Typ budki Budka typu B Gatunek główny: szpak. Wejście: otwór 47 mm. Wymiary Oznaczenie B Gatunek główny szpak Średnica otworu 47 mm Grubość ścianki przy otworze 40 mm Od dna do dolnej krawędzi otworu 260 mm Wysokość wnętrza 300 mm Szerokość dna 140 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Kierunek otworu między północą a południowym wschodem (N–SE) 140 mm 300 mm 260 mm ⌀ 47 mm Przekrój budki typu B: dno 140 mm, wysokość wnętrza 300 mm, otwór o średnicy 47 mm w odległości 260 mm od dna. Do czego służy Tam, gdzie mają zasiedlić ją szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu, nawet na jednym drzewie. Dlaczego akurat taki otwór Typy budek wyróżnia średnica otworu wlotowego. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Wierć otwór okrągły: prostokątny i kwadratowy o tych samych wymiarach są łatwiejsze do sforsowania. Ściankę przy wlocie wzmocnij do 4 cm metalową płytką albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób, bo gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Kto ją zajmuje Gatunki, które źródło wymienia przy typie B. Bogatka Parus major Jerzyk Apus apus Kowalik Sitta europaea Krętogłów Jynx torquilla Mazurek Passer montanus Pleszka Phoenicurus phoenicurus Szpak Sturnus vulgaris Wróbel Passer domesticus Częste pytania Jaki otwór ma budka typu B? Średnica otworu wlotowego wynosi 47 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Zwykle 3–4 m nad ziemią; budkę typu E wiesza się na 6 m. OTOP podaje około 4 m, najwyżej 8 m. W którą stronę skierować otwór? Najlepiej między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie ma to dużo mniejsze znaczenie. Kiedy wolno ją wyczyścić? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Z jak grubej deski ją zbić? Deski mają mieć co najmniej 2 cm grubości, być suche i cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Preferowane drewno twarde — dąb, buk — w praktyce świerk i sosna; miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 2 (typy i gatunki), tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 (materiał i montaż), rozdz. 4 (zasady wieszania). OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Wszystkie typy budek Kalkulator drewna na budkę Kalkulator liczby budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/d/ Typ budki Budka typu D Gatunek główny: kawka. Wejście: otwór 85 mm. Wymiary Oznaczenie D Gatunek główny kawka Średnica otworu 85 mm Od dna do dolnej krawędzi otworu 270 mm Szerokość dna 170 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Kierunek otworu między północą a południowym wschodem (N–SE) A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ D. Za Mikuskiem (2012). Do czego służy W miastach i parkach wiesza się je w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. W lesie — co najmniej 500 m od siebie. Dlaczego akurat taki otwór Typy budek wyróżnia średnica otworu wlotowego. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Wierć otwór okrągły: prostokątny i kwadratowy o tych samych wymiarach są łatwiejsze do sforsowania. Ściankę przy wlocie wzmocnij do 4 cm metalową płytką albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób, bo gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Kto ją zajmuje Gatunki, które źródło wymienia przy typie D. Dudek Upupa epops Kawka Corvus monedula Kowalik Sitta europaea Kraska Coracias garrulus Mandarynka Aix galericulata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Siniak Columba oenas Szpak Sturnus vulgaris Włochatka Aegolius funereus Częste pytania Jaki otwór ma budka typu D? Średnica otworu wlotowego wynosi 85 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Zwykle 3–4 m nad ziemią; budkę typu E wiesza się na 6 m. OTOP podaje około 4 m, najwyżej 8 m. W którą stronę skierować otwór? Najlepiej między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie ma to dużo mniejsze znaczenie. Kiedy wolno ją wyczyścić? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Z jak grubej deski ją zbić? Deski mają mieć co najmniej 2 cm grubości, być suche i cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Preferowane drewno twarde — dąb, buk — w praktyce świerk i sosna; miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 2 (typy i gatunki), tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 (materiał i montaż), rozdz. 4 (zasady wieszania). OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Wszystkie typy budek Kalkulator drewna na budkę Kalkulator liczby budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/e/ Typ budki Budka typu E Gatunek główny: puszczyk. Wejście: otwór 150 mm. Wymiary Oznaczenie E Gatunek główny puszczyk Średnica otworu 150 mm Wysokość zawieszenia 6 m Kierunek otworu między północą a południowym wschodem (N–SE) A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ E. Za Mikuskiem (2012). Do czego służy Największa z budek zamkniętych. W lesie wiesza się zwykle najwyżej jedną na 100 ha. Dlaczego akurat taki otwór Typy budek wyróżnia średnica otworu wlotowego. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Wierć otwór okrągły: prostokątny i kwadratowy o tych samych wymiarach są łatwiejsze do sforsowania. Ściankę przy wlocie wzmocnij do 4 cm metalową płytką albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób, bo gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Kto ją zajmuje Gatunki, które źródło wymienia przy typie E. Gągoł Bucephala clangula Kawka Corvus monedula Krzyżówka Anas platyrhynchos Nurogęś Mergus merganser Puszczyk Strix aluco Sójka Garrulus glandarius Częste pytania Jaki otwór ma budka typu E? Średnica otworu wlotowego wynosi 150 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Około 6 m nad ziemią. W którą stronę skierować otwór? Najlepiej między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie ma to dużo mniejsze znaczenie. Kiedy wolno ją wyczyścić? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 2 (typy i gatunki), tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 (materiał i montaż), rozdz. 4 (zasady wieszania). OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Wszystkie typy budek Kalkulator drewna na budkę Kalkulator liczby budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/budki/polotwarta/ Typ budki Budka półotwarta Gatunek główny: pleszka. Wejście: wejście 80 × 70 mm. Wymiary Oznaczenie P Gatunek główny pleszka Wejście 80 × 70 mm Wysokość zawieszenia 3–4 m Kierunek otworu między północą a południowym wschodem (N–SE) A1 28 mm A 33 mm B 47 mm D 85 mm E 150 mm Średnice otworów wlotowych w skali: A1 28 mm, A 33 mm, B 47 mm, D 85 mm, E 150 mm. Wyróżniony jest typ P. Za Mikuskiem (2012). Do czego służy Zamiast okrągłego otworu ma szparę. Wymiary wejścia: 80 × 70 mm. Dlaczego akurat taki otwór Typy budek wyróżnia średnica otworu wlotowego. Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem, bo większy drapieżnik już się przez niego nie mieści. Wierć otwór okrągły: prostokątny i kwadratowy o tych samych wymiarach są łatwiejsze do sforsowania. Ściankę przy wlocie wzmocnij do 4 cm metalową płytką albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób, bo gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Kto ją zajmuje Gatunki, które źródło wymienia przy typie P. Kopciuszek Phoenicurus ochruros Muchołówka mała Ficedula parva Muchołówka szara Muscicapa striata Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka górska Motacilla cinerea Pliszka siwa Motacilla alba Rudzik Erithacus rubecula Częste pytania Jaki otwór ma budka typu P? Zamiast otworu ma szparę o wymiarach 80 × 70 mm. Na jakiej wysokości ją zawiesić? Zwykle 3–4 m nad ziemią. Zwykle 3–4 m nad ziemią; budkę typu E wiesza się na 6 m. OTOP podaje około 4 m, najwyżej 8 m. W którą stronę skierować otwór? Najlepiej między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie ma to dużo mniejsze znaczenie. Kiedy wolno ją wyczyścić? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 2 (typy i gatunki), tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 (materiał i montaż), rozdz. 4 (zasady wieszania). OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Wszystkie typy budek Kalkulator drewna na budkę Kalkulator liczby budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/ Kalkulatory Kalkulatory budek lęgowych Pięć narzędzi liczących na liczbach ze źródeł, nie z przybliżeń. Każde podaje, co dokładnie przyjęło. Średnica otworu wlotowego gatunek → typ budki i otwór w milimetrach Kto zamieszka w tej budce zmierzony otwór → typ budki i lokatorzy Ile budek na teren powierzchnia → liczba budek i spodziewana zajętość Odstępy między budkami typ i długość trasy → ile się zmieści Kalendarz sezonu data → co wolno dzisiaj zrobić Drewno na budki typ i liczba sztuk → powierzchnia deski Dlaczego pod każdym stoi źródło Kalkulator jest groźniejszy od akapitu, bo wygląda na obliczenie — nikt nie sprawdza wyniku, którego sam nie policzył. Dlatego każdy z nich mówi, na jakich liczbach stoi i co przyjął ponad źródło. Tam, gdzie źródło milczy, kalkulatora nie ma. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE. OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Typy budek Gatunki Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/srednica-otworu/ Kalkulator Średnica otworu wlotowego Wybierz gatunek — dostaniesz typ budki, średnicę otworu i wysokość zawieszenia. Wszystko wprost z tabeli, bez zaokrągleń. Gatunek Średnica otworu — Skąd te liczby Z tabeli „Podstawowe typy budek zamkniętych ze wskazaniem gatunku głównego oraz gatunków ptaków towarzyszących” u Mikuska. Gatunek przypisany jest do typu budki, a typ — do jednej średnicy otworu. Tam, gdzie ten sam gatunek pojawia się przy kilku typach, kalkulator podaje ten, przy którym stoi jako pierwszy. Dlaczego akurat ta liczba, a nie „mniej więcej” Mikusek zaznacza, że zalecanych parametrów budki nie trzeba trzymać się kurczowo — konstrukcje wolno dostosowywać do warunków, klimatu i presji drapieżników. Robi jednak wyraźny wyjątek dla minimalnych średnic otworów wlotowych, bo te nie są ustaleniem projektanta, tylko wynikiem tysięcy lat współistnienia dziuplaków wtórnych z dzięciołami. Ptak przeciśnie się przez otwór większy niż potrzebny i budkę o zawyżonym wlocie zajmie. Sęk w tym, że przeciśnie się też ktoś, kto przyszedł po lęg. Małe ptaki wybierają dlatego dziuple z wejściem możliwie ciasnym w stosunku do własnych rozmiarów — im mniejszy otwór, tym krótsza lista gatunków, które mogą przez niego wejść. Gdzie umieścić otwór Sama średnica to połowa sprawy — druga to położenie otworu na ściance. Budka zbyt płytka ułatwia zrabowanie lęgu: drapieżnik, który nie mieści się w wejściu, sięga przez nie łapą do dna. W konstrukcjach o niskich ściankach otwór powinien więc siedzieć możliwie wysoko, w skrajnych przypadkach nawet przy górnej krawędzi. Otwór wierć okrągły. Wejścia prostokątne i kwadratowe o tych samych parametrach są łatwiejsze do sforsowania, bo przy zmiennym promieniu muszą być w rzeczywistości większe. I nie montuj patyka pod otworem — gospodarzowi jest zbędny, a ssakom i ptakom drapieżnym ułatwia dostanie się do środka. Częste pytania Czy większy otwór zaszkodzi? Ptaki korzystają z budek o większym otworze, ale mniejszy lepiej chroni lęg. Typowe dziuplaki wybierają dziuple z otworem, przez który same przeciskają się z trudem — bo wtedy nie przeciśnie się drapieżnik. Okrągły czy kwadratowy? Okrągły. Otwory prostokątne i kwadratowe o tych samych parametrach są łatwiejsze do sforsowania, bo w rzeczywistości muszą być większe ze względu na zmienny promień. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE. Zobacz też Typy budek Gatunki w budkach Kalkulator liczby budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/kto-w-tej-budce/ Kalkulator Kto zamieszka w tej budce Zmierz średnicę otworu wlotowego i wpisz ją w milimetrach. Dostaniesz typ budki i listę gatunków, dla których źródło wymienia ten typ. Zmierzona średnica otworu mm Typ budki — Skąd ta lista Z tej samej tabeli Mikuska co pozostałe kalkulatory: każdy typ budki ma przypisany gatunek główny i gatunki towarzyszące. Kalkulator czyta ją w drugą stronę — od średnicy do lokatorów — bo tak wygląda pytanie kogoś, kto ma budkę, a nie kogoś, kto ją dopiero wybiera. Budki półotwarte są poza zestawieniem, bo mają szparę zamiast okrągłego otworu i nie opisuje ich jedna średnica. Budka nie należy do jednego gatunku Lista lokatorów jest długa nieprzypadkowo. Mikusek pisze wprost, że praktycznie nie ma konstrukcji przeznaczonej dla jednego, konkretnego gatunku: ptaki są w wyborze miejsca na gniazdo oportunistami, więc każdą skrzynkę może zająć kilka gatunków ptaków, a także ssaki i owady. W większości przypadków to nie jest problem — cel nie został osiągnięty, ale miejsce zyskało na różnorodności. Konkurencja bywa jednak niepożądana i wtedy trzeba o niej wiedzieć zawczasu: gdy o lokum walczy gatunek pospolity z rzadkim, wygrywa pospolity. Mikusek podaje trzy takie pary — szpak w budce dla kraski, kuna w skrzynce dla pójdźki, gołębie w budce dla płomykówki. Jeśli budka ma służyć gatunkowi rzadkiemu, sama średnica otworu nie wystarczy; potrzebne jest rozpoznanie, kto jeszcze w tym miejscu szuka dziupli. Częste pytania Zmierzyłem 32 mm, a w tabeli są 28 i 33. Co to znaczy? To budka typu A1 z lekkim zapasem. Otwór większy od typowego wpuszcza wszystko, co wchodzi do mniejszego, więc lokatorzy są ci sami co przy 28 mm. Gatunki przypisane do 33 mm mogą się nie zmieścić — jeden milimetr bywa różnicą między lęgiem a pustą budką. Czy do budki wejdzie tylko gatunek główny? Nie. Mikusek podaje przy każdym typie gatunek główny i gatunki towarzyszące — ten pierwszy jest najczęstszym lokatorem, a nie jedynym. Lista pokazuje wszystkie, dla których źródło wymienia ten typ. Mam budkę z wejściem w kształcie szpary. To budka półotwarta, poza tym zestawieniem: nie ma okrągłego otworu, więc nie da się jej opisać jedną średnicą. Jej wymiary i lokatorów opisuje osobna strona typu. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE. Zobacz też Kalkulator średnicy otworu Typy budek Gatunki w budkach Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/ile-budek/ Kalkulator Ile budek na teren Podaj powierzchnię, a policzymy liczbę małych budek według zagęszczenia przyjmowanego przez Mikuska i to, ilu lęgów można się po nich spodziewać. Powierzchnia ha Budek na hektar szt. Liczba budek — Co ta liczba znaczy, a czego nie Przyjmuje się około 10 małych budek na hektar. Dobrą praktyką jest zacząć od rzadszego rozstawienia i zagęszczać je w kolejnych latach, aż będzie wiadomo, że kolejne budki nie zwiększają już liczby lęgów. Zagęszczenie zależy od liczby gatunków, wielkości ich terytoriów i rodzaju środowiska, a dotyczy budek jednego typu. Liczba z kalkulatora jest punktem wyjścia do planu, nie normą — i nie zastępuje zgody właściciela terenu. Wieszanie powinno odbywać się w co najmniej dwie osoby — nie tylko sprawniej, ale przede wszystkim bezpieczniej. Przed montażem trzeba się upewnić, czy nie łamiemy prawa: w większości przypadków konieczna jest zgoda właściciela terenu lub administracji, na przykład nadleśnictwa. Połowa budek stoi pusta i tak ma być Mikusek podaje, że dana populacja zajmuje zwykle nie więcej niż połowę wywieszonych skrzynek. To nie jest miara nieudanego przedsięwzięcia, tylko normalny stan: ptak wybiera miejsce, a wybór wymaga, żeby było z czego wybierać. Zestawienie za sezon, w którym zajęta jest połowa budek, mówi więc, że rozstawienie było sensowne — nie że połowę zmarnowano. Z tego samego powodu liczba budek nie jest celem samym w sobie. Sensowny plan zaczyna od rozstawienia rzadszego i zagęszcza je w kolejnych latach, aż widać, że kolejne skrzynki nie przekładają się już na kolejne lęgi. Wtedy wiadomo, że miejsce na gniazdo przestało być w tym miejscu czynnikiem ograniczającym, a dokładanie budek niczego nie zmieni. Na jakiej wysokości Dla większości gatunków wysokość zawieszenia nie ma większego znaczenia — wyjątkiem są ptaki szponiaste i sowy. Liczy się natomiast, żeby budka wisiała dość wysoko, by nie dosięgli jej wandale ani ssaki nieumiejące wspinać się po drzewach, przy czym budka wysoka bywa lepiej widoczna niż niska ukryta w gęstym podroście. Drugie kryterium jest czysto praktyczne i częściej bywa pomijane: na tej wysokości trzeba będzie budkę kontrolować. Jeśli wiadomo, że przy kontroli nie będzie drabiny, którą dysponowano przy wieszaniu, lepiej od razu wybrać miejsce dostępne bez niej — na przykład drzewo silnie ugałęzione. Częste pytania Dlaczego dziesięć na hektar? Przyjmuje się około 10 małych budek na hektar. Dobrą praktyką jest zacząć od rzadszego rozstawienia i zagęszczać je w kolejnych latach, aż będzie wiadomo, że kolejne budki nie zwiększają już liczby lęgów. Czemu nie wszystkie będą zajęte? Bo tak to zwykle wygląda: dana populacja używa nie więcej niż połowy wywieszonych skrzynek. Pusta budka nie jest porażką — bywa noclegownią, schronieniem przed pogodą albo spiżarnią. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE. — rozdz. 4.2 „Gdzie?”: zagęszczenie ok. 10 budek na 1 ha, zajętość zwykle do 50%, oraz uwagi o wysokości zawieszenia. Zobacz też Kalkulator odstępów Kalkulator drewna Typy budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/odstepy/ Kalkulator Odstępy między budkami Wybierz typ budki i długość trasy — policzymy, ile budek się na niej zmieści przy zalecanym odstępie. Typ budki Budka typu A1 (A1) Budka typu A (A) Budka typu B (B) Budka typu D (D) Budka typu E (E) Budka półotwarta (P) Długość trasy m Zmieści się — Reguła, nie norma Odległość między budkami zależy od liczby gatunków, które je zasiedlają, wielkości ich terytoriów, biologii i rodzaju środowiska — a dotyczy budek jednego typu. Dobrą praktyką jest zacząć od rzadszego rozstawienia i zagęszczać je w kolejnych latach, aż będzie wiadomo, że kolejne budki nie zwiększają już liczby lęgów. W którą stronę otwór Ptaki na ogół nie mają preferencji co do tego, w którą stronę świata patrzy wlot. Mikusek zaleca mimo to kierunek zawarty między północą a południowym wschodem: w tym przedziale budka jest najmniej wystawiona na wiatr i na bezpośrednie słońce. W zacienionym lesie znaczenie tego wyboru wyraźnie maleje. Ważniejsze od strony świata jest otoczenie samej skrzynki. Do budki nie powinny przylegać gałęzie, bo ułatwiają wejście drobnym ssakom — myszom i pilchom. Warto też ominąć te partie pnia, po których przy gwałtownych opadach spływa woda; bywa to widać po korze. Samą budkę można lekko pochylić do przodu, podkładając listewkę u góry od strony pnia, a wielu praktyków odsuwa ją od pnia na całej długości, wstawiając listewki u góry i u dołu. Odstępy według typu Budki typu A i A1 naprzemiennie co 20–30 m Budki typu D w lesie co najmniej 500 m od siebie Budki typu D w mieście i parku w skupiskach — kawki gniazdują koloniami Budki typu E w lesie najwyżej jedna na 100 ha Budki dla szpaków nawet kilka w jednym miejscu, także na jednym drzewie Częste pytania Dlaczego typ D tak rzadko? Bo w lesie zasiedlają go gatunki o dużych terytoriach. W mieście i w parku jest odwrotnie — kawki gniazdują koloniami, więc budki wiesza się w skupiskach. A szpaki? Tam, gdzie mają zasiedlić budkę szpaki, można powiesić nawet kilka w jednym miejscu, także na jednym drzewie. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE. — rozdz. 4.2 oraz Tab. 2. Zobacz też Kalkulator liczby budek Typy budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/kalendarz-sezonu/ Kalkulator Co wolno zrobić z budką dzisiaj Okno czyszczenia jest terminem prawnym, nie zaleceniem — poza nim budka jest siedliskiem chronionym. Sprawdź datę, zanim wejdziesz na drabinę. Data Wolno — Dlaczego to termin, a nie porada Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Stare gniazda usuwa się z powodu pasożytów, groźnych i dla ptaków nocujących zimą, i dla przyszłych piskląt. Nawarstwione gniazda podnoszą też dno lęgu w stronę otworu wlotowego, przez co drapieżnikowi łatwiej dosięgnąć młodych. Kiedy wieszać Budki wiesza się jesienią i wczesną wiosną, nie później niż do 15 marca. Mikusek zaleca prostszą zasadę: gotową budkę powieś, kiedy tylko będzie to możliwe — ptaki używają sztucznych schronień o każdej porze roku, także jako noclegowni. Dezynfekcja Przy czyszczeniu w lutym, tuż przed sezonem, warto użyć środka dezynfekującego. Przy czyszczeniu jesienią można je pominąć — mróz przeprowadzi dezynfekcję za nas. Czego szukać przy kontroli Kontrola to nie tylko wyjęcie starego gniazda. Mikusek zaleca sprawdzać przy okazji użyteczność samej konstrukcji i być gotowym do naprawy na miejscu: uszkodzenia biorą się ze złego zamocowania, z wandalizmu albo z rozkucia otworu przez dzięcioła. Warto mieć ze sobą młotek, gwoździe, wiertarkę, szczypce, obcęgi, sznurek i blaszkę do wzmocnienia wlotu. Przy określaniu zajętości liczą się wszystkie ślady, nie tylko gniazdo z lęgiem. Budka bywa też noclegiem, schronieniem przed pogodą i drapieżnikiem albo spiżarnią — wydeptane gniazdo i odchody są takim samym śladem użycia jak wyprowadzony lęg. Zajmują ją również ssaki i owady, i to też jest wynik, a nie porażka. Częste pytania Kiedy wolno czyścić budki? Od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem budka jest traktowana jako siedlisko i podlega ochronie prawnej. Czyszczenie polega na usunięciu starych gniazd i wygarnięciu pozostałości szczotką. Do kiedy powiesić nową budkę? Budki wiesza się jesienią i wczesną wiosną, nie później niż do 15 marca. Mikusek zaleca prostszą zasadę: gotową budkę powieś, kiedy tylko będzie to możliwe — ptaki używają sztucznych schronień o każdej porze roku, także jako noclegowni. Czy trzeba dezynfekować? Przy czyszczeniu w lutym, tuż przed sezonem, warto użyć środka dezynfekującego. Przy czyszczeniu jesienią można je pominąć — mróz przeprowadzi dezynfekcję za nas. Po co w ogóle czyścić? Stare gniazda usuwa się z powodu pasożytów, groźnych i dla ptaków nocujących zimą, i dla przyszłych piskląt. Nawarstwione gniazda podnoszą też dno lęgu w stronę otworu wlotowego, przez co drapieżnikowi łatwiej dosięgnąć młodych. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych — rozdz. 4 „Zasady wieszania”: termin, zagęszczenie, ekspozycja otworu, bezpieczeństwo. OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Typy budek Poradnik Ptasie Domki Kontrole budek w jednym miejscu Ptasie Domki pilnują sezonu za Ciebie: co skontrolowane, co zostało i kiedy ostatnio ktoś tam zaglądał. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/kalkulatory/drewno-na-budke/ Kalkulator Ile drewna na budki Oszacowanie powierzchni deski dla wybranego typu budki i liczby sztuk. Liczone z wymiarów wnętrza podanych przez Mikuska i grubości deski, którą podasz. Typ budki Budka typu A1 (A1) Budka typu A (A) Budka typu B (B) Liczba budek szt. Grubość deski cm Powierzchnia deski — Co zostało przyjęte Wymiary wnętrza — szerokość dna i wysokość — pochodzą z tabeli Mikuska. Reszta to arytmetyka: sześć elementów, dno schowane między ściankami (bo boki wystające na zewnątrz wpuszczają wodę do środka), daszek z okapem równym grubości deski. Wynik nie zawiera zapasu na rozkrój ani na błędy cięcia. Przy zamówieniu materiału warto doliczyć kilkanaście procent. Jakie drewno Materiał musi być wytrzymały. Mikusek stawia najwyżej gatunki twarde — dąb i buk — ale zaznacza, że w praktyce sięga się po drewno najbardziej dostępne, czyli świerk i sosnę. Odpada drewno miękkie: brzoza i osika. Deski powinny być suche i cięte wzdłuż słojów przyrostu rocznego, bo to samo w sobie ogranicza przesiąkanie. Minimalna grubość to dwa centymetry, i stąd taka wartość domyślna w kalkulatorze. Innych materiałów do klasycznych budek się nie poleca — plastikowych kanistrów, opon czy trocinobetonu — ze względu na długi czas rozpadu, wygląd i nie do końca rozpoznany wpływ na zdrowie ptaków. Surowce nienaturalne mają sens tylko punktowo, tam gdzie chronią konstrukcję: na dachu i przy otworze wlotowym. Daszek trzeba czymś pokryć, na przykład papą, linoleum, filcem, gumą albo geokompozytem. Impregnacja i montaż Środków chemicznych ma być jak najmniej, bo bywają trujące także dla ptaków. Wnętrza budki nie maluje się w ogóle. Daszek warto pomalować, ale wyłącznie z wierzchu; boki i dno można od zewnątrz zabezpieczyć preparatem w kolorze naturalnym, nierzucającym się w oczy — tak, żeby budka nie ściągała uwagi osób postronnych. Do mocowania na drzewie służą gwoździe, nie wkręty; te ostatnie przydają się na słupach, murkach i ścianach. Gwoździe nie osłabiają drzewa — rzadko przerywają tkankę przewodzącą, a drzewa zabliźniają bez śladu nawet duże dziuple wykute w zdrowym pniu. Kłopot z nimi pojawia się dopiero po latach, przy wycince i obróbce drewna. W listwie mocującej warto wcześniej nawiercić otwory, żeby nie pękła podczas montażu w terenie. Częste pytania Skąd wymiary? Z tabeli wymiarów u Mikuska: szerokość dna i wysokość wnętrza dla typów A1, A i B. Typy D i E nie mają w źródle kompletu wymiarów, więc ich tu nie ma — zgadywanie brakujących byłoby gorsze niż ich brak. Czy to jest rozkrój? Nie. To oszacowanie ilości materiału: sześć ścianek o wymiarach zewnętrznych wyliczonych z wnętrza i grubości deski. Rzeczywisty rozkrój zależy od tego, jak łączysz ścianki, jaki dajesz okap i czy robisz uchylny daszek. Jaka deska? Co najmniej 2 cm grubości, sucha, cięta wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Preferowane drewno twarde — dąb, buk — w praktyce świerk i sosna. Miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE. — tabela wymiarów, Rys. 7 (przekrój), rozdz. 2 „Materiał i montaż”. Zobacz też Typy budek Kalkulator liczby budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/ Poradnik Poradnik 49 tekstów o budkach lęgowych, o pomaganiu ptakom i o tym, co w tej sprawie mówią przepisy. Każdy z podanym źródłem. Budki lęgowe Jak zbić, gdzie powiesić, kiedy zajrzeć i jak wyczyścić. Jaka budka dla bogatki Budka dla bogatki: typ A, otwór 33 mm, wysokość 3–4 m. Wymiary wnętrza, rozstaw i kierunek otworu za Mikuskiem (2012). Kiedy wieszać budki lęgowe Budki lęgowe wiesza się jesienią i wczesną wiosną, najpóźniej do 15 marca. Kiedy zawiesić gotową budkę, na jakiej wysokości i w którą stronę skierować otwór. Czyszczenie budek lęgowych: kiedy i czym Budki lęgowe czyści się od 16 października do końca lutego. Jak usunąć stare gniazdo, kiedy dezynfekować i czego nie używać przy konserwacji. Jak zabezpieczyć budkę przed drapieżnikiem Średnica otworu, głębokość, grubość ścianki i brak patyka pod wlotem: cztery elementy chroniące lęg. Za Mikuskiem (2012). Ile budek powiesić na hektarze Około 10 małych budek lęgowych na hektar, zajętość zwykle do 50%. Jak zaplanować rozstawienie i jakie odstępy zachować między typami budek. Z czego zbić budkę lęgową Jakie drewno na budkę lęgową, jak grube deski, czym je łączyć i jakich materiałów unikać. Zasady konstrukcji za Mikuskiem (2012). Jak zamocować budkę, żeby nie spadła Mocowanie budki na drzewie: cztery gwoździe, jeden odstający na przyrost, otwory w listwie. Dlaczego nie wkręty. Budki dla sów: puszczyk, płomykówka, pójdźka Jakie budki dla sów: typ E dla puszczyka na 6 m i jedna na 100 ha, skrzynka z przegrodą dla płomykówki, budka kominowa dla pójdźki. Wymiary i miejsca montażu. Gatunek strefowy w budce: co wtedy wolno Sóweczka, włochatka albo kraska w budce lęgowej: promienie stref ochronnych, kto je ustanawia i co to znaczy dla prac w drzewostanie. Dane za Mikuskiem (2012). Odstępy między budkami zależą od gatunku Odstępy według typu budki: 20–30 m dla A i A1, 15–30 m dla półotwartych, 100–300 m dla pustułki, 500 m dla typu D w lesie. Monitoring budek: co zapisać przy kontroli Kontrola budki: co uznać za zajęcie, kiedy wolno usunąć gniazdo, jakie narzędzia zabrać i co naprawiać. Za Mikuskiem (2012). Czym pokryć daszek i czym zabezpieczyć drewno Pokrycie daszka budki lęgowej i impregnacja drewna: jakie materiały, gdzie wolno malować, czym wypełnić dno dużej budki. Za Mikuskiem (2012). Nie tylko budki: podpórki, kosze i platformy Podpórki dla jaskółek, kosze dla uszatki, platformy dla ptaków szponiastych i pływające wyspy dla rybitw. Wymiary i zasady montażu za Mikuskiem (2012). Budki nad wodą: pluszcz i zimorodek Dwie konstrukcje spoza typowego zestawu: budka dla pluszcza montowana nad wodą i budka dla zimorodka wkopywana w skarpę. Wymiary i montaż za Mikuskiem (2012). Komu budka naprawdę pomaga Przy których gatunkach źródła stwierdzają, że dostępność dziupli ogranicza liczebność, a przy których wyraźnie temu przeczą. Za atlasem i Mikuskiem. Jak pomóc ptakom Ptak na trawniku, ptak pod szybą, karmnik i ogród — co robić, a czego nie. Znalazłem pisklaka: pomagać czy zostawić Jak odróżnić pisklę od podlota, kiedy interwencja jest potrzebna i jakie gatunki są wyjątkiem. Za opracowaniem OTOP i ośrodkiem rehabilitacji. Ptak uderzył w szybę: pierwsza pomoc Co zrobić z ptakiem po kolizji i jak gęsto oznaczyć szybę, żeby to się nie powtórzyło. Reguła dłoni, cztery przyczyny uderzeń i metody, które nie działają. Gdzie zgłosić znalezionego ptaka Komu zgłosić rannego, zaobrączkowanego albo martwego ptaka: ośrodki z wykazu GDOŚ, RDOŚ, Centrala Obrączkowania, rejestr kolizji. Dokarmianie ptaków zimą: czym i jak Co wykłada się dla sikor, wróbli, dzięciołów i drozdów, dlaczego pieczywo odpada, jak często myć karmnik i gdzie go postawić. Za OTOP i Lasami Państwowymi. Ogród przyjazny ptakom: co posadzić Jakie krzewy i drzewa sadzić dla ptaków, jak zrobić poidło, gdzie powiesić budkę i czego nie robić: praktyczna lista dla ogrodu, za poradami OTOP i Mikuskiem. Jak je odróżnić Pary i grupy gatunków mylone najczęściej — cechy w kolejności przydatności w terenie. Wróbel czy mazurek: jak je odróżnić Dwie cechy, które rozstrzygają za każdym razem: plamka na policzku i kolor czapeczki. Plus różnice w wielkości, gnieździe i głosie. Za przewodnikiem Collinsa. Sikora uboga czy czarnogłówka Dwie sikory mylone najczęściej ze wszystkich. Jasna wstawka na skrzydle, różnice w siedlisku i w tym, która kuje dziuplę sama. Za przewodnikiem Collinsa. Pierwiosnek czy piecuszek Dwa najbardziej podobne do siebie ptaki polskich lasów. Kolor nóg, brew nad okiem, sylwetka i terminy przylotu. Za przewodnikiem Collinsa. Jerzyk, dymówka czy oknówka Trzy ptaki polujące nad dachami, mylone ze sobą najczęściej. Spód ciała, kuper, ogon i kształt skrzydła. Za przewodnikiem Collinsa. Kawka, gawron, wrona czy kruk Jak odróżnić cztery krukowate spotykane w Polsce: wielkość, dziób, ubarwienie i sposób gniazdowania. Za przewodnikiem Collinsa. Bogatka czy modraszka Dwie najczęstsze sikory przy karmniku: krawat, czapeczka, wielkość i różne średnice otworu w budce lęgowej. Za Collinsem i Mikuskiem. Kos czy szpak Jak odróżnić kosa od szpaka: sposób poruszania się po trawniku, długość ogona, kropki i połysk piór. Za przewodnikiem Collinsa. Kuropatwa czy przepiórka Gdzie i kiedy spotkasz każdą z nich, czym się różnią wymagania obu wobec pola i co mówią liczby: 180 tysięcy par wobec 150 tysięcy. Za atlasem. Gajówka czy kapturka Dwie pokrzewki o przeciwnych trendach: czego wymaga każda z nich, gdzie ich szukać i dlaczego jedna zyskuje, a druga ubywa. Za atlasem. Świergotek drzewny czy łąkowy Bór czy torfowisko: gdzie szukać każdego ze świergotków, czym różnią się ich wymagania i co mówią liczby. Za atlasem. Cierniówka czy piegza Dwie pokrzewki krajobrazu rolniczego: czym różnią się wymagania obu, gdzie ich szukać i którą spotkasz przy domu. Za atlasem. Mysikrólik czy zniczek Dwa najmniejsze ptaki Europy: czym różnią się ich wymagania, na jakiej wysokości ich szukać i któremu z nich ubywa. Za atlasem. Trznadel, potrzeszcz czy ortolan Trzy trznadle polskich pól: czego wymaga każdy, gdzie ich szukać i co ich różni w liczbach — od 2,5 miliona par do 150 tysięcy. Za atlasem. Dzwoniec, kulczyk czy szczygieł Trzy łuszczaki krajobrazu kulturowego: czym różnią się ich wymagania, gdzie ich szukać i któremu ubywa. Za atlasem. Słowik szary czy rdzawy Dwa słowiki, dwie granice zasięgu przecinające Polskę: gdzie który występuje, jakiego klimatu potrzebuje i gdzie się spotykają. Za atlasem. Śpiewak, kwiczoł czy paszkot Trzy drozdy o podobnym wyglądzie i różnych wymaganiach: gdzie ich szukać, co je różni i który z nich rośnie najszybciej. Za atlasem. Gąsiorek czy srokosz Dwie dzierzby polskich pól: wielkość, pora roku, wymagania wobec krajobrazu i to, czego obie potrzebują tak samo. Za atlasem. Świerszczak, strumieniówka czy łozówka Trzy ptaki terenów podmokłych: czego wymaga każdy, gdzie ich szukać i co je różni w liczbach. Za atlasem. Pokląskwa czy kląskawka Pokląskwa i kląskawka: gdzie która występuje, na jakiej wysokości i którym kierunku idą ich liczebności. Za atlasem. Kopciuszek czy pleszka Dwa pleszki o rdzawym ogonie: który gniazduje w mieście, który w lesie i dla którego z nich warto powiesić budkę. Za atlasem i Mikuskiem. Kowalik czy pełzacz Dwa ptaki chodzące po korze: kierunek ruchu, wymagania wobec lasu i to, dla którego z nich warto powiesić budkę. Za atlasem i Mikuskiem. Muchołówka żałobna czy szara Dwie muchołówki: ubarwienie, miejsce gniazda i dwa różne typy budek. Za atlasem, Mikuskiem i przewodnikiem Collinsa. Pliszka siwa, żółta czy górska Trzy pliszki: gdzie chodzi każda, czym różnią się ich wymagania i dlaczego pliszkę górską stwierdzono na 33 z 780 powierzchni. Za atlasem. Sosnówka czy czubatka Dwie sikory borów sosnowych: czubek na głowie, wymagania wobec drzewostanu i ta sama budka z otworem 28 mm. Za atlasem i Mikuskiem. Strzyżyk czy mysikrólik Dwa najmniejsze ptaki polskiego lasu: gdzie ich szukać, czym różnią się wymagania i który z nich zajmie skrzynkę. Za atlasem i Mikuskiem. Przepisy Wycinka, remont elewacji i gniazda na budynkach: co wolno i kto wydaje zezwolenie. Wycinka drzew w okresie lęgowym: co mówi GDOŚ Dlaczego termin 1 III – 15 X jest umowny, jakie zakazy obowiązują naprawdę i kto wydaje zezwolenie. Za stanowiskami GDOŚ. Remont elewacji a ptaki: co wolno Docieplenie bloku a jerzyki, wróble i kawki: kiedy prowadzić prace, po co ekspertyza i kiedy trzeba zezwolenia RDOŚ. Gniazdo na budynku: czy wolno je usunąć Kiedy wolno usunąć gniazdo z budynku, jaki warunek musi być spełniony i kto wydaje zezwolenie. Za stanowiskiem GDOŚ. Gatunki wrażliwe: czemu ukrywamy lokalizacje Które gatunki mają rozmywane współrzędne, dlaczego dokładna lokalizacja gniazda bywa groźna i gdzie kończy się dobra praktyka, a zaczyna przepis. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Liczby o ptakach Polski Typy budek Gatunki Kalkulatory Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/jaka-budka-dla-bogatki/ Poradnik Jaka budka dla bogatki Budka typu A z otworem 33 mm, zawieszona 3–4 m nad ziemią, otworem w stronę od północy do południowego wschodu. Poniżej wymiary do zbicia i powody, dla których akurat takie. Bogatka jest gatunkiem głównym budki typu A. Od typu A1 dla modraszki różni ją wyłącznie otwór: 33 mm zamiast 28 mm. Wymiary wnętrza są w obu takie same — dno 110 mm, wysokość 240 mm, odległość 210 mm od dna do dolnej krawędzi otworu. Te pięć milimetrów decyduje o tym, kto wejdzie do środka. Na tym polega podział budek na typy: wyróżnia je średnica otworu wlotowego, a nie wielkość skrzynki. Jak zrobić to po kolei Zetnij deski na wymiar Dno 110 × 110 mm, wysokość wnętrza 240 mm. Deska ma mieć co najmniej 2 cm grubości, być sucha i cięta wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Bierz drewno twarde, najlepiej dąb lub buk; w praktyce wystarczy świerk albo sosna. Brzozy i osiki unikaj. Wywierć otwór 33 mm Otwór ma być okrągły. Prostokątny czy kwadratowy o tych samych wymiarach jest łatwiejszy do sforsowania przez drapieżnika. Umieść go wysoko, tak by od dna do jego dolnej krawędzi zostało 210 mm — w płytkiej budce kuna sięga do gniazda łapą. Wzmocnij ściankę przy wlocie Przy otworze budka ma mieć 40 mm grubości. Uzyskasz to metalową płytką na otworze albo dodatkową listwą przednią. Patyka pod otworem nie rób — gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia wejście. Złóż i zabezpiecz Deski łącz gwoździami 1,5–2,5 cala. Ścianki boczne mają osłaniać deseczkę podłogową z boku, bo boki dna wystające na zewnątrz wpuszczają wodę do środka. Daszek daj z okapem i z lekkim nachyleniem w stronę ścianki z otworem. Zostaw uchylną ściankę albo daszek, żeby dorosły człowiek włożył rękę do środka przy czyszczeniu. Powieś na wysokości 3–4 metrów Otwór skieruj między północą a południowym wschodem (N–SE). W tym przedziale budka najmniej cierpi od wiatru i bezpośredniego słońca; w zacienionym lesie ma to mniejsze znaczenie. Budki typu A i A1 rozwieszaj naprzemiennie co 20–30 m, żeby bogatka i modraszka nie konkurowały o to samo miejsce. Zapytaj właściciela terenu Przed montażem sprawdź, czy nie łamiesz prawa. W lesie skontaktuj się z nadleśnictwem, w parku z zarządcą terenu. Wieszaj we dwie osoby: szybciej i bezpieczniej. Częste pytania Czy 32 mm wystarczy? Trzymaj się 33 mm. Otwór mniejszy od potrzebnego jest dla ptaka granicą nie do przejścia, a nie utrudnieniem. Co jeszcze zamieszka w budce typu A? Wszystkie sikory, muchołówka żałobna, muchołówka białoszyja, wróbel, mazurek i pleszka. Bogatka bywa też notowana w budce typu B ze szpakowym otworem 47 mm. Czy budkę można pomalować? Od zewnątrz tak, środkiem w kolorze naturalnym. Wnętrza nie maluj nigdy: środki chemiczne bywają trujące dla ptaków. Daszek pokryj z wierzchu papą, linoleum, filcem albo geokompozytem. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Bogatka — strona gatunku Budka typu A Kalkulator średnicy otworu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/kiedy-wieszac-budki-legowe/ Poradnik Kiedy wieszać budki lęgowe Najpóźniej do 15 marca, a najlepiej jesienią. Jeśli budka jest gotowa w lipcu, powieś ją w lipcu — ptaki korzystają ze skrzynek przez cały rok, nie tylko w sezonie lęgowym. Powszechnie za najlepszą porę uważa się jesień. Budka zdąży wtedy wtopić się w otoczenie, deszcz spłucze zapach świeżego drewna, a ptaki poznają ją jako element krajobrazu, zanim zaczną szukać miejsca na gniazdo. Im dłużej skrzynka wisi, tym większa szansa, że ktoś się w niej zalęgnie. Mikusek podaje jednak prostszą zasadę: gotową budkę powieś, kiedy tylko możesz. Ptaki używają sztucznych schronień o każdej porze roku — jako noclegowni, schronienia przed pogodą i drapieżnikiem, czasem jako spiżarni. Budka zbita w maju i odłożona do października przez pięć miesięcy nie robi nic. Zanim wejdziesz na drabinę Uzgodnij teren W lesie zadzwoń do nadleśnictwa, w parku miejskim do zarządcy zieleni. W większości przypadków zgoda właściciela albo administracji jest konieczna, a przy okazji dowiesz się, czy ktoś już tam budek nie wiesza. Dobierz typ do miejsca W ogrodzie i parku sprawdzają się typy A, A1, B i półotwarta. Typ D dla kawek wiesza się w mieście w skupiskach, a w lesie co najmniej 500 m od siebie. Typ E dla puszczyka to jedna budka na 100 ha lasu. Wybierz wysokość Dla większości typów 3–4 m nad ziemią, dla typu E około 6 m. OTOP podaje jako punkt odniesienia 4 m, najwyżej 8 m. Ustaw otwór Skieruj go między północą a południowym wschodem (N–SE). Ptaki zwykle nie mają preferencji co do stron świata, ale w tym przedziale budka najmniej cierpi od wiatru i bezpośredniego słońca. Zabierz drugą osobę Wieszanie w dwie osoby idzie sprawniej, a przede wszystkim bezpieczniej. Jedna trzyma drabinę, druga budkę. Częste pytania Czy budka powieszona w marcu ma szansę na lokatora? Ma, choć mniejszą niż powieszona jesienią. Data 15 marca to granica, przed którą warto zdążyć przed sezonem lęgowym. Czy jesienią jest już za późno na tegoroczne lęgi? Na tegoroczne tak, ale o to chodzi. Budka powieszona jesienią przez zimę służy jako noclegownia, a wiosną jest już dla ptaków znanym miejscem. Ile budek powiesić na raz? Przyjmuje się około 10 małych budek na hektar. Zacznij od rzadszego rozstawienia i zagęszczaj w kolejnych latach. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Kalendarz sezonu Kalkulator liczby budek Typy budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/czyszczenie-budek-legowych/ Poradnik Czyszczenie budek lęgowych: kiedy i czym Budki czyści się od 16 października do końca lutego. Poza tym okresem skrzynka jest siedliskiem i podlega ochronie prawnej, więc zaglądanie do niej odpada. Stare gniazda usuwa się z powodu pasożytów. Są groźne i dla ptaków nocujących w budce zimą, i dla piskląt w kolejnym sezonie. Drugi powód jest mechaniczny. Gniazdo budowane na gnieździe podnosi dno lęgu w stronę otworu wlotowego. Budka robi się płytka, a wtedy kuna albo sroka sięga do środka dokładnie tak samo, jak przy zbyt nisko osadzonym wlocie. Jak wyczyścić budkę Sprawdź datę Okno trwa od 16 października do końca lutego. Wcześniej i później budka jest siedliskiem chronionym. Zapukaj, zanim otworzysz Zimą w budce nocują ptaki, a bywa, że zimuje w niej popielica albo trzmiel. Otwieraj powoli, po stuknięciu w ściankę. Wyjmij gniazdo i wygarnij resztki Cały materiał gniazdowy wyjmij i zabierz z okolicy budki. Wnętrze wymieć szczotką — chodzi o to, żeby na dnie nie został wyściółkowy pył z pasożytami. Zdezynfekuj, jeśli czyścisz w lutym Przy czyszczeniu tuż przed sezonem użyj środka dezynfekującego. Jesienią możesz to pominąć: mróz zrobi to za ciebie przez zimę. Obejrzyj konstrukcję Przy okazji sprawdź, czy daszek trzyma, czy ścianki się nie rozeszły i czy mocowanie nie wrasta w drzewo. Uszkodzoną budkę łatwiej naprawić teraz niż w kwietniu, kiedy nie wolno jej ruszać. Częste pytania Kiedy dokładnie wolno czyścić? Od 16 października do końca lutego. Czy dezynfekować za każdym razem? Przy czyszczeniu w lutym, tuż przed sezonem, warto użyć środka dezynfekującego. Przy czyszczeniu jesienią można je pominąć — mróz przeprowadzi dezynfekcję za nas. Czy stare gniazdo można zostawić pod drzewem? Lepiej zabierz je z okolicy. Materiał gniazdowy zawiera pasożyty, a sens czyszczenia polega właśnie na usunięciu ich z miejsca lęgu. Czym konserwować drewno? Od zewnątrz środkiem przedłużającym trwałość drewna w kolorze naturalnym, nierzucającym się w oczy. Wnętrza nie maluj: środki chemiczne bywają trujące dla ptaków. Daszek maluj wyłącznie z wierzchu. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy. Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie. Zobacz też Kalendarz sezonu Typy budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/budka-a-drapieznik/ Poradnik Jak zabezpieczyć budkę przed drapieżnikiem Decydują cztery rzeczy: średnica otworu, głębokość budki, grubość ścianki przy wlocie i brak patyka pod otworem. Żadna z nich nie kosztuje ani złotówki więcej. Drapieżnictwo powoduje największe straty w populacjach ptaków, a okres lęgowy jest pod tym względem najtrudniejszy: w tym samym czasie większość drapieżników karmi własne młode. Wyeliminować tego się nie da i nie o to chodzi. Chodzi o to, żeby twoja budka nie okazała się pułapką — miejscem, w którym straty są wyższe niż w naturalnej dziupli. Cztery elementy konstrukcji przesądzają o tym w całości. Cztery rzeczy do sprawdzenia w konstrukcji Otwór możliwie najmniejszy Dziuplaki wybierają dziuple z wlotem, przez który same przeciskają się z trudem. Dobierz średnicę do gatunku, dla którego wieszasz, i nie powiększaj jej „na wszelki wypadek”. Większy otwór wpuszcza gatunki, przed którymi budka miała chronić. Otwór okrągły, nie kwadratowy Okrągły wlot jest trudniejszy do sforsowania niż prostokątny czy kwadratowy o tych samych parametrach. Te drugie w rzeczywistości muszą być większe, bo promień zmienia się na całym obwodzie. Ścianka przy wlocie co najmniej 4 cm Grubość w tym miejscu uzyskasz metalową płytką na otworze albo dodatkową listwą przednią. Kuna, która nie sięga łapą przez głęboki tunel wlotu, odpuszcza. Wlot wysoko nad dnem Zbyt nisko osadzony otwór pozwala drapieżnikowi sięgnąć dna, nawet jeśli sam się przez niego nie mieści. Trzymaj się odległości podanych dla typu budki. Trzy błędy, które widać na pierwszy rzut oka Boki dna wystające na zewnątrz. Woda spływa po ściankach i wchodzi tędy do środka. Ścianki boczne mają osłaniać deseczkę podłogową z boku. Patyk pod otworem. Gospodarzowi budki jest niepotrzebny, a drapieżnym ssakom i ptakom daje punkt oparcia przy wejściu. Cienkie ścianki. Solidność konstrukcji jest jednym z czterech czynników decydujących o bezpieczeństwie lęgu, obok średnicy wlotu, ukrycia miejsca i wysokości nad ziemią. Częste pytania Czy metalowa płytka wystarczy? Wystarczy. Źródło podaje dwa równorzędne sposoby: płytkę na otworze albo dodatkową listwę przednią. W obu chodzi o to, żeby całość przy wlocie miała co najmniej 4 cm. Po co listewki w środku? Wewnętrzne listewki pomagają pisklętom wspinać się do wylotu przy pierwszym wyjściu z budki. Mikusek zaleca je w budkach typu zamkniętego. Czy wyżej znaczy bezpieczniej? Wysokość nad ziemią jest jednym z czterech czynników wymienianych przez źródło, ale nie zastąpi ciasnego wlotu. Kuna wchodzi na drzewo bez trudu. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Typy budek Jaka budka dla bogatki Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/ile-budek-na-hektar/ Poradnik Ile budek powiesić na hektarze Około 10 małych budek na hektar. Zajętych będzie zwykle nie więcej niż połowa i tak ma być. Przy małych konstrukcjach przyjmuje się zagęszczenie około 10 budek na hektar. Odległość między nimi zależy od gatunków, które je zasiedlają, wielkości ich terytoriów i rodzaju środowiska, a liczy się osobno dla każdego typu budki. Zacznij od rozstawienia rzadszego, niż wynika z tej liczby, i zagęszczaj je w kolejnych latach. Dojdziesz w ten sposób do momentu, w którym kolejne budki nie zwiększają już liczby lęgów, i będziesz wiedzieć, że miejsc lęgowych w tym miejscu wystarcza. Jak zaplanować rozstawienie Policz powierzchnię Weź powierzchnię terenu w hektarach i pomnóż przez 10. Dla przyspieszenia użyj kalkulatora liczby budek — poda też, ilu lęgów można się spodziewać. Podziel na typy Budki typu A i A1 rozwieszaj naprzemiennie co 20–30 m. Dla szpaków możesz powiesić kilka sztuk typu B blisko siebie, nawet na jednym drzewie. Duże budki rozstaw rzadziej Typ D w lesie wiesza się co najmniej 500 m od siebie, a w mieście i parku w skupiskach, bo kawki gniazdują koloniami. Typ E to najwyżej jedna budka na 100 ha lasu. Zaplanuj kontrole Każda powieszona budka to jedna kontrola w sezonie i jedno czyszczenie po nim. Sto budek to sto wejść na drabinę w oknie od października do lutego, więc liczbę dobierz też do tego, ile osób realnie pójdzie w teren. Połowa zostanie pusta Dana populacja używa zwykle nie więcej niż połowy wywieszonych skrzynek. Pusta budka nie oznacza błędu w rozstawieniu ani złego miejsca. Wywieszone konstrukcje służą też jako miejsca noclegowe, odpoczynkowe i schronienie przed pogodą oraz drapieżnikiem. Bywają spiżarniami. Zajmują je również ssaki i owady, co dla różnorodności miejsca jest zyskiem, nawet jeśli nie tym zakładanym. Częste pytania Czy od razu powiesić komplet? Lepiej rozłożyć to na lata. Wywieś budki jednego typu w znacznej odległości od siebie i zagęszczaj w kolejnych sezonach, aż zobaczysz, że nowe skrzynki nie przekładają się na nowe lęgi. Ile budek typu E na las? Najwyżej jedna na 100 ha. Czy sto budek na dziesięciu hektarach to dużo? To dokładnie tyle, ile daje przyjmowane zagęszczenie 10 sztuk na hektar. Pytanie brzmi raczej, czy zdążysz je wszystkie skontrolować i wyczyścić w oknie od października do lutego. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. — rozdz. 4.2 „Gdzie?”: zagęszczenie ok. 10 budek na 1 ha, zajętość zwykle do 50%. Zobacz też Kalkulator liczby budek Kalkulator odstępów Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/z-czego-zbic-budke/ Poradnik Z czego zbić budkę lęgową Sucha deska co najmniej dwucentymetrowa, cięta wzdłuż słoi. Odpadają kanistry, opony i trocinobeton, a wnętrza budki nie maluje się nigdy. Materiał musi wytrzymać kilka sezonów na deszczu i mrozie. Preferowane jest drewno gatunków twardych, dąb i buk, ale w praktyce stosuje się to, co dostępne: świerk i sosnę. Drewna miękkiego, jak brzoza czy osika, unikaj. Deski kupuj suche i cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Taki układ włókien sam ogranicza przesiąkanie. Grubość zaczyna się od 2 cm i to jest minimum, nie zalecenie — grubość ścian należy do czynników decydujących o bezpieczeństwie lęgu. Materiały i montaż Deska od 2 cm w górę Świerk i sosna wystarczą. Dąb i buk wytrzymają dłużej. Sucha, cięta wzdłuż słoi. Gwoździe 1,5–2,5 cala Przy małych budkach gwoździe, przy dużych konstrukcjach wkręty. Klej wodoodporny tylko pomocniczo. Konstrukcja ma być szczelna. Dno schowane między ściankami Ścianki boczne osłaniają deseczkę podłogową z boku. Boki dna wystające na zewnątrz wpuszczają wodę do wnętrza. Daszek z okapem i pokryciem Daszek ma nieco wystawać i mieć lekkie nachylenie w stronę ścianki z otworem, żeby woda nie wchodziła przez wlot. Pokryj go papą, linoleum, filcem, gumą z wewnętrznej powierzchni starej opony albo geokompozytem. Wejście serwisowe Zrób uchylną ściankę albo zdejmowany daszek. Dorosły człowiek musi włożyć rękę do środka, żeby wyczyścić budkę i skontrolować lęg. Czego nie używać Plastikowe kanistry, opony i trocinobeton odpadają. Powody są trzy: długi czas rozpadu, względy zdrowotne i oddziaływanie nie do końca rozpoznane. Mikusek podaje wprost przykład budki dla puszczyka z kanistra po płynach przemysłowych i nazywa ją zagrożeniem dla środowiska na wypadek, gdyby odpadła i nikt do niej nie wrócił. Surowce nienaturalne mają sens w miejscach strategicznych: na dachu i przy otworze wlotowym, gdzie lepiej zabezpieczają konstrukcję. Poza tymi dwoma miejscami zostań przy drewnie. Wnętrza nie maluj. Ilość środków chemicznych ma być minimalna, bo bywają trujące również dla ptaków. Daszek maluj z wierzchu, ścianki i dno wyłącznie od zewnątrz, środkiem w kolorze naturalnym. Częste pytania Czy wyściełać dno? Wypełnienie stosuje się w budkach o dużej powierzchni dna. Nadają się wióry, kora, żwir do doniczek, a nawet poliester z opakowań. Wióry sprawdzają się gorzej, bo silnie chłoną wilgoć. Jak gruba ma być deska? Minimum 2 cm. Przy wlocie całość ma mieć co najmniej 4 cm — dołóż listwę przednią albo metalową płytkę. Czy impregnować drewno? Od zewnątrz możesz użyć środka przedłużającego trwałość drewna. Wybierz kolor naturalny, nierzucający się w oczy, żeby budka nie zwracała uwagi osób postronnych. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Kalkulator drewna Jak zabezpieczyć budkę przed drapieżnikiem Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/jak-zamocowac-budke/ Poradnik Jak zamocować budkę, żeby nie spadła Cztery gwoździe, dwa u góry i dwa na dole. Z każdej pary jeden wbity do końca, drugi zostawiony odstający na 2–3 cm — na przyrost drzewa. Wkręty i śruby do drzewa się nie nadają. Budka, która spada we wrześniu, kosztuje deskę. Budka, która spada w maju, kosztuje lęg. Dlatego mocowanie jest w tej robocie ważniejsze od stolarki — źle zbita skrzynka przecieka i to widać przy pierwszej kontroli, źle przybita trzyma się do pierwszej wichury i nikt tego nie sprawdza. Mikusek pisze o tym wprost: niedopuszczalne jest, żeby budka spadła wraz z lęgiem. Poza dobrym umocowaniem potrzebna jest stała kontrola, naprawa, a w końcu zdejmowanie zużytych konstrukcji. Mocowanie krok po kroku Nawierć listwę przed wyjściem w teren Otwory w listwie mocującej wierci się w warsztacie, nie na drabinie. Bez tego listwa pęka przy wbijaniu, a pęknięta trzyma budkę do pierwszego mrozu. Weź gwoździe, nie wkręty Do drzewa gwoździe są najprostsze i najtrwalsze. Wkręty i śruby nadają się wyłącznie do podstaw sztucznych: murków oporowych, słupów, ścian budynków. Wbij cztery: dwa u góry, dwa na dole Z każdej pary jeden wbijasz do końca, drugi zostawiasz odstający na 2–3 cm. Ten odstający jest zapasem na przyrost drzewa na grubość — bez niego pień po kilku latach rozpycha mocowanie albo wciąga listwę pod korę. Powieś tam, gdzie wrócisz bez drabiny Wysokość musi umożliwiać późniejszą kontrolę. Jeśli wiesz, że przy kontroli nie będziesz miał drabiny, wybierz drzewo silnie ugałęzione albo miejsce, do którego dojdziesz z ziemi. Wyżej tam, gdzie chodzą ludzie W miejscu intensywnie penetrowanym przez ludzi budkę wiesza się wyżej. Bywa jednak odwrotnie: skrzynka wisząca wysoko jest czasem widoczna z daleka, a ta nisko, w gęstym podroście — nie. Idź w dwie osoby Nie tylko szybciej. Jedna osoba trzyma drabinę, druga budkę — i to jest cały powód, dla którego Mikusek pisze o tym osobno. Częste pytania Czy można przywiązać budkę zamiast przybijać? Mikusek podaje gwoździe jako sposób najprostszy i najtrwalszy. Wiązanie wymaga corocznego luzowania, bo pień przyrasta na grubość, a zapomniane wrzyna się w drewno. Czy gwóźdź szkodzi drzewu? Cztery gwoździe w pniu dojrzałego drzewa nie są dla niego zagrożeniem. Groźniejsze jest mocowanie, które z czasem przewęża pień — stąd ten odstający gwóźdź. Co zrobić ze starą, rozpadającą się budką? Zdjąć. Zużyte konstrukcje usuwa się, bo spadająca budka jest niebezpieczna dla lęgu i dla ludzi pod drzewem. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Z czego zbić budkę Kiedy wieszać budki Typy budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/budki-dla-sow/ Poradnik Budki dla sów: puszczyk, płomykówka, pójdźka Sowy nie budują gniazd i chętnie zajmują skrzynki. Puszczyk bierze typ E, wieszany około 6 m nad ziemią, jedna budka na 100 ha lasu. Płomykówka i pójdźka potrzebują czegoś innego: ciemności w środku. Sowa nie zbuduje sobie gniazda. Zajmuje dziuplę, półkę skalną, strych albo to, co ktoś dla niej powiesi — i dlatego skrzynka lęgowa robi tu większą różnicę niż przy sikorach, dla których dziupla to jedna z możliwości. Trzy gatunki wymagają trzech różnych konstrukcji i to nie jest kwestia rozmiaru. Puszczyk bierze zwykłą budkę zamkniętą w największym typie. Płomykówka i pójdźka potrzebują wnętrza mocno zaciemnionego — i to zaciemnienie, a nie wymiary, decyduje o tym, czy skrzynkę zajmie sowa, czy gołąb. Co dla którego gatunku Puszczyk — typ E, sześć metrów Największa z budek zamkniętych. Wiesza się ją wyżej niż pozostałe: te idą na 3–4 m, ta na około 6 m. W lesie przyjmuje się maksymalnie jedną budkę typu E na 100 ha. Korzystają z niej także gągoł i nurogęś. Płomykówka — przegroda w środku Ścianka wewnętrzna dzieli skrzynkę i mocno zaciemnia wnętrze. To dlatego gołębie i kawki zaglądają do niej niechętnie. Konstrukcja sprawdzona w całej Polsce od wielu lat. Płomykówka — gdzie ją umieścić Całkowicie wewnątrz budynku albo przy ścianie, z otworem wlotowym skierowanym wprost na zewnątrz — na przykład przez wycięty fragment okna. Trzecie rozwiązanie to drewniany rękaw w kształcie litery L: takiej przeszkody nie zechce pokonać żaden ptak poza płomykówką. Pójdźka — budka kominowa Dwie równoległe ścianki przednie z przesuniętymi względem siebie wejściami. Efekt jest ten sam co przy płomykówce: silne zaciemnienie wnętrza. Uszatka i pustułka — jak najwyżej Budki dla ptaków szponiastych wiesza się możliwie wysoko: na drzewach w krajobrazie rolniczym, na budynkach w miastach, a na słupach energetycznych wyłącznie rękami służb energetycznych. Częste pytania Dlaczego jedna budka typu E na sto hektarów? Puszczyk zajmuje rewir i drugiej pary obok nie wpuści. Zagęszczenie skrzynek nie zwiększy liczby lęgów, a zwiększy liczbę pustych budek do sprawdzania. Czy budkę dla płomykówki można powiesić na palu? Taki typ stosuje się na Wyspach Brytyjskich. U nas nie był testowany, a doświadczenia z innych części Europy każą sądzić, że może być nieskuteczny. Co zajmie budkę typu E, jeśli nie puszczyk? Gągoł, nurogęś, kawka, a bywa że pustułka. Duża skrzynka rzadko stoi pusta, choć niekoniecznie zamieszka w niej ten, dla kogo ją powieszono. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Wytyczne do konstruowania budek lęgowych, konkurs „Ptasi Dom” — 3 SWDH „Kompania”, Gmina Sośno, Nadleśnictwo Runowo. Zobacz też Puszczyk Budka typu E Włochatka Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/gatunek-strefowy-w-budce/ Poradnik Gatunek strefowy w budce: co wtedy wolno Jeśli w budce zalęgnie się gatunek objęty ochroną strefową, wokół drzewa powstaje obszar z zakazem prac. Dla sóweczki i włochatki to 50 m przez cały rok, dla kraski 10 m. Strefę ustanawia regionalny dyrektor ochrony środowiska. Budki wiesza się dla sikor i szpaków, ale zajmuje je to, co akurat szuka dziupli. Trzy gatunki z listy strefowej korzystają ze skrzynek na tyle często, żeby warto było wiedzieć, co robić: sóweczka, włochatka i — rzadko — kraska. Ochrona strefowa nie działa sama z siebie. Strefę ustanawia regionalny dyrektor ochrony środowiska na podstawie art. 60 ustawy o ochronie przyrody, po zgłoszeniu stanowiska. Do tego czasu obowiązują zasady ogólne ochrony gatunkowej, a nie zakazy strefowe. Co zrobić po stwierdzeniu lęgu Przerwij kontrole tej budki Włochatka reaguje na lekkie drapanie w pień: samica staje w oknie dziupli i zasłania ciałem cały otwór, po chwili wracając do środka. To wystarczy, żeby stwierdzić zajęcie, i nie ma powodu zaglądać dalej. Zgłoś stanowisko do RDOŚ Regionalny dyrektor ochrony środowiska jest organem właściwym do ustanowienia strefy i prowadzi ich rejestr. Zgłoszenie jest warunkiem, bez którego zakazy strefowe nie obowiązują. Policz, o jakim obszarze mowa Sóweczka i włochatka: strefa całoroczna o promieniu 50 m od drzewa lęgowego. Kraska: 10 m przez cały rok, co w praktyce ogranicza się do samego drzewa. Okrąg o promieniu 50 m to około 0,8 ha, 100 m — 3,15 ha, 200 m — 12,5 ha, 500 m — 78 ha. Wyznacz granicę po liniach widocznych w terenie Dawniej strefy rysowano jako koła. Dziś obrys jedynie opiera się na kole, a granice prowadzi się po liniach oddziałowych, ciekach, drogach i strefach ekotonalnych — po czymś, co da się znaleźć w lesie, a nie tylko na mapie. Przy sóweczce patrz, gdzie jest wlot Strefa powinna objąć drzewo z dziuplą, złomy i suche drzewa stojące. W sytuacjach trudnych do ustalenia większa część strefy ma przypadać na obszar położony przed światłem dziupli. Droga na granicy strefy nie wymaga zamknięcia, ale ruch warto ograniczyć. Częste pytania Czy budkę ze strefowym lokatorem można zdjąć po sezonie? Nie w trakcie obowiązywania strefy całorocznej. Sóweczka i włochatka mają strefy całoroczne, więc drzewo lęgowe jest chronione także zimą. Czy kraska naprawdę zajmuje budki? Rzadko. Gniazduje głównie w dziuplach po dzięciole czarnym i zielonym, sporadycznie w budkach lęgowych albo w norach wykopanych w skarpach piaskowcowych. Co ze strefami okresowymi? Przy tych trzech gatunkach nie występują — strefy są całoroczne. Strefy okresowe, z terminem obowiązywania, dotyczą gatunków gniazdujących otwarcie, takich jak bielik czy bocian czarny. Skąd to wiemy Mikusek R. 2012, „Ochrona strefowa ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych, Kraków. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Włochatka Kraska Czyszczenie budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/odstepy-i-kolonie/ Poradnik Odstępy między budkami zależą od gatunku Budki typu A i A1 wiesza się co 20–30 m, półotwarte co 15–30 m, dla pustułki co 100–300 m, a typu E — jedna na 100 ha. Ale jerzykowi i szpakowi stawia się skrzynki jedna przy drugiej i to nie jest błąd. Odstęp nie jest kwestią miejsca na drzewie, tylko tego, czy gatunek znosi sąsiada. Sikora broni rewiru i druga budka piętnaście metrów dalej zostanie pusta albo doprowadzi do bójek. Jerzyk przeciwnie — jest kolonijny i pojedyncza skrzynka pod okapem ma mniejszą szansę na lokatora niż pięć obok siebie. Druga rzecz, którą odstęp załatwia, to drapieżnik. Gęsto powieszone budki są dla kuny trasą, a nie zbiegiem okoliczności: raz znalazłszy pierwszą, sprawdza kolejne wzdłuż tej samej linii. Odstępy według typu A i A1 — co 20–30 metrów, naprzemiennie Minimalny odstęp między budkami typu A i A1 to 20–30 m (Gromadzki i Cofta 2004). Wiesza się je na przemian: A1 z otworem 28 mm dla mniejszych sikor, A z otworem 33 mm dla bogatki. Wynika to z terytorialności tych gatunków i zapobiega zwiększonej presji drapieżniczej. Półotwarte — co 15–30 metrów Dla kopciuszka, pliszki, pleszki i muchołówki szarej. Kopciuszkowi budkę wiesza się na 3–4 m w miejscu z otwartym dolotem; strzyżykowi i rudzikowi do 1 m, w miejscu dobrze osłoniętym. B — nawet kilka na jednym drzewie Szpak sąsiada toleruje. Tam, gdzie mają zasiedlić budki szpaki, można powiesić kilka w jednym miejscu albo na jednym drzewie. Wysokość 3–5 m. D — w mieście w skupiskach, w lesie co 500 metrów Kawka gniazduje kolonijnie, więc w miastach i parkach budki typu D wiesza się w skupiskach. W lesie ta sama budka idzie co najmniej 500 m od następnej, bo zajmują ją wtedy gatunki terytorialne. Wysokość 7–10 m. Pustułka — co 100–300 metrów, na 5–6 m Budkę półotwartą dla pustułki wiesza się na ścianach budynków i murów o gładkiej powierzchni, która uniemożliwia wspinanie się drapieżnikom. Wieszania na drzewach się odradza. Jerzyk — skrzynka przy skrzynce Gatunek towarzyski, tworzy małe kolonie. Budki montuje się w skupiskach, na przykład po 5 sztuk w jednej linii, na ścianach bloków i wysokich kamienic, zaraz pod okapami. Minimum 5 m nad ziemią, czyli powyżej drugiego piętra, ze swobodnym dolotem i bez ekspozycji południowej. E — jedna na 100 hektarów Puszczyk zajmuje rewir i drugiej pary obok nie wpuści. Zagęszczenie skrzynek nie zwiększy liczby lęgów, a zwiększy liczbę pustych budek do sprawdzania. Wysokość około 6 m. Częste pytania Co się stanie, jeśli powieszę budki gęściej? Część zostanie pusta, bo gatunek terytorialny nie wpuści sąsiada. Rośnie za to presja drapieżnicza: kuna, która znajdzie jedną budkę, sprawdza kolejne wzdłuż tej samej linii. Czy budkę dla pustułki można powiesić na drzewie? Odradza się. Model przeznaczony jest na ściany budynków i murów, których gładka powierzchnia uniemożliwia wspinanie się drapieżnikom. Dlaczego A i A1 wiesza się na przemian? Różnią się wyłącznie średnicą otworu: 28 mm i 33 mm. Naprzemienne rozwieszenie daje na tym samym terenie miejsce i dla mniejszych sikor, i dla bogatki, zamiast oddawać wszystko jednemu gatunkowi. Skąd to wiemy Wójcik M.K. 2014, „Skrzynki lęgowe dla ptaków”, Samorządowy Poradnik Przyrodniczy nr 1, s. 14–15. Gromadzki M., Cofta T. 2004, „Czy budki lęgowe rozwiążą problem ochrony dziuplaków?”, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Gdańsk. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Wytyczne do konstruowania budek lęgowych, konkurs „Ptasi Dom” — 3 SWDH „Kompania”, Gmina Sośno, Nadleśnictwo Runowo. Zobacz też Kalkulator odstępów Ile budek na hektar Typy budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/monitoring-budek/ Poradnik Monitoring budek: co zapisać przy kontroli Liczy się każdy ślad, nie tylko gniazdo: zajęcie przez owady, ssaka albo ptaka nocującego też jest zajęciem. Gniazdo usuwa się nie wcześniej niż 2–3 tygodnie po wylocie młodych, żeby nie przerwać kolejnego lęgu. Kontrola i czyszczenie to jedno wyjście w teren, nie dwa. Przy okazji zdejmowania starego gniazda sprawdza się, czy budka w ogóle nadaje się do dalszej służby — a jeśli nie, naprawia się ją na miejscu albo zdejmuje. Mikusek zaleca czyszczenie co najmniej raz w roku, najlepiej dwa razy, i powodem są pasożyty zasiedlające gniazda. Pierwszy termin to usunięcie gniazd po lęgach, drugi — koniec zimy, żeby zabrać to, co zostawiły ptaki nocujące. Kontrola krok po kroku Odczekaj 2–3 tygodnie po wylocie Gniazdo usuwa się nie wcześniej niż dwa–trzy tygodnie po opuszczeniu budki przez młode. Wcześniejsze wejście może przerwać próbę kolejnego lęgu — a większość gatunków w dobrym sezonie przystępuje do drugiego. Zapisz zajęcie, nawet bez gniazda Liczą się wszelkie ślady. Zajęciem jest samo gniazdo, ale też obecność owadów, ssaka albo ptaka korzystającego z budki jako noclegowni — poznasz to po wydeptanym gnieździe i po kale. Budka „pusta" i budka „bez śladów" to dwa różne zapisy. Sprawdź, czy budka nadaje się dalej Uszkodzenia bywają różne: złe zamocowanie, wandalizm, rozkuty przez dzięcioła otwór. Dzięcioł potrafi silnymi uderzeniami dzioba poszerzyć zbyt mały dla siebie wlot — czasem po to, żeby dostać się do lęgu, czasem żeby urządzić sobie noclegownię. Zabierz narzędzia od razu Mikusek wymienia: młotek, gwoździe, wiertarkę, szczypce, obcęgi, sznurek i blaszkę. Blaszka jest tu najważniejsza — to nią zabezpiecza się rozkuty otwór, a druga wyprawa po nią kosztuje tyle samo co pierwsza. Przy silnym zapasożyceniu użyj pudru W budkach mocno zapasożyconych stosuje się środki chemiczne, na przykład puder pyrethrum do odwszawiania. Poza tym przypadkiem chemii do budki nie wnosimy. Wyczyść drugi raz pod koniec zimy Ptaki nocują w budkach przez całą zimę i zostawiają po sobie ślady. Czyszczenie po zimie zastaje budkę pustą i gotową na sezon, zamiast oddawać nowemu lokatorowi cudzą pościel. Częste pytania Czy zaglądanie do budki płoszy ptaki? Kontrolę prowadzi się poza lęgiem — po wylocie młodych i pod koniec zimy. W trakcie lęgu wystarczy obserwacja z ziemi; u włochatki lekkie drapanie w pień sprawia, że samica staje w oknie dziupli i zasłania otwór, po czym wraca do środka. Co zrobić z budką rozkutą przez dzięcioła? Zabezpieczyć otwór metalową płytką albo dołożyć listwę przednią, tak żeby całość miała co najmniej 4 cm grubości. Poszerzony otwór wpuszcza do środka gatunek, przed którym budka miała chronić. Ile razy w roku czyścić? Co najmniej raz, najlepiej dwa: po lęgach i pod koniec zimy. Powodem są pasożyty, które zostają w starym materiale gniazdowym. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Czyszczenie budek Jak zamocować budkę Kalendarz sezonu Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/daszek-i-impregnacja/ Poradnik Czym pokryć daszek i czym zabezpieczyć drewno Papa, linoleum, filc, guma z wewnętrznej powierzchni starych opon albo geokompozyt. Ścianki i dno tylko od zewnątrz i w barwie naturalnej. Wnętrza budki nie maluje się nigdy. Dach ma chronić lęg przed deszczem i przed przegrzaniem, a nie przed upływem czasu — to dwa różne zadania i dwa różne materiały. Deska bez pokrycia przecieka po dwóch sezonach, deska pomalowana w środku truje. Reguła jest krótka: ilość środków chemicznych ma być minimalna, bo bywają trujące również dla ptaków. Co czym pokryć Daszek — pokrycie od wierzchu Papa, linoleum, filc, guma z wewnętrznej powierzchni starych opon albo geokompozyt. Impregnat na daszek wolno nałożyć, ale wyłącznie z wierzchu. Ścianki i dno — tylko od zewnątrz Środek przedłużający trwałość drewna, na przykład drewnochron, w kolorze naturalnym i nierzucającym się w oczy. Chodzi o to, żeby budka nie wzbudzała niepożądanej uwagi osób postronnych. Wnętrza nie maluj wcale To jedyne zdanie z tej listy bez wyjątku. Wnętrze budki zostaje surowe. Zrób okap i spadek ku wlotowi Daszek powinien nieco wystawać i być montowany z lekkim nachyleniem w stronę ścianki z otworem — wtedy woda nie wchodzi wlotem. Spadek nie jest jednak warunkiem koniecznym: ten sam efekt daje zamocowanie całej budki pod kątem. Dużą budkę wypełnij Wypełnienie stosuje się przy dużej powierzchni dna: wióry, kora, żwir do doniczek, a nawet poliester z opakowań. Wióry sprawdzają się nie zawsze, bo silnie chłoną wilgoć. Częste pytania Czy można pomalować budkę na kolor? Od zewnątrz tak, ale w barwie naturalnej i nierzucającej się w oczy. Jaskrawa budka ściąga uwagę ludzi, a to jej nie służy. Dlaczego akurat guma ze starej opony? Bo jest szczelna, wytrzymuje mróz i słońce, nic nie kosztuje i nie wydziela niczego do wnętrza. Mikusek wymienia ją obok papy, linoleum, filcu i geokompozytu. Czym wypełnić dno budki dla sowy? Korą, żwirem do doniczek albo poliestrem z opakowań. Wióry wchłaniają wilgoć i nie zawsze się sprawdzają. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Wytyczne do konstruowania budek lęgowych, konkurs „Ptasi Dom” — 3 SWDH „Kompania”, Gmina Sośno, Nadleśnictwo Runowo. Zobacz też Z czego zbić budkę Kalkulator drewna Budka a drapieżnik Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/podporki-kosze-platformy/ Poradnik Nie tylko budki: podpórki, kosze i platformy Jaskółce wystarczy podpórka 15 × 15 cm zawieszona 10 cm pod sufitem. Uszatka zajmie kosz z wikliny wypełniony gałęziami. Sokół, myszołów i puchacz — platformę, której wymiar decyduje o tym, kto się w niej zalęgnie. Budka z otworem wlotowym rozwiązuje problem dziuplaków. Reszta ptaków, którym brakuje miejsca, potrzebuje czegoś innego: jaskółka lepi gniazdo pod okapem, uszatka zajmuje cudze gniazdo wronie, rybitwa chce wyspy. Wspólna cecha tych konstrukcji: same z siebie nie są gniazdem. Kosz i platformę trzeba wypełnić materiałem naturalnym jeszcze przed zamocowaniem, bo pusty kosz jest dla ptaka dziurą, a nie miejscem. Konstrukcja pod gatunek Podpórka dla jaskółek — 15 × 15 cm Wiesza się ją bezpośrednio pod sufitem, zostawiając około 10 cm przerwy. Ma dodatkową zaletę: zabezpiecza przed zanieczyszczeniem odchodami obszar bezpośrednio pod gniazdem, co przy jaskółkach na budynku bywa jedynym argumentem przekonującym właściciela. Kosz dla uszatki — wypełniony przed montażem Kosz pleciony, na przykład z łozy, zastępuje zajmowane przez uszatkę gniazda wrony, sroki i gawrona. Trzeba go wypełnić w terenie materiałem naturalnym: gałęziami, liśćmi, trawą, korą, igliwiem. Zajmują je też myszołowy, grzywacze, sójki, srokosze, a nawet pokrzywnice. Platforma — wymiar wybiera lokatora Skrzynka o podobnej roli co kosz, z otworami odprowadzającymi wodę wydrążonymi w podłodze. Wymiarem i miejscem zawieszenia da się sterować tym, kto ją zajmie: około 35 × 35 cm dla uszatki, 50 × 50 cm dla raroga, 60 × 60 cm dla puszczyka uralskiego. Wypełnienie materiałem naturalnym obowiązuje tak samo. Platforma pływająca — z płotkiem i schodkami Pełni rolę pływającej wyspy, szczególnie na zbiornikach sztucznych pozbawionych naturalnych wysepek. Dla rybitw i mew. Płotki zapobiegają wypadaniu puchowych piskląt do wody, a naprzemienne schodki pomagają wrócić tym, które i tak wypadną. Podpora pod gniazdo bociana Montowana na izolowanym słupie albo na dachu. U bociana czarnego ten sam zabieg jest znacznie bardziej kłopotliwy i kosztowny, a szansa zajęcia mniejsza — tam lepsze rezultaty daje remont starych, nieużywanych gniazd, w tym przycięcie gałęzi w strefie dolotu. Budka dla sokoła wędrownego — najpierw rozpoznanie Można ją zaoferować i w wolnej przyrodzie, i na budowlach: kominach, ścianach wysokich budynków, elewatorach. Montaż w skałach wymaga wcześniejszego rozpoznania, żeby nie odciągnąć ptaków od miejsc naturalnych i być może bezpieczniejszych. Częste pytania Dlaczego kosz trzeba wypełnić przed zawieszeniem? Bo sam kosz nie jest gniazdem. Gatunki, dla których się go stawia, nie budują gniazd samodzielnie — zajmują gotowe. Pusty kosz nie ma czego zastąpić. Czy platforma dla myszołowa i dla uszatki to ta sama konstrukcja? Ta sama zasada, inny wymiar. Około 35 × 35 cm celuje w uszatkę, 60 × 60 cm w puszczyka uralskiego — wielkość platformy jest tu głównym narzędziem doboru gatunku. Czy podporę pod gniazdo bociana wolno postawić na słupie energetycznym? Konstrukcję montuje się na izolowanym słupie, a prace na słupach energetycznych prowadzą wyłącznie służby energetyczne. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Budki dla sów Typy budek Odstępy i kolonie Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/budki-nad-woda-i-w-skarpie/ Poradnik Budki nad wodą: pluszcz i zimorodek Budka dla pluszcza ma wisieć bezpośrednio nad lustrem wody — najczęściej pod mostem. Budkę dla zimorodka wkopuje się w skarpę brzegową, z rurą imitującą norkę i klapą kontrolną od góry. Te dwa gatunki nie wejdą do żadnej z sześciu standardowych budek i nie chodzi o średnicę otworu. Pluszcz gniazduje nad bystrym nurtem, zimorodek w norze wykopanej w pionowej skarpie — pomoc dla nich zaczyna się od miejsca, nie od skrzynki. Obie konstrukcje są rzadkie i obie mają sens tylko tam, gdzie brakuje miejsc naturalnych: pod mostem zamiast wykrotu nad wodą, w umocnionej skarpie zamiast urwiska. Dwie konstrukcje, dwa środowiska Pluszcz — bezpośrednio nad lustrem wody Najczęściej montuje się ją pod mostami i na murkach podporowych. Chętnie zajmowane są też budki tego typu powieszone wśród drzew i gałęzi zwisających nad wodą. Wymiary: 10, 20 i 30 cm. Pluszcz — albo sama podpora Zamiast całej budki można zamontować szeroką podporę pod kuliste gniazdo, które pluszcz zbuduje sam. Mniej roboty i mniej ingerencji. Zimorodek — w skarpie brzegowej Konstrukcję montuje się w skarpach brzegowych, które można też samemu odsłonić i przygotować. Budkę umieszcza się w ziemi, zostawiając od góry otwór kontrolny prowadzący do komory lęgowej przez zamontowaną klapę. Zimorodek — rura pod lekkim kątem Istotny szczegół: rura imitująca naturalną norkę powinna od otworu wlotowego piąć się pod lekkim kątem w górę. Nora prowadzona poziomo albo w dół zbiera wodę. Częste pytania Czy budka dla pluszcza może wisieć nad stawem? Pluszcz jest ptakiem bystrych, natlenionych potoków, nie wód stojących. Sama budka nad wodą nie wystarczy, jeśli w tej wodzie nie ma tego, czym pluszcz się żywi. Po co budce dla zimorodka klapa od góry? Żeby dało się skontrolować komorę lęgową bez rozkopywania skarpy. Konstrukcja wkopana w ziemię inaczej byłaby jednorazowa. Czy wolno samemu odsłonić skarpę nad rzeką? Ingerencja w brzeg cieku wymaga uzgodnienia z zarządcą wód. To jest pierwsza rozmowa, nie ostatnia — przed łopatą, nie po. Skąd to wiemy Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Pliszka górska Typy budek Podpórki, kosze i platformy Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/komu-budka-naprawde-pomaga/ Poradnik Komu budka naprawdę pomaga Przy ośmiu gatunkach atlas mówi wprost, że brak miejsc gniazdowych ogranicza im liczebność. Przy większości pozostałych — że nie ogranicza. To rozróżnienie decyduje o tym, czy powieszona skrzynka coś zmienia, czy tylko dobrze wygląda. Budka lęgowa działa przez jeden mechanizm: uzupełnia brakujące miejsce do gniazdowania. Jeśli gatunkowi go nie brakuje, skrzynka nie zwiększy liczby par, choćby została zajęta — para przeniosła się z dziupli obok. Atlas przy każdym gatunku ocenia to osobno i zwykle ostrożnie. Poniżej te przypadki, w których mówi wprost, że dostępność miejsc lęgowych jest czynnikiem ograniczającym — bo to przy nich powieszenie budki przekłada się na liczbę ptaków. Gatunki, przy których źródło mówi „tak" Muchołówka żałobna Najszybszy efekt z całej listy. Atlas pisze, że jej lokalne zagęszczenia są często ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych. Budka typu A z otworem 33 mm, w luce dużego kompleksu leśnego — na polanie, zrębie albo skraju. Kowalik W młodszych drzewostanach i w lasach silnie użytkowanych gospodarczo liczebność bywa ograniczana dostępnością dziupli. To gatunek najbardziej związany z wnętrzem dużego, mieszanego lasu — i tam budka ma sens. Pleszka Atlas mówi wprost, że w borach sosnowych substytutem naturalnych dziupli bywają dla pleszki budki lęgowe. Warunek jest jednak podwójny: obok dziupli potrzebuje prześwietlonego drzewostanu z odkrytą glebą do żerowania. Modraszka Lokalne populacje bywają ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych, zwłaszcza tam, gdzie konkuruje z bogatką — a bogatka wygrywa. Stąd sens otworu 28 mm zamiast 33: mniejszy wlot wyklucza konkurenta. Mazurek Atlas przewiduje, że wraz z ociepleniem klimatu mazurek może być coraz mocniej ograniczany dostępnością miejsc gniazdowych. To jedyny przypadek na tej liście sformułowany jako prognoza, a nie stan obecny. Gągoł i nurogęś Przy obu skrzynka jest pełnoprawnym miejscem gniazdowania, wymienianym obok dziupli. Gągoł gniazduje w dziupli po dzięciole czarnym albo w skrzynce; przy nurogęsi przewodnik wymienia skrzynki wprost. Warunek to zbiornik zasobny w ryby albo woda w pobliżu. Częste pytania A przy jakich gatunkach źródło mówi „nie"? Najwyraźniej przy kopciuszku: przy jego plastyczności w wyborze miejsca i nawet trzech lęgach w roku dostępność miejsc lęgowych go nie ogranicza. Podobnie przy krzyżówce — atlas stwierdza, że nie ma danych wskazujących, by jej liczebność była dziś ograniczana dostępnością miejsc gniazdowych. To po co wieszać budki dla bogatki? Bo budka ma też inne funkcje niż zwiększanie liczby par: daje możliwość kontroli i zbierania danych, chroni lęg lepiej niż część naturalnych dziupli i jest narzędziem edukacyjnym. Warto tylko wiedzieć, że przy gatunku, któremu dziupli nie brakuje, liczba par w okolicy się od tego nie zmieni. Co robić dla gatunków spoza tej listy? To, co wynika z ich wymagań, a nie z naszego wyposażenia. Przy ptakach krajobrazu rolniczego to miedza, okrajek i ugór; przy gatunkach terenów podmokłych — niekoszona turzyca i nieosuszony rów; przy gniazdujących w gęstwinie — nieprzycięty krzew. Opisujemy to przy każdym gatunku osobno. Czy stara, próchniejąca dziupla jest lepsza od budki? Dla większości dziuplaków tak, bo jest częścią układu, w którym są też pokarm i schronienie. Dlatego pozostawienie martwego drewna w lesie i starych drzew w parku robi dla dziuplaków więcej niż dowolna liczba skrzynek — a przy sikorze ubogiej i czarnogłówce, którym w dekadzie ubyło 59 i 43 procent, jest jedyną skuteczną rzeczą. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Zobacz też Muchołówka żałobna Kowalik Pleszka Ptaki spoza budek Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/znalazlem-pisklaka/ Poradnik Znalazłem pisklaka: pomagać czy zostawić Opierzony ptak, który kiepsko lata i siedzi na trawniku, to podlot — zostaw go. Gołe pisklę w puchu poza gniazdem zwykle nie przeżyje samo. Wyjątki są dwa: starsze pisklęta sów i ptaki zagniazdowe, których pisklęta biegają od pierwszego dnia. Podloty spotyka się głównie od maja do lipca, w miastach na trawnikach i w parkach. Taki ptak jest opierzony, lata lepiej lub gorzej, dużo czasu spędza na ziemi i wciąż bywa dokarmiany przez rodziców — którzy zaglądają do niego, ale nie siedzą przy nim bez przerwy. To nie jest ptak wyrzucony z gniazda ani porzucony. Powód, dla którego lepiej go nie zabierać, jest konkretniejszy niż „natura wie lepiej”. Rafał Bobrek z OTOP wymienia to, co podlot traci razem z rodzicami: naukę o kryjówkach, o pokarmie i o drapieżnikach. Do tego dochodzi przyzwyczajenie do człowieka, po którym ptak nie radzi sobie na wolności. Jak rozpoznać sytuację Popatrz na pióra Puch, niekompletne upierzenie albo jego brak oznacza pisklę. Krótkie pióra podobne do dorosłego ptaka, czasem z resztkami puchu na głowie i szyi, oznaczają podlota. Ośrodki zwracają uwagę na jeszcze dwa znaki podlota: żółte zajady w kącikach dzioba i miękką woskówkę przy nozdrzach. Przy podlocie sprawdź cztery rzeczy Interwencja jest potrzebna, gdy ptak siedzi w niebezpiecznym miejscu, na przykład na jezdni lub chodniku; gdy w pobliżu chodzą psy albo koty; gdy ktoś go atakuje — pies, sroka, człowiek; albo gdy widać, że jest ranny lub chory. Jeżeli żadne z tych czterech nie zachodzi, nie robisz nic. Reaguj na zagrożenie, nie na ptaka Z jezdni przenieś go w bezpieczniejsze miejsce w tej samej okolicy. Napastnika odgoń, a jeśli sytuacja tego wymaga, wezwij straż miejską. Póki po podwórku kręcą się młode ptaki, warto też nie wypuszczać kota. Pisklę odłóż do gniazda, jeśli je widzisz Rozejrzyj się najpierw za gniazdem — odłożenie pisklęcia jest zawsze lepsze niż wożenie go gdziekolwiek. Gdy gniazdo spadło, umieść je z powrotem w tym samym miejscu albo blisko niego; gdy się rozpadło, zrób namiastkę z płytkiego wiklinowego koszyka wyściełanego suchą trawą i przymocuj ją do gałęzi. Chroń pisklę przed wychłodzeniem Pisklę gatunku gniazdowego nie potrafi jeszcze utrzymać własnej temperatury, więc zimno zabija je szybciej niż głód. Do czasu przekazania go specjaliście trzymaj je w cieple — ośrodki podają dla transportu okolice 35–40 stopni, na przykład karton wyłożony polarem z butelką ciepłej wody obok. Nie karm, najwyżej napój Karmienie na własną rękę potrafi zaszkodzić bardziej niż kilka godzin bez jedzenia, bo nieodpowiedni pokarm uszkadza przewód pokarmowy. Wodę można podać letnią, kroplomierzem albo kroplą z palca. Zadzwoń do ośrodka od razu — tu liczy się czas, a im starsze pisklę, tym większe ma szanse. Częste pytania Czy rodzice porzucą pisklę, którego dotknąłem? Nie, to jeden z najtrwalszych mitów w tej sprawie. Ptaki poznają swoje młode po wyglądzie i głosie, a nie po zapachu. Strach przed „obcym zapachem” powstrzymuje ludzi przed odłożeniem pisklęcia do gniazda, czyli przed jedyną rzeczą, która naprawdę działa. Są jakieś wyjątki od zasady „pisklę wymaga pomocy”? Dwa. Starsze pisklęta sów opuszczają dziuplę, zanim zaczną latać, i normalnie siedzą wtedy na gałęziach. Drugi wyjątek to zagniazdowniki — kaczki, siewkowe, kuraki — których pisklęta wykluwają się w gęstym puchu i biegają za rodzicami od pierwszego dnia. Puszysty pisklak nad wodą albo na łące zwykle nie zgubił się, tylko wyprzedził matkę. Czy mogę zaopiekować się nim w domu? Nie. Opieka nad dzikim ptakiem jest trudniejsza, niż wygląda, a przetrzymywanie go bez zezwolenia jest w Polsce niezgodne z prawem. Jedynym adresem jest ośrodek rehabilitacji albo weterynarz. Jak rozpoznać, jaki to gatunek? Zwykle nie da się i nie musisz. Bardzo młode pisklęta różnych gatunków wyglądają zaskakująco podobnie, bo cechy rodzinne pojawiają się dopiero z czasem. Ośrodkowi wystarczy, że powiesz, do jakiej grupy ptak należy: wodny, kurak, sowa, gołąb czy drobny wróblowy. Dlaczego tyle młodych ptaków ginie? Bo tak działa ich strategia rozrodu: pierwszy rok życia przeżywa około 30 % ptaków śpiewających. Wysokie straty są w nią wliczone, a pojedyncza interwencja tej proporcji nie zmienia. Skąd to wiemy Bobrek R. 2019, „Postępowanie z podlotami i pisklętami”, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków — kryteria interwencji przy podlocie oraz wyjątki: starsze pisklęta sów i zagniazdowniki. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, „Nie daj się skusić pierzastej kuleczce” — rozróżnienie pisklęcia i podlota, postępowanie oraz przeżywalność pierwszego roku. Fundacja Albatros, „Znalazłam/em pisklę! Co robić?” — termoregulacja piskląt gniazdowników, warunki transportu do ośrodka i pojenie. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Wykaz ośrodków rehabilitacji zwierząt” — rejestr prowadzony przez GDOŚ, aktualizowany na gov.pl. Zobacz też Gdzie zgłosić znalezionego ptaka Ptak uderzył w szybę Ptaki Polski spoza budek Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/ptak-uderzyl-w-szybe/ Poradnik Ptak uderzył w szybę: pierwsza pomoc Oszołomionego ptaka przenieś do kartonu z otworami i zostaw w ciszy na godzinę. Szybę oznacz według reguły dłoni: wzory pionowe najwyżej co 10 cm, poziome co 5 cm. Sylwetka drapieżnika przyklejona na oknie nie daje nic. Uderzenie w szybę rzadko zostawia po sobie ptaka na trawniku. Zyśk-Gorczyńska i Mikusek zwracają uwagę, że najczęstszym śladem jest kępka piór albo pojedyncze piórko przyklejone do szkła, czasem odbity zarys głowy, skrzydła lub piersi. Jeśli takie ślady widujesz, kolizje w tym oknie zdarzają się regularnie, tylko ich nie zauważasz. Warto wiedzieć, dlaczego ptak w ogóle wlatuje w szkło, bo od przyczyny zależy, co pomoże. Przyczyny są cztery: przezroczystość, czyli widok tego, co po drugiej stronie; refleksyjność, czyli odbite niebo i drzewa, wobec których szyba działa jak lustro; efekt latarni morskiej, przez który światło miast myli nocnych wędrowców; oraz walka z własnym odbiciem, gdy ptak bierze je za rywala i uderza w to samo miejsce godzinami. Krok po kroku po kolizji Weź karton, nie klatkę Pudełko dobrane do wielkości ptaka, z wywierconymi otworami na powietrze. W ciemnym kartonie ptak się uspokaja, a między prętami obija sobie pióra. Podnieś go pewnym ruchem Wahanie przedłuża stres bardziej niż samo złapanie. Psa odprowadź do drugiego pokoju; przy większym ptaku poproś kogoś, żeby przytrzymał pudełko. Zostaw w ciszy Pokój bez ludzi i bez zwierząt domowych, bez zaglądania co pięć minut. Nie podawaj wody ani pokarmu — ptak po urazie głowy nie przełyka prawidłowo. Wróć po godzinie Grupa „Ostoja” zaleca sprawdzenie stanu po jednej do dwóch godzin. Jeśli ptak wygląda przytomnie, wynieś zamknięte pudełko na dwór i dopiero tam je otwórz. Jeśli nadal jest otępiały, daj mu jeszcze godzinę i spróbuj ponownie. Po kilku próbach dzwoń do ośrodka Brak poprawy oznacza uraz, którego w pudełku nie da się wyleczyć — najczęstszą przyczyną śmierci po takim uderzeniu są krwotoki śródczaszkowe. Adresy ośrodków prowadzi Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. Oznacz szybę, bo to się powtórzy Kolizja w tym samym oknie nie jest pechem, tylko skutkiem układu odbicia, który się nie zmieni. Zasadę gęstości oznaczeń opisujemy niżej. Częste pytania Jak gęsto oznaczyć szybę? Służy do tego reguła dłoni: odstępy między elementami wzoru mają odpowiadać dłoni przyłożonej do szyby, czyli około 10 cm w poziomie i 5 cm w pionie. Praktycznie znaczy to, że linie biegnące pionowo mogą być oddalone najwyżej o 10 cm, a poziome o 5 cm. Rzadszy wzór ptak potraktuje jako przerwę, przez którą da się przelecieć. Czym to zrobić w domu? Najprostszym rozwiązaniem są paski taśmy — ulotka Szklanych Pułapek podaje szerokość dwóch centymetrów przy odstępie do dziesięciu. Fundacja rozprowadza też białe kropki naklejane od zewnątrz; po ich naklejeniu liczba kolizji na badanych obiektach spadała do zera. Firany, zasłony i rolety działają, o ile zasłaniają dużą część szyby. Czy naklejka z sylwetką jastrzębia wystarczy? Nie. OTOP określa duże sylwetki drapieżników jako metodę bez skuteczności. Ptak nie rozpoznaje w nich zagrożenia — liczy się to, czy wzór pokrywa całą szybę wystarczająco gęsto, a nie to, co przedstawia. Które okna są najgroźniejsze? Puste, duże i lustrzane. Szyba powyżej dwóch metrów kwadratowych, gładka i mocno odbijająca, ustawiona naprzeciw drzew, tworzy fałszywy obraz otoczenia, w który ptak leci z pełną prędkością. Odbicie jest tym silniejsze, im ciemniej jest w pomieszczeniu za szybą. A przy budowie albo wymianie okien? Wtedy najlepiej działa obróbka samego szkła: grawerowanie, piaskowanie, wypalanie kwasem albo sitodruk dają trwały wzór, którego nikt nie odklei. Przy zakupie unikaj powłok lustrzanych. Czy to naprawdę taka skala? W Stanach Zjednoczonych szacuje się około miliarda ptaków rocznie, a przezroczyste powierzchnie są drugą po utracie siedlisk przyczyną śmiertelności ptaków na świecie. W Polsce najdokładniejsze dane pochodzą z całorocznego badania 81 wiat przystankowych na Dolnym Śląsku: podczas blisko 2500 kontroli stwierdzono 155 kolizji, a ofiary należały do 17 gatunków. Gdzie postawić karmnik? Daleko od szyb. Wszystko, co gromadzi ptaki przy oknie — karmnik, poidło, owocujący krzew tuż przy ścianie — zwiększa liczbę uderzeń. Skąd to wiemy Zyśk-Gorczyńska E., Mikusek R. 2020, „Dlaczego ptaki uderzają w szyby?”, Salamandra nr 1-2020 (48), Fundacja Szklane Pułapki — cztery przyczyny kolizji, reguła dłoni, ślady po uderzeniu, skala zjawiska. Zyśk-Gorczyńska E., Skórka P., Żmihorski M. 2020, „Graffiti saves birds: A year-round pattern of bird collisions with glass bus shelters”, Landscape and Urban Planning — całoroczne badanie 81 wiat przystankowych na Dolnym Śląsku. Tomalka-Sadownik A., Zyśk-Gorczyńska E., „Sposoby zapobiegania kolizjom ptaków z szybami okiennymi”, Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury („Szklane pułapki”) — szerokości i odstępy oznaczeń, skuteczność metod, skala zjawiska. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, „Kolizje ptaków z budynkami lub ekranami” (Ptasie porady) — skala globalna, metody trwałego zmatowienia szkła i ocena skuteczności sylwetek drapieżników. Grupa Badawcza Ptaków Wodnych „Ostoja”, „Jak pomóc ptakom, które przeżyły kolizję z szybą?” — postępowanie z oszołomionym ptakiem i czasy obserwacji. Zobacz też Gdzie zgłosić znalezionego ptaka Znalazłem pisklaka Dokarmianie ptaków zimą Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/gdzie-zglosic-ptaka/ Poradnik Gdzie zgłosić znalezionego ptaka Ranny ptak: ośrodek rehabilitacji dzikich zwierząt, wykaz prowadzi GDOŚ — zadzwoń, zanim pojedziesz. Ptak z obrączką: Centrala Obrączkowania Ptaków. Martwy ptak pod szybą: Ogólnopolski Rejestr Kolizji. Każde z tych zgłoszeń idzie gdzie indziej. Najczęstszy błąd nie polega na tym, że ktoś nie chce pomóc, tylko na tym, że dzwoni pod zły numer i traci na to pół dnia. Organizacje ochrony przyrody nie prowadzą ośrodków dla zwierząt i nie przyjmują ptaków — OTOP prosi wprost, żeby zgłaszać się bezpośrednio do ośrodków rehabilitacji. Adresat zależy od tego, co masz przed sobą. Poniżej cztery sytuacje, które trafiają do czterech różnych miejsc, i dane, które warto mieć pod ręką, zanim podniesiesz słuchawkę. Do kogo z czym Ranny albo osłabiony ptak — ośrodek rehabilitacji Wykaz ośrodków rehabilitacji zwierząt prowadzi Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska i publikuje go na gov.pl; regionalne dyrekcje mają wykazy dla swoich województw. Zadzwoń, zanim wsiądziesz do samochodu: ośrodki mają ograniczoną liczbę miejsc i nie każdy przyjmuje każdy gatunek. Gatunek objęty ochroną — dodatkowo RDOŚ Zdarzenie z udziałem zwierzęcia objętego ochroną gatunkową zgłasza się do regionalnej dyrekcji ochrony środowiska. To ten sam organ, który wydaje zezwolenia na odstępstwa od zakazów wobec gatunków chronionych. Ptak z obrączką — Centrala Obrączkowania Ptaków Zgłoszenie przyjmuje Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, przez formularz POLRING albo pocztą. Przy ptaku martwym dołącza się samą obrączkę. Zgłaszający dostaje z powrotem informację o okolicznościach zaobrączkowania — kiedy i gdzie ten ptak został oznakowany. Ptak zabity przez szybę — rejestr kolizji Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury zbiera takie stwierdzenia na stronie szklanepulapki.pl. Pojedyncze zgłoszenie niewiele znaczy, ale to z nich powstaje mapa miejsc, w których szkło zabija regularnie. Przygotuj dane przed zgłoszeniem Przy obrączce Centrala prosi o siedem rzeczy: co jest na niej wytłoczone razem z numerem, kiedy i gdzie ptak został znaleziony, w jakim był stanie, na co zginął albo od czego ucierpiał, jeśli da się to ustalić, co się z nim dalej stało, jaki to gatunek oraz kto zgłasza — z adresem do odpowiedzi. Częste pytania Czy mogę przewieźć rannego ptaka sam? Tak, ale najpierw zadzwoń do ośrodka i ustal, czy przyjmie ten gatunek. Przewóz w kartonowym pudełku z otworami wentylacyjnymi, w ciszy i bez zaglądania po drodze. Co daje zgłoszenie obrączki? Twój ptak dopisuje się do bazy, w której jest już ponad 4,2 mln ptaków znakowanych w Polsce od 1931 roku i ponad 720 tysięcy ponownych stwierdzeń. Rocznie przybywa około 150 tysięcy nowo obrączkowanych i 120 tysięcy wiadomości powrotnych. Bez tych wiadomości obrączka nie mówi nic. Znalazłem martwego ptaka bez obrączki. Zgłaszać? Jeśli leżał pod szybą albo pod przezroczystym ekranem — tak, do Ogólnopolskiego Rejestru Kolizji. Rejestr zbiera właśnie takie pojedyncze stwierdzenia i to z nich powstaje obraz miejsc, w których szkło zabija regularnie. Czy mogę zatrzymać ptaka do czasu, aż wydobrzeje? Nie. Trzymanie dzikiego ptaka jest w Polsce nielegalne, a odstępstwa od zakazów wobec gatunków chronionych wymagają zezwolenia właściwego organu. Skąd to wiemy Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Wykaz ośrodków rehabilitacji zwierząt” — rejestr prowadzony przez GDOŚ, aktualizowany na gov.pl. Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, Centrala Obrączkowania Ptaków — zakres danych przy zgłoszeniu obrączki oraz wielkość bazy (ponad 4,2 mln ptaków znakowanych od 1931 r.). Tomalka-Sadownik A., Zyśk-Gorczyńska E., „Sposoby zapobiegania kolizjom ptaków z szybami okiennymi”, Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury („Szklane pułapki”) — szerokości i odstępy oznaczeń, skuteczność metod, skala zjawiska. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, „Nie daj się skusić pierzastej kuleczce” — rozróżnienie pisklęcia i podlota, postępowanie oraz przeżywalność pierwszego roku. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody — zakazy wobec gatunków chronionych, kompetencje do wydawania zezwoleń (art. 56 ust. 1 i 2), odpowiedzialność za wykroczenie (art. 131 pkt 14). Zobacz też Znalazłem pisklaka Ptak uderzył w szybę Monitoring budek Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/dokarmianie-ptakow-zima/ Poradnik Dokarmianie ptaków zimą: czym i jak Karmnik ma sens od pierwszego śniegu i mrozu, a nie od października. Jak zaczniesz, uzupełniaj go codziennie do końca zimy. Pieczywa nie podawaj wcale — sól szkodzi tym bardziej, że zimą ptak ma utrudniony dostęp do wody pitnej. Dokarmianie działa wtedy, gdy naturalny pokarm staje się nieosiągalny — czyli po opadach śniegu i przy mrozie. Lasy Państwowe dodają do tego zastrzeżenie, o którym łatwo zapomnieć: przy łagodnej zimie ptaki powinny radzić sobie same, a karmnik nie jest im wtedy do niczego potrzebny. Druga zasada bywa pomijana, choć waży więcej niż wybór ziarna: dokarmianie ma być systematyczne. Ptaki szybko zapamiętują miejsce i zaczynają na nim polegać, więc karmnik uzupełniany raz na dwa tygodnie potrafi zaszkodzić bardziej, niż gdyby go nie było. Jak dokarmiać sensownie Zacznij od pogody, nie od kalendarza Sygnałem jest śnieg zalegający na ziemi i utrzymujący się mróz. Do tego momentu karmnik może stać pusty. Podstawą niech będą nasiona oleiste Po słonecznik przylatują sikory, dzwońce, wróble, mazurki, kowaliki, czyże i grubodzioby. Proso zbierają wróble, mazurki, sierpówki i gołębie. Lasy Państwowe wymieniają w tym samym rzędzie kukurydzę, pszenicę i owies. Tłuszcz osobno Niesolona słonina jest pokarmem sikor, kowalików, dzięciołów i krukowatych. Sprawdzają się też gotowe mieszanki tłuszczu z nasionami. Wszystko, co solone, odpada w całości: solona słonina, solone orzeszki, solone pieczywo. Owoce dla kosów i kwiczołów Drozdy wolą jabłko albo gruszkę — przekrojoną lub nadzianą na patyk — i owoce krzewów: rokitnika, jarzębiny, berberysu, głogu, dzikiej róży. Zimą sprawdzają się mrożony czarny bez, aronia i porzeczka, a także rodzynki oraz suszone morele bez konserwantów. Ptakom wodnym nie dawaj pieczywa Łabędziom i kaczkom podaje się ugotowane warzywa pokrojone na drobno i bez soli, pszenicę, kukurydzę, płatki owsiane albo granulat przeznaczony dla tych gatunków. Dostaw poidło Zimą ptakom częściej brakuje wody niż pokarmu, bo wszystko wokół jest zamarznięte. Poidło przy karmniku rozwiązuje ten problem — pod warunkiem że woda jest wymieniana, a naczynie myte tak samo jak karmnik. Myj karmnik gorącą wodą, bez detergentów Usuwaj resztki pokarmu i odchody, spleśniałe ziarno wyrzucaj. Karmnik gromadzi ptaki w jednym punkcie, więc równie sprawnie gromadzi drobnoustroje; czystość jest tu ważniejsza niż skład mieszanki. Ustaw go poza zasięgiem kota i z dala od szyby Wysoka noga z osłoną, na przykład z blachy, utrudnia wejście kotu i kunie. Blisko powinny rosnąć wysokie krzewy, w których ptak zje w spokoju. Okno to osobna sprawa: karmnik pod szybą zwiększa liczbę śmiertelnych kolizji. Częste pytania Dlaczego akurat pieczywo jest zakazane? Z trzech powodów naraz. Przewód pokarmowy ptaków nie jest przystosowany do wyrobów piekarskich. Zawarta w nich sól obciąża nerki, a zimą ptak z trudem dociera do wody, którą mógłby ją rozcieńczyć. Do tego pieczywo pęcznieje i zapełnia żołądek bez wartości odżywczej, więc najedzony ptak może osłabnąć z niedożywienia; bywa też przyczyną kwasicy i wzdęć. Czy karmnik uzależnia ptaki? Przywiązuje je do miejsca — i dlatego reguła brzmi „codziennie do końca zimy”, a nie „nigdy nie zaczynaj”. Konsekwencja jest tu istotniejsza niż sama decyzja o dokarmianiu. Czym myć karmnik? Samą gorącą wodą. Detergent zostawia resztki, które ptaki zjedzą razem z ziarnem, a chodzi wyłącznie o usunięcie brudu i drobnoustrojów. Kiedy przestać? Gdy wróci ciepło i naturalny pokarm znów będzie dostępny. Do tej pory karmnik ma być pełny każdego dnia, także wtedy, gdy akurat nie chce ci się wychodzić. Skąd to wiemy Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, „Czym i jak dokarmiać” (Ptasie porady) — pokarm dla poszczególnych grup gatunków, zakaz chleba, higiena i umiejscowienie karmnika. Lasy Państwowe, „Jak dokarmiać ptaki zimą, by im nie zaszkodzić” — dopuszczalne pokarmy, poidło przy karmniku i systematyczność dokarmiania. Tomalka-Sadownik A., Zyśk-Gorczyńska E., „Sposoby zapobiegania kolizjom ptaków z szybami okiennymi”, Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury („Szklane pułapki”) — szerokości i odstępy oznaczeń, skuteczność metod, skala zjawiska. Zobacz też Ogród przyjazny ptakom Ptak uderzył w szybę Gil Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/ogrod-przyjazny-ptakom/ Poradnik Ogród przyjazny ptakom: co posadzić Krzew owocujący zimą robi dla ptaków więcej niż karmnik, bo działa co roku i sam się napełnia. Jarząb, czarny bez, głóg, dzika róża, tarnina, berberys, ligustr, ognik szkarłatny i winobluszcz karmią przez całą zimę; tarnina, berberys i głóg dają w dodatku kryjówkę. Karmnik pomaga przez trzy zimowe miesiące i tylko wtedy, gdy ktoś go napełnia. Krzew, który owocuje zimą, karmi bez niczyjego udziału i robi to również w latach, w których nikt o ptakach nie pomyślał. Ogród przyjazny ptakom składa się z trzech rzeczy: z czego jeść, gdzie się schować i gdzie się napić. Budka lęgowa jest czwarta i dokłada się do tego dopiero wtedy, gdy pierwsze trzy są na miejscu. Co zrobić w ogrodzie Posadź to, co owocuje zimą Owoce zostające na gałęziach do stycznia mają głóg, jarzębina i dzika róża, a niżej tarnina i berberys. Do tego dochodzą czarny bez, ligustr, ognik szkarłatny, winobluszcz oraz jabłonie ozdobne, których drobne owoce zjadają kosy i kwiczoły. Razem dają pokarm w miesiącach, w których nie ma czego zbierać z ziemi. Zadbaj o kryjówki Najszybciej dają je krzewy tarniny, berberysów i głogu — gęste i kolczaste, czyli takie, do których nie wejdzie kot. To w nich ptaki chowają się przy karmniku i w nich gniazduje większość gatunków, które budki nie zajmą. Postaw poidło z miejscem do siadania Poidło ma być przystosowane do ptasich potrzeb: płytkie, z płaskimi kamieniami, na których ptak może przysiąść. Ustaw je w zacisznym miejscu. Wodę wymieniaj i myj naczynie tak samo jak karmnik — gorącą wodą, bez detergentów. Powieś budkę dopasowaną do gatunku O typie decyduje średnica otworu wlotowego, a nie wielkość skrzynki. Wybierz typ pod gatunek, który u siebie widujesz, i zawieś go zgodnie z zaleceniami dla tego typu. Trzymaj karmnik i poidło z dala od szyb Wszystko, co zwiększa zagęszczenie ptaków przy oknie, zwiększa liczbę kolizji. Jeśli okno jest duże albo lustrzane, oznacz je, zanim postawisz karmnik w jego zasięgu. Zostaw trochę nieporządku Stary pień, sterta gałęzi, nieprzycięty żywopłot i kępa pokrzyw są siedliskiem, choć wyglądają na niedokończoną robotę. Gatunki gniazdujące nisko w gęstwinie nie mają alternatywy w postaci skrzynki. Częste pytania Który krzew posadzić, jeśli mam miejsce tylko na jeden? Głóg albo tarninę. Owocują zimą i jednocześnie dają gęstą, kolczastą kryjówkę, czyli załatwiają dwie z trzech potrzeb naraz. Czy budka wystarczy zamiast krzewów? Nie, i to jest najczęstsze nieporozumienie. Budka pomaga wyłącznie dziuplakom, a większość ptaków ogrodu gniazduje w gęstwinie, na ziemi albo w koronach drzew. Dla nich krzew jest tym, czym dla sikory skrzynka. Jakie ptaki mogę u siebie zobaczyć? Trzon jest wszędzie podobny: wróbel i mazurek, bogatka i modraszka, kos, szpak, rudzik i kowalik, pliszka siwa, a z większych sójka, kawka i gawron. Skład zależy głównie od tego, ile w okolicy zostało krzewów i starych drzew z dziuplami. Czy poidło ma sens latem? Tak — w upały woda bywa trudniej dostępna niż pokarm. Warunek jest jeden: regularna wymiana wody i mycie naczynia, bo stojąca woda przenosi choroby równie skutecznie jak brudny karmnik. Skąd to wiemy Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, „Jak zadbać o ptaki w ogrodzie” (2025) — gatunki roślin owocujących zimą, krzewy na kryjówki i wymagania poideł. Lasy Państwowe, „Jak dokarmiać ptaki zimą, by im nie zaszkodzić” — dopuszczalne pokarmy, poidło przy karmniku i systematyczność dokarmiania. Tomalka-Sadownik A., Zyśk-Gorczyńska E., „Sposoby zapobiegania kolizjom ptaków z szybami okiennymi”, Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury („Szklane pułapki”) — szerokości i odstępy oznaczeń, skuteczność metod, skala zjawiska. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Dokarmianie ptaków zimą Typy budek lęgowych Ptaki Polski spoza budek Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/wycinka-w-okresie-legowym/ Poradnik Wycinka drzew w okresie lęgowym: co mówi GDOŚ Daty 1 marca – 15 października nie ma w ustawie. GDOŚ pisze wprost, że ten termin „funkcjonuje w przestrzeni publicznej”, a zakazy chronią ptaki wtedy, kiedy naprawdę mają lęgi — bielik od stycznia, wróbel od lutego. Zakaz dotyczy skutku, nie kalendarza. Zdanie „w okresie lęgowym nie wolno wycinać drzew” krąży w tylu wersjach, że warto zacząć od tego, czego w przepisach nie ma. Nie ma w nich zakazu wycinki w konkretnych datach. Są za to zakazy wobec gatunków chronionych, a te obowiązują cały rok. GDOŚ formułuje to ostrożnie i celowo. W stanowisku czytamy, że „termin między 1 marca a 15 października funkcjonuje w przestrzeni publicznej jako okres lęgowy ptaków” — a okresy lęgowe poszczególnych gatunków są rozbieżne. Bieliki mają lęgi od stycznia do lipca, wróble od lutego lub marca do sierpnia. Trzymanie się samych dat może więc jednocześnie blokować prace, które nikomu nie szkodzą, i nie chronić gniazda, które akurat jest zajęte. Zanim wytniesz drzewo Ustal, czy są tam gatunki chronione To obowiązek właściciela, a nie firmy z piłą. GDOŚ wskazuje, że można w tym celu skorzystać z pomocy botanika, zoologa albo innego eksperta. Oględziny dotyczą nie tylko gniazd: także dziupli, szczelin i śladów bytowania. Sprawdź, czego dokładnie zabraniają przepisy Ustawa wylicza w art. 52 ust. 1 szesnaście możliwych zakazów, a wśród nich niszczenie siedlisk i ostoi — w brzmieniu przepisu: „obszaru rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania” — niszczenie i uszkadzanie gniazd oraz umyślne płoszenie. Które z nich obowiązują dla konkretnego gatunku, przesądza rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. o ochronie gatunkowej zwierząt. Przenieś prace poza sezon, jeśli możesz Najprostsza droga do zgodności z przepisami prowadzi przez kalendarz: wycinka od połowy października do końca lutego omija okres, w którym większość krajowych gatunków ma lęgi. To nie zwalnia z oględzin, ale znacząco zmniejsza ryzyko. Jeśli prace muszą być w sezonie, wystąp o zezwolenie Wniosek składa się do regionalnego dyrektora ochrony środowiska albo do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska — który z nich jest właściwy, rozstrzyga art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody, zależnie od statusu gatunku. W parku narodowym decyduje minister właściwy do spraw środowiska. Gniazda z budynków i terenów zieleni — tylko poza sezonem i z powodu Od 16 października do końca lutego można usuwać gniazda z obiektów budowlanych lub terenów zieleni, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne. Poza tym oknem i bez takiego powodu — nie. Częste pytania Czy 1 marca to data ustawowa? Nie. GDOŚ nazywa ten termin funkcjonującym w przestrzeni publicznej. Ustawa chroni gniazda i siedliska niezależnie od daty w kalendarzu, dlatego wycinka 20 lutego przy zajętym gnieździe bielika jest naruszeniem, mimo że wypada „poza okresem lęgowym”. Co grozi za wycinkę z gniazdem? Naruszenie zakazów ochrony gatunkowej jest wykroczeniem z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody. Przy poważniejszych naruszeniach w grę wchodzi art. 181 Kodeksu karnego. Czy drzewo we własnym ogrodzie to inna sytuacja? Nie z punktu widzenia ochrony gatunkowej. Zakazy wobec gatunków chronionych obowiązują niezależnie od tego, czyja jest działka; osobną sprawą są przepisy o zezwoleniu na usunięcie drzewa. A jeśli gniazdo jest puste? Puste gniazdo poza sezonem lęgowym to inna sytuacja niż zajęte, ale sama pustka nie wystarcza: przepisy chronią też miejsca regularnego bytowania. Przy wątpliwościach właściwym adresem jest regionalna dyrekcja ochrony środowiska. Skąd to wiemy Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Czy można usuwać drzewa i krzewy w okresie lęgowym ptaków?” — stanowisko o umownym charakterze terminu 1 III – 15 X i o usuwaniu gniazd poza sezonem. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Wycinka drzew lub krzewów a ochrona gatunkowa” — obowiązek ustalenia obecności gatunków chronionych przed wycinką i organy właściwe do wydania zezwolenia. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody — zakazy wobec gatunków chronionych, kompetencje do wydawania zezwoleń (art. 56 ust. 1 i 2), odpowiedzialność za wykroczenie (art. 131 pkt 14). Zobacz też Remont elewacji a ptaki Gatunek strefowy w budce Kiedy wieszać budki lęgowe Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/remont-elewacji-a-ptaki/ Poradnik Remont elewacji a ptaki: co wolno Zatkanie otworów wentylacyjnych stropodachu bez zezwolenia RDOŚ jest naruszeniem zakazów ochrony gatunkowej — wykroczeniem zagrożonym grzywną, a nawet aresztem. Ekspertyza ornitologiczna nie jest wymogiem ustawowym, tylko sposobem, żeby uniknąć tego naruszenia. Docieplenie bloku styropianem zatyka szczeliny w ścianach i zamyka otwory prowadzące do stropodachu. Dla jerzyka, wróbla i kawki to nie jest utrudnienie, tylko likwidacja miejsca lęgowego — a te same pary wracają do tego samego otworu przez lata. Prawo nie zabrania docieplania. Zabrania zabijania, okaleczania, płoszenia i niepokojenia ptaków oraz niszczenia ich siedlisk, czyli miejsc rozrodu, wychowu młodych i schronień. Zamknięcie otworu bez zezwolenia mieści się w tym ostatnim. Jak przeprowadzić docieplenie zgodnie z przepisami Sprawdź budynek przed przetargiem, nie po nim Inwentaryzację warto mieć przed ogłoszeniem przetargu na roboty, bo od jej wyniku zależy termin i zakres prac. Zlecona po podpisaniu umowy służy już tylko do tłumaczenia się. Wiedz, czym jest ekspertyza ornitologiczna, a czym nie GDOŚ opisuje ją jako rekomendację, a nie wymóg ustawowy — ma ułatwić zaplanowanie prac. Obowiązkiem prawnym jest nie naruszyć zakazów; ekspertyza to najprostszy sposób, żeby wiedzieć, czego się nie narusza. Wystąp o zezwolenie, jeśli otwory mają zostać zamknięte Zezwolenia udziela właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska. Dotyczy to sytuacji, w której trzeba zabezpieczyć albo zlikwidować miejsca, gdzie stwierdzono obecność zwierząt chronionych. Prace zasadnicze prowadź poza sezonem lęgowym Dla jerzyka bezpieczny okres to wrzesień–luty, dla kawek i wróbli październik–luty. Remonty od marca, gdy lęgi zaczynają wróble, do drugiej połowy sierpnia, gdy kończą je jerzyki, zagrażają lęgom i ptakom. Skrzynki montuj przed ociepleniem, nie po Skrzynki lęgowe wbudowywane w warstwę izolacji zakłada się przed jej wykonaniem. Doklejanie budek do gotowej elewacji jest droższe i wygląda dokładnie tak, jak wygląda. Na koniec sprawdź wszystkie wloty Weryfikacja wlotów i skrzynek po zakończeniu prac jest ostatnim momentem, w którym da się wykryć otwór zaklejony przez pomyłkę. Prace warto prowadzić pod nadzorem przeszkolonej osoby. Częste pytania Czy spółdzielnia musi zamawiać ekspertyzę? Z przepisów nie wynika taki obowiązek — GDOŚ traktuje ekspertyzę jako rekomendację. Wynika za to obowiązek nienaruszenia zakazów, a bez rozpoznania budynku trudno wykazać, że się ich nie naruszyło. Co grozi za zatkanie otworów z ptakami w środku? Złamanie zakazów ochrony gatunkowej traktuje się jak wykroczenie, za które grozi grzywna, a w cięższych przypadkach areszt. Osobno mogą wejść w grę przepisy o ochronie zwierząt, o szkodach w środowisku i Kodeks karny. Jakie gatunki gnieżdżą się na blokach? Najczęściej gołębie, wróble, kawki, jerzyki, szpaki i oknówki. Jerzyk i kawka korzystają z otworów stropodachu, oknówka z gniazd pod okapem, wróbel niemal z każdej szczeliny. Czy można zamknąć otwory zimą, gdy ptaków nie ma? Brak ptaków w danym dniu nie znosi ochrony miejsca lęgowego, do którego wracają co roku. Zamknięcie otworu bez zezwolenia RDOŚ jest naruszeniem także poza sezonem. Skąd to wiemy Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Ochrona ptaków podczas prac termomodernizacyjnych” — status ekspertyzy ornitologicznej, zezwolenie RDOŚ na zamknięcie otworów, sankcje. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody — zakazy wobec gatunków chronionych, kompetencje do wydawania zezwoleń (art. 56 ust. 1 i 2), odpowiedzialność za wykroczenie (art. 131 pkt 14). Zobacz też Wycinka w okresie lęgowym Gniazdo na budynku Jak zamocować budkę Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/gniazdo-na-budynku/ Poradnik Gniazdo na budynku: czy wolno je usunąć Gniazdo z obiektu budowlanego albo terenu zieleni można usunąć tylko od 16 października do końca lutego i tylko wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne. Poza tym oknem albo bez takiego powodu potrzebne jest zezwolenie. Pytanie brzmi zwykle „czy mogę to zrzucić”, a odpowiedź zależy od trzech rzeczy naraz: od daty, od powodu i od tego, czy gniazdo jest zajęte. Sam fakt, że gniazdo brudzi elewację, nie jest powodem w rozumieniu przepisów. Punktem wyjścia są zakazy wobec gatunków chronionych: nie wolno niszczyć gniazd i schronień ani płoszyć ptaków w okresie lęgowym. Prawie wszystkie gatunki gnieżdżące się na polskich budynkach są objęte ochroną gatunkową. Zanim ruszysz gniazdo Sprawdź datę Usuwanie gniazd z obiektów budowlanych lub terenów zieleni jest dopuszczalne od 16 października do końca lutego. W pozostałych miesiącach — nie, bez względu na powód. Sprawdź powód Nawet w tym oknie czasowym musi zachodzić jedna z dwóch przesłanek: względy bezpieczeństwa albo względy sanitarne. Estetyka elewacji, plamy na parapecie i hałas do nich nie należą. Upewnij się, że gniazdo jest puste Gniazdo z jajami albo pisklętami wyklucza jakiekolwiek prace, także w październiku — część gatunków ma późne lęgi. Sprawdzenie przed zrzuceniem zajmuje minutę, a odróżnia porządki od wykroczenia. W innych przypadkach wystąp o zezwolenie Zgodę na odstępstwo od zakazów wydaje regionalny dyrektor ochrony środowiska albo — dla części gatunków — Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. O tym, który organ jest właściwy, przesądza art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody. Zamiast usuwać, rozważ przeniesienie miejsca lęgowego Przy pracach na elewacji stosuje się skrzynki wbudowywane w warstwę izolacji, montowane przed jej wykonaniem. To rozwiązuje problem trwale, a nie na jeden sezon. Częste pytania Jaskółki brudzą mi parapet. Czy to względy sanitarne? Zabrudzenie samo w sobie nie jest przesłanką sanitarną w rozumieniu przepisów. Prostszym i legalnym rozwiązaniem jest deska albo półka zamontowana pod gniazdem, która przechwytuje odchody. Co z gniazdem w kominie albo w wentylacji? Tu względy bezpieczeństwa mogą rzeczywiście zachodzić, ale ocenia się je konkretnie, a nie z założenia. Prace poza okresem 16 X – 28/29 II wymagają zezwolenia właściwego organu. Czy zakazy dotyczą też gołębi miejskich? Tak, choć w węższym zakresie: gołąb miejski jest w załączniku 2 do rozporządzenia z 16 grudnia 2016 r., czyli objęty ochroną częściową. W tych samych miejscach gnieżdżą się przy tym wróble, kawki i jerzyki, które mają ochronę ścisłą — dlatego prace planuje się pod kątem całego zespołu ptaków budynku, a nie jednego gatunku. Kto odpowiada, gdy zniszczy gniazdo firma remontowa? Odpowiada ten, kto zakazy złamał, ale samo zlecenie prac nie zdejmuje odpowiedzialności ze zlecającego. Za takie wykroczenie grozi grzywna, a w cięższych przypadkach areszt. Skąd to wiemy Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Czy można usuwać drzewa i krzewy w okresie lęgowym ptaków?” — stanowisko o umownym charakterze terminu 1 III – 15 X i o usuwaniu gniazd poza sezonem. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, „Ochrona ptaków podczas prac termomodernizacyjnych” — status ekspertyzy ornitologicznej, zezwolenie RDOŚ na zamknięcie otworów, sankcje. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody — zakazy wobec gatunków chronionych, kompetencje do wydawania zezwoleń (art. 56 ust. 1 i 2), odpowiedzialność za wykroczenie (art. 131 pkt 14). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2016 poz. 2183) — załącznik 1: ochrona ścisła, załącznik 2: ochrona częściowa. Zobacz też Remont elewacji a ptaki Wycinka w okresie lęgowym Podpórki, kosze i platformy Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/gatunki-wrazliwe-lokalizacje/ Poradnik Gatunki wrażliwe: czemu ukrywamy lokalizacje Dziewiętnaście gatunków z naszego słownika ma oznaczenie wrażliwości, przez które ich współrzędne są rozmywane w każdym eksporcie. To decyzja ochroniarska, nie prawna — ale przy części z nich nakłada się na nią ochrona strefowa, która jest już przepisem. Dokładna współrzędna gniazda jest informacją, która pomaga i szkodzi tym samym mechanizmem: prowadzi do miejsca. Przy większości gatunków to nie ma znaczenia. Przy sowach, dziuplakach z listy strefowej i pilchach — ma. Dlatego przy dziewiętnastu pozycjach słownika stoi znacznik wrażliwości. Kontrola zapisana na budce z takim gatunkiem trafia do zestawienia z rozmytą lokalizacją, a nie z dokładną. Kogo to obejmuje i dlaczego Sowy — pięć gatunków Puszczyk, włochatka, sóweczka, pójdźka i płomykówka. Trzy pierwsze są przy tym gatunkami, których stwierdzenie w budce uruchamia procedurę ochrony strefowej — sóweczka i włochatka mają strefy całoroczne o promieniu 50 m. Dziuplaki z listy strefowej Kraska ma strefę całoroczną o promieniu 10 m. Dzięcioł czarny, siniak, krętogłów, dudek i muchołówka mała trafiły na listę wrażliwych z powodów ochroniarskich, nie strefowych. Ptaki wodne Nurogęś i gągoł. Przy obu skrzynka nad wodą jest pełnoprawnym miejscem lęgu, a jej lokalizacja bywa jedyną taką w okolicy — czyli łatwą do znalezienia i trudną do zastąpienia. Ssaki Popielica, orzesznica, koszatka i nieoznaczony nietoperz. Pilchy zajmują budki regularnie, a wszystkie cztery pozycje są objęte ochroną gatunkową. Co znaczy rozmycie Współrzędna w eksporcie zostaje przesunięta, a nie usunięta. Zestawienie dalej mówi, ile gniazd i jakich gatunków jest w zakresie, tylko nie prowadzi pod konkretne drzewo. Wewnątrz jednostki, dla osób prowadzących ewidencję, lokalizacja pozostaje dokładna. Gdzie kończy się praktyka, a zaczyna przepis Sama lista wrażliwych jest naszą decyzją i można się z nią spierać. Ochrona strefowa jest już przepisem: strefę ustanawia regionalny dyrektor ochrony środowiska na podstawie art. 60 ustawy o ochronie przyrody, a do czasu jej ustanowienia obowiązują zasady ogólne ochrony gatunkowej. Częste pytania Czy publikowanie lokalizacji gniazda jest nielegalne? Samo podanie współrzędnej nie. Nielegalne jest to, co po nim często następuje: płoszenie, niepokojenie i niszczenie siedliska — zakazy z art. 52 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Przy gatunku strefowym dochodzi do tego zakaz prowadzenia prac w wyznaczonej strefie. Skąd wzięła się ta lista dziewiętnastu? Z ostrożności: objęliśmy nią sowy, gatunki z listy strefowej, dzięcioła czarnego, kraskę, dudka, siniaka, nurogęś, muchołówkę małą i wszystkie pilchy. To decyzja do przejrzenia przed pierwszym eksportem na zewnątrz i tak jest w kodzie opisana. Co zrobić, gdy w mojej budce zalęgnie się gatunek strefowy? Przerwać kontrole tej budki i zgłosić stanowisko do regionalnej dyrekcji ochrony środowiska. Szczegóły — promienie stref, sposób wyznaczania granic — opisujemy osobno. Skąd to wiemy Mikusek R. 2012, „Ochrona strefowa ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych, Kraków. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody — zakazy wobec gatunków chronionych, kompetencje do wydawania zezwoleń (art. 56 ust. 1 i 2), odpowiedzialność za wykroczenie (art. 131 pkt 14). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2016 poz. 2183) — załącznik 1: ochrona ścisła, załącznik 2: ochrona częściowa. Zobacz też Gatunek strefowy w budce Ochrona ptaków w Polsce Budki dla sów Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/wrobel-czy-mazurek/ Poradnik Wróbel czy mazurek: jak je odróżnić Patrz na policzek. Mazurek ma czysto biały bok głowy z wyraźną czarną plamką, wróbel — szarawy policzek bez plamki. Druga pewna cecha to czapeczka: u mazurka cała czekoladowa, u samca wróbla szare ciemię z kasztanowymi bokami. To jest najczęstsza pomyłka w polskich ogrodach i przewodnik Collinsa odnotowuje ją wprost: mazurka „wciąż często mylą z wróblem laicy”. Obydwa mają brązowy, czarno kreskowany grzbiet, wyraźny biały pasek na skrzydle, czarny śliniak i ciemniejszy spód — z odległości wyglądają jak ten sam ptak. Rozstrzyga bok głowy i to jest cecha, którą widać nawet przez brudną szybę. Warto też wiedzieć, że wróbel wcale nie jest najpospolitszym ptakiem Polski, choć uchodzi za takiego — najliczniejsze są skowronek i zięba. Na co patrzeć po kolei Policzek Mazurek ma czysto biały bok głowy z dużą czarną plamką pośrodku. U wróbla policzek jest zwykle ciemnawoszary i plamki nie ma. To jedyna cecha, która wystarcza sama. Czapeczka U mazurka cała jest czekoladowobrązowa. Samiec wróbla ma szare ciemię z kasztanowymi bokami, czyli układ dwubarwny. Śliniak Czarna plama na gardle jest u mazurka mniejsza i nie rozlewa się na pierś. U samca wróbla bywa szeroka i schodzi niżej. Półobroża Mazurek ma wąską białą obrożę wokół szyi, przerwaną tylko na karku. Wróbel jej nie ma. Samica i młode Tu różnica jest największa i najbardziej praktyczna: u mazurka nie ma dymorfizmu płciowego ani wiekowego, więc samica i młody wyglądają jak dorosły samiec. U wróbla samica jest szarobura, bez śliniaka i bez czarno-kasztanowej głowy — i to ją najczęściej biorą ludzie za „innego ptaka”. Sylwetka i wielkość Mazurek jest mniejszy i zgrabniejszy: 12,5–14 cm wobec 14–16 cm u wróbla. Wróbel wygląda krzepko, ma dużą głowę, gruby dziób i upierzenie sprawiające wrażenie rozczochranego. Częste pytania Który z nich zajmie budkę lęgową? Obydwa, ale mazurek chętniej: gniazduje w dziuplach, więc skrzynka jest dla niego naturalnym rozwiązaniem. Wróbel gniazduje pod dachówkami, w otworach i wnękach, czasem na drzewie, i budkę też zajmie. Gdzie ich szukać? Wróbel trzyma się bezpośredniego sąsiedztwa ludzi, na wsi i w mieście. Mazurek woli luźne zadrzewienia w pobliżu upraw albo osiedli, miejscami parki i ogrody. Na obrzeżach wsi bywają razem. Czy da się je odróżnić po głosie? Głosy są podobne, ale mazurek ma charakterystyczne dwusylabowe, lekko nosowe „tsuwit”, a w locie suche „tett-tett-tett”. Jego piosenka przypomina ćwierkanie wróbla, tylko nieco wyższe. Czy któryś z nich ubywa? Obydwa mają w Europie status SPEC 3, czyli niekorzystny stan populacji europejskiej. W Polsce wróbel liczy około 6,6 miliona par, a mazurek 1,3 miliona — to wciąż dużo, ale sam poziom liczebności nie mówi o kierunku zmiany. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Wróbel Mazurek Jaka budka dla bogatki Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/sikora-uboga-czy-czarnoglowka/ Poradnik Sikora uboga czy czarnogłówka Najpewniej rozstrzyga głos. Z cech wyglądu jedna jest praktyczna: czarnogłówka ma jasną wstawkę na lotkach drugiego rzędu, odcinającą się od reszty skrzydła, sikora uboga jej nie ma. Reszta różnic jest zbyt subtelna, żeby na niej polegać. Collins nie owija tego w bawełnę: obie są „zwodniczo podobne” i najlepiej odróżnialne po głosie. To rzadki przypadek, w którym przewodnik terenowy odsyła od wyglądu do dźwięku, i warto go potraktować poważnie, zamiast wpatrywać się w policzek. Jeżeli jednak ptak siedzi i milczy, jest jedna cecha warta sprawdzenia — i jest nią skrzydło, a nie głowa. Co sprawdzić Wstawka na skrzydle Czarnogłówka ma jasną wstawkę na lotkach drugiego rzędu, kontrastującą z resztą szarobrązowego złożonego skrzydła. U sikory ubogiej jej brak. To najważniejsza różnica w ubarwieniu, choć nie jest absolutna: latem u czarnogłówki może się zetrzeć, a jesienią świeżo przepierzona uboga bywa lekko rozjaśniona na brzegach lotek. Połysk czapeczki U sikory ubogiej czarna czapeczka jest lśniąca, u czarnogłówki matowa. Cecha bywa myląca u ptaków młodych, u których czapeczka ubogiej też jest matowa. Policzek i śliniak U ubogiej policzki zwykle nie są czysto białe, a czarny śliniak jest nieco mniejszy. Obie cechy mają jednak szeroki zakres zmienności, więc rozstrzygać na ich podstawie nie warto. Sylwetka głowy Czarnogłówka ma dość dużą głowę i mocny kark; uboga nieco mniejszą głowę. Collins zaznacza, że różnica nie jest uderzająca. Siedlisko Uboga trzyma się nieprzerzedzonych, często podmokłych lasów liściastych z martwymi i zamierającymi drzewami, a także dużych parków i ogrodów ze starymi drzewami. Czarnogłówka wybiera bory iglaste, często górskie, wyżynne brzeziny oraz nizinne lasy mieszane z brzozą, olchą i wierzbą, w tym zarośla nadrzeczne. Karmnik zimą Uboga bywa zimą częsta przy karmnikach i jest niepłochliwa. Czarnogłówka odwiedza je niezbyt często. Sikora, która przylatuje do ciebie regularnie, to statystycznie raczej uboga. Częste pytania Która z nich zajmie budkę? Sikora uboga. Gniazduje w dziupli naturalnej albo w skrzynce — a bywa i tak, że korzysta z dziupli wykutej wcześniej przez czarnogłówkę. Czarnogłówka kuje własną dziuplę w spróchniałym, zwykle cienkim pniu i budek raczej nie zajmuje. Która jest liczniejsza? Collins podaje, że uboga jest zwykle liczniejsza od czarnogłówki. W polskim monitoringu obie mają jednak wspólną, niepokojącą cechę: należą do gatunków o największych spadkach liczebności — uboga straciła w dekadzie prawie 59 %, czarnogłówka ponad 43 %. Dlaczego obu ubywa? Obie są związane ze starymi, próchniejącymi drzewami: jedna kuje w nich dziuplę, druga z tych dziupli korzysta. Usuwanie martwego drewna z lasów i parków odbiera im jednocześnie miejsce lęgowe i pokarm. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Sikora uboga Czarnogłówka Ptaki, których ubywa Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/pierwiosnek-czy-piecuszek/ Poradnik Pierwiosnek czy piecuszek Popatrz na nogi. U pierwiosnka są ciemne, u piecuszka zwykle brązowaworóżowe albo jasne. Druga cecha to brew: u piecuszka jasna i wyraźna, u pierwiosnka krótka i niewyraźna. Głosy różnią się całkowicie. Te dwa gatunki wyglądają niemal identycznie i obserwatorzy odróżniają je przede wszystkim po piosence — na tyle różnej, że myli się je rzadziej niż wygląd. Kiedy jednak ptak przelatuje w milczeniu, zostaje kilka cech, z których dwie są naprawdę praktyczne. Warto zacząć od tego, że oba są u nas bardzo liczne. Piecuszka Collins szacuje w Polsce na dwa miliony par, a pierwiosnka atlas na około półtora miliona — spotkanie jednego z nich w lesie jest niemal pewne. Cechy w kolejności przydatności Nogi Pierwiosnek ma nogi ciemne, piecuszek zwykle brązowaworóżowe lub jasne. To najlepsza pojedyncza cecha, choć u części piecuszków nogi bywają ciemne brązowoszare — dlatego nie polegaj wyłącznie na niej. Brew U piecuszka jasna brew nad okiem jest najbardziej wyróżniającą się cechą całego ptaka. U pierwiosnka jest zwykle krótka i niewyraźna, a ciemny pasek oczny przecina jasną obwódkę wokół oka. Sylwetka i barwa Pierwiosnek jest nieco mniejszy, bardziej krępy i wygląda „brudniej”. Piecuszek jest smuklejszy, a jego wierzch bywa wyraźnie zielonkawy, z jaśniejszym kuprem. Dziób U pierwiosnka delikatny i często dość ciemny. Przy tak małych ptakach to cecha do lornetki, nie do gołego oka. Termin przylotu Pierwiosnek wraca wcześniej: Collins podaje dla Polski przełom marca i kwietnia, a odlot w październiku. Piecuszek przebywa u nas od kwietnia do września. Śpiewający ptak w połowie marca to prawie na pewno pierwiosnek. Zimowisko Różnią się też tym, dokąd lecą: pierwiosnek zimuje nad Morzem Śródziemnym i częściowo na południe od Sahary, piecuszek w tropikalnej Afryce. Stąd różnica w terminach. Częste pytania Czy któryś z nich zajmie budkę? Nie. Obydwa budują kuliste gniazdo na ziemi, w gęstej roślinności runa. Budka jest dla nich bez znaczenia, a pomaga im las liściasty z nienaruszonym runem. Gdzie ich szukać? Pierwiosnek w luźnych lasach z lukami, najchętniej z wysokimi drzewami liściastymi i średnio bujnym podszytem, także w zadrzewieniach śródpolnych, ogrodach i parkach. Piecuszek wszędzie tam, gdzie jest kilka drzew albo wyższych krzewów — w wiklinach, łozowiskach, młodnikach i zagajnikach. Którego widuje się częściej? To zależy od siedliska. Piecuszek jest liczniejszy w młodnikach i zaroślach, pierwiosnek w dojrzalszych lasach liściastych. W polskim monitoringu rozpowszechnienie pierwiosnka rośnie w tempie ponad 4 % na dekadę. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Pierwiosnek Świstunka leśna Ptaki spoza budek Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/jerzyk-czy-jaskolka/ Poradnik Jerzyk, dymówka czy oknówka Jerzyk jest cały ciemny od spodu — jasne ma tylko gardło. Dymówka ma długie, wąskie sterówki i rdzawe gardło, oknówka biały kuper widoczny z daleka. Jerzyk to w dodatku nie jaskółka, tylko zupełnie inna rodzina. Wszystkie trzy widuje się w tym samym miejscu i o tej samej porze — nad wsią albo osiedlem, w powietrzu, w ruchu. Collins odnotowuje, że jerzyk poluje często razem z jaskółkami i bywa z nimi mylony, choć pokrewieństwa między nimi nie ma żadnego. Najszybsza droga do rozstrzygnięcia prowadzi przez spód ciała i kuper, a nie przez sylwetkę, bo ta zmienia się w locie co sekundę. Trzy cechy, które wystarczą Spód ciała Jerzyk jest od spodu ciemny w całości, jasne ma jedynie gardło. Obie jaskółki mają spód wyraźnie jasny. Jeżeli ptak przelatuje nad tobą i wygląda na czarny — to jerzyk. Kuper Oknówka ma czysto biały kuper, widoczny z dużej odległości i nie do pomylenia. Dymówka go nie ma. Ogon Dymówka ma wydłużone sterówki — u dorosłego ptaka od 3 do 6,5 cm samego „warkocza”. U młodych są krótsze, więc młoda dymówka bywa mylona z oknówką. Skrzydło U jerzyka jest sierpowate, o długiej dłoni i bardzo krótkim przedramieniu — nadgarstek siedzi tuż przy tułowiu i jest praktycznie niewidoczny. To sylwetka kosy, a nie łuku. Sposób lotu Jerzyk albo uderza skrzydłami w szaleńczym tempie, albo szybuje; jaskółki latają bardziej faliście i częściej zmieniają kierunek nisko nad ziemią. Dymówka poluje nisko, czasem między nogami pasącego się bydła. Termin Jerzyk jest w Polsce najkrócej: od maja do sierpnia. Dymówka od kwietnia do października, oknówka od końca kwietnia do października. Ptak nad dachem w kwietniu albo we wrześniu to nie jerzyk. Częste pytania Gdzie gniazduje każdy z nich? Jerzyk w otworze wentylacyjnym, szczelinie muru, pod dachówkami albo w wieży kościelnej. Dymówka buduje otwartą czarkę z błota wewnątrz budynku — na belce stropowej w stodole, szopie, pod mostem. Oknówka lepi zamknięte kuliste gniazdo z mułu na zewnątrz, pod gzymsem albo okapem. Dlaczego jerzyk to nie jaskółka? Bo należy do innej rodziny i podobieństwo jest wynikiem podobnego trybu życia, a nie pokrewieństwa. Praktyczna konsekwencja: jerzyk niemal całe życie spędza w powietrzu i nie potrafi wystartować z płaskiej ziemi, czego o jaskółkach powiedzieć się nie da. Który wraca do tego samego miejsca? Jerzyk — i to jest powód, dla którego docieplenia bloków są dla niego tak groźne. Pary łączą się na całe życie i mogą korzystać z jednego miejsca lęgowego ponad piętnaście lat. Ile ich jest w Polsce? Dymówka ponad 2 miliony par, oknówka około 500 tysięcy. Obie mają w Europie status SPEC 3, a przy dymówce atlas odnotowuje długoterminowy spadek europejski przy jednoczesnym umiarkowanym wzroście w Polsce. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Jerzyk Dymówka Oknówka Remont elewacji a ptaki Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/kawka-gawron-wrona-kruk/ Poradnik Kawka, gawron, wrona czy kruk Cztery czarne ptaki, które prawie wszyscy nazywają wroną. Rozstrzyga wielkość i dziób: kawka 30–34 cm z jasnym okiem, gawron 41–49 cm z nagą skórą u nasady dzioba, wrona siwa z szarym tułowiem, kruk największy — do metra rozpiętości ponad resztę. Collins zapisuje to bez ogródek: kawka „z daleka cała ciemna i często przez laików określana jako wrona”, a gawron jest „często mylony” z czarnowronem. Cztery gatunki, jedno potoczne słowo — i stąd większość nieporozumień w rozmowach o krukowatych. Najpewniej rozstrzyga kolejność: najpierw wielkość, potem dziób, na końcu ubarwienie. Sama czerń nie mówi nic. Po kolei Wrona siwa — jedyna dwubarwna Szary tułów i czarne skrzydła, głowa oraz ogon. To najłatwiejszy z całej czwórki, bo jako jedyny nie jest czarny w całości. W Polsce to właśnie ją widuje się najczęściej i to jej nazwę przenosi się na pozostałe. Kawka — najmniejsza, z jasnym okiem Trzydzieści do trzydziestu czterech centymetrów, czyli wyraźnie mniejsza od reszty. Z bliska widać ciemnoszary kark odcinający się od czarnej czapeczki oraz jasne, niemal białe oko — cecha, której nie ma żaden z pozostałych. Gawron — naga skóra przy dziobie Czterdzieści jeden do czterdziestu dziewięciu centymetrów, cały czarny z fioletowym połyskiem. Dorosłego poznaje się po nagiej szarobiałej skórze wokół nasady dzioba, bez piór nosowych. Ma też inny profil: płaskie czoło, ostro wysklepione ciemię, krótki kark i wydatny brzuch. Kruk — rozmiar rozstrzyga Największy z krukowatych i największy ptak wróblowy świata. Jeśli czarny ptak wygląda na wyraźnie większego od pozostałych, ma potężny dziób i klinowaty ogon, to kruk. Zachowanie Kawki trzymają się parami i te pary widuje się razem niemal zawsze; jesienią zbierają się w wielkie stada nocne w zagajnikach i parkach. Gawrony gniazdują kolonijnie i wiosną, zanim rozwiną się liście, ich gniazda wyglądają w koronach jak wielkie czarcie miotły. Żerują stadnie na zaoranych polach, często razem z kawkami. Gniazdo To jedyna cecha rozstrzygająca bez patrzenia na ptaka: kawka gniazduje w otworach — w kominie, szybie wentylacyjnym, dziupli, skrzynce — a gawron buduje luźne gniazdo z patyków w koronie drzewa. Kawka jest jedyną z czwórki, która zajmie budkę lęgową. Częste pytania Które z nich są chronione? Wszystkie cztery, ale nie tak samo. Sroka, kruk i wrona siwa są objęte ochroną częściową. Gawron ma ochronę częściową wyłącznie w granicach administracyjnych miast — poza nimi ścisłą. Kawka jest objęta ochroną ścisłą. Czy kawka zajmie budkę lęgową? Tak, potrzebuje jednak dużej skrzynki z odpowiednio szerokim otworem. To jeden z gatunków, dla których warto wieszać budki na blokach i w starych parkach — a przy dociepleniach traci najwięcej miejsc lęgowych razem z jerzykiem. Czy któremuś z nich ubywa? Wronie siwej: w polskim monitoringu straciła w dekadzie blisko 30 % liczebności. Jej krajowa populacja to 50–80 tysięcy par w zależności od roku. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2016 poz. 2183) — załącznik 1: ochrona ścisła, załącznik 2: ochrona częściowa. Zobacz też Kawka Wrona siwa Sroka Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/bogatka-czy-modraszka/ Poradnik Bogatka czy modraszka Bogatka ma czarny krawat biegnący przez cały żółty spód i czarną głowę z dużymi białymi policzkami. Modraszka jest mniejsza, ma błękitną czapeczkę na białej głowie i czarny pasek przez oko. Różnica w budce to 33 mm otworu wobec 28 mm. To najczęstsza para przy karmniku i najłatwiejsza do rozróżnienia z całej rodziny — pod warunkiem, że wiadomo, na co patrzeć. Obie mają żółty spód, obie chętnie przylatują po słonecznik i obie zajmują budki lęgowe, więc pytanie pada zwykle wtedy, gdy trzeba wybrać typ skrzynki. Rozstrzyga głowa. Bogatka ma ją lśniąco czarną z dużymi białymi policzkami; modraszka białą z małą błękitną czapeczką i czarnym paskiem przez oko. Na co patrzeć Głowa Bogatka: czarna z dużymi białymi policzkami. Modraszka: biała z błękitną czapeczką i czarnym paskiem ocznym. To wystarcza w każdych warunkach. Krawat na spodzie Bogatka ma czarny pas biegnący przez środek żółtego brzucha — u samca szeroki, rozszerzający się w czarną plamę, u samicy węższy i często przerywany. Modraszka ma tylko wąską szaroczarną kreskę na brzuchu. Wielkość i sylwetka Bogatka jest największą sikorą: 13,5–15 cm. Modraszka mierzy 10,5–12 cm i ma małą, krągłą głowę wciśniętą w ramiona, przez co często wygląda, jakby nie miała szyi. Skrzydło U bogatki wąski biały pasek na niebieskoszarym skrzydle, grzbiet mszystozielony. U modraszki skrzydła są niebieskawe, a duże pokrywy i nadgarstek wyraźnie błękitne. Zachowanie przy karmniku Bogatka bywa odważna do bezczelności i potrafi brać nasiona z wyciągniętej ręki. Modraszka chętnie zwisa głową w dół na słoninie — akrobacja, której bogatka wykonuje rzadziej. Częste pytania Jaka budka dla której? Obie zajmują budkę typu A, ale różnią się średnicą otworu: dla bogatki 33 mm, dla modraszki 28 mm. Mniejszy otwór wyklucza bogatkę, co bywa celowe — w budce z otworem 33 mm modraszka zwykle przegrywa konkurencję. Która jest liczniejsza? Bogatka: około 2,5 miliona par w Polsce wobec 1,1 miliona u modraszki. Bogatka jest też bardziej wszędobylska — zamieszkuje zarówno bezludną tajgę, jak i miejskie ogrody. Czy da się je pomylić z innymi sikorami? Z tych dwóch — rzadko. Trudność zaczyna się przy sikorze ubogiej i czarnogłówce, które są do siebie podobne aż do granicy rozróżnialności w terenie. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Bogatka Modraszka Jaka budka dla bogatki Sikora uboga czy czarnogłówka Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/kos-czy-szpak/ Poradnik Kos czy szpak Czarny ptak z żółtym dziobem na trawniku to albo kos, albo szpak. Kos podskakuje i ma długi ogon, szpak chodzi kołyszącym krokiem i ma ogon krótki. Szpak jest przy tym gęsto nakrapiany i połyskuje zielono-fioletowo. Collins opisuje tę sytuację wprost jako dylemat początkującego: gdy czarny ptak z żółtym dziobem wyląduje na trawniku, trzeba wybrać między szpakiem a kosem. Obydwa są pospolite, obydwa chodzą po trawie i obydwa mają żółty dziób w sezonie. Najpewniejsza cecha nie jest cechą wyglądu, tylko ruchu — i widać ją z okna, bez lornetki. Cztery różnice Sposób poruszania się Kos podskakuje na obu nogach albo przechodzi kilka kroków i zastyga w bezruchu na kilka sekund, nasłuchując dżdżownic. Szpak nie podskakuje — chodzi energicznym, kołyszącym krokiem, bez przystanków. Ogon U kosa długi; ptak często go zadziera i powoli opuszcza. U szpaka wyraźnie krótki, przez co cała sylwetka wygląda na przysadzistą. Upierzenie z bliska Kos jest czarny w całości. Szpak ma sporo żółtobiałych kropek, a jego pióra mają metaliczny zielony i fioletowy połysk. Z odległości oba wyglądają po prostu ciemno. Dziób U kosa żółty, z wąską żółtą obrączką wokół oka — ale tylko u samca, wiosną i latem. Szpak ma dziób dość długi i spiczasty. Towarzystwo Kos nie jest ptakiem stadnym; widuje się go pojedynczo albo w parze. Szpaki tworzą po lęgach stada bywające gigantyczne — żerują na polach, w ogrodach i na czereśniach, a nocują w trzcinowiskach. Częste pytania Który zajmie budkę? Szpak. Gniazduje w dziuplach i chętnie zajmuje skrzynki typu B z otworem 50 mm. Kos buduje otwarte gniazdo w pnączu, na pergoli albo w niskim drzewie i budki nie zajmie. Czy oba zimują w Polsce? Coraz częściej tak. Kos jest częściowo wędrowny, ale zimuje u nas coraz liczniej. Polskie szpaki są zasadniczo wędrowne, choć również coraz liczniej zostają na zimę, głównie w dużych miastach. A samica kosa? Jest ciemnobrązowa, nie czarna, i bywa brana za zupełnie inny gatunek. Sposób poruszania się pozostaje ten sam, więc test z podskakiwaniem działa też przy niej. Ile ich jest w Polsce? Kos około 1,4 miliona par, szpak 2,1 miliona. Szpak ma w Europie status SPEC 3, czyli niekorzystny stan populacji europejskiej — mimo że u nas widuje się go w stadach. Skąd to wiemy Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Kos Szpak Ogród przyjazny ptakom Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/kuropatwa-czy-przepiorka/ Poradnik Kuropatwa czy przepiórka Dwa kuraki tych samych pól, rozdzielone jedną rzeczą: przepiórka odlatuje do Afryki, kuropatwa zostaje na zimę. Przepiórki prawie się nie widuje — słychać ją. Kuropatwa jest ponad dwukrotnie mniejsza od bażanta i wypłasza się z pola całym stadkiem. Obie zajmują ten sam krajobraz i obie gniazdują na ziemi, więc pytanie pada zwykle nad ścierniskiem. Atlas opisuje jednak ich wymagania na tyle różnie, że da się je rozdzielić bez patrzenia na ptaka. Najprostsze rozróżnienie jest kalendarzowe: przepiórka jest u nas tylko w sezonie lęgowym i zimuje w Afryce, kuropatwa jest osiadła i zimą trzyma się stadkami przy tych samych polach. Po czym je rozdzielić Pora roku Kurak na polu w grudniu to kuropatwa. Przepiórki w Polsce wtedy nie ma — wraca dopiero na sezon lęgowy. Widzisz czy słyszysz Przepiórkę stwierdza się niemal wyłącznie po głosie samca; ptak siedzi w zbożu i nie pokazuje się. Kuropatwy widuje się stadkiem, które zrywa się spod nóg. Rodzaj pola Przepiórka jest typowo polna: chce dużego udziału pól uprawnych i gruntów pod zasiewami, unika pól drobnych i pofragmentowanych, a łąk i wilgotnych pastwisk zdecydowanie nie znosi. Kuropatwie odpowiada rolnictwo dość intensywne z uprawami ziemniaków i buraków, ale korzysta ze skrajów lasu, okrajków i stref przejściowych. Miedza To jest różnica, która decyduje o losie kuropatwy: pozytywnie wpływa na jej zagęszczenie obecność skrajów, okrajków i stref ekotonalnych. Przepiórka takich elementów nie potrzebuje — dla niej liczy się samo pole. Gospodarstwo Obie preferują gospodarstwa od dwóch do dziesięciu hektarów, ale przepiórka najchętniej tam, gdzie trzyma się konie. To jedna z niewielu tak konkretnych preferencji w całym atlasie. Wysokość i klimat Obie wolą teren nizinny o niewielkich deniwelacjach i klimat wyraźnie sezonowy. Przepiórka dodatkowo unika okolic wilgotnych: pojezierzy, kotlin i pradolin. Częste pytania Która jest liczniejsza? Kuropatwa: około 180 tysięcy par wobec 150 tysięcy u przepiórki. Przy zagęszczeniu różnica jest mniejsza — 0,59 wobec 0,49 pary na kilometr kwadratowy. Której szybciej ubywa? Przepiórki. Jej liczebność i rozpowszechnienie maleją w tempie kwalifikującym gatunek jako narażony na wyginięcie, a szacunki spadły ze 180 tysięcy par w 2000 roku do 100 tysięcy w 2010. U kuropatwy w Polsce ani liczebność, ani rozpowszechnienie nie zmieniły się istotnie od 2000 roku — za to w Europie jest ona dziś pięciokrotnie mniej liczna niż na początku lat 80. Czy któraś zajmie budkę? Żadna. Obie gniazdują na ziemi. Kuropatwie pomaga miedza i okrajek, przepiórce — pole, które nie jest koszone w maju. Czy wolno na nie polować? Obie są gatunkami łownymi, ale terminy polowań określa osobne rozporządzenie i poza nimi obowiązuje zakaz. Przy przepiórce warto pamiętać, że atlas wskazuje wysoką eksploatację łowiecką na trasach migracji jako jedną z przyczyn spadków. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Kuropatwa Przepiórka Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/gajowka-czy-kapturka/ Poradnik Gajówka czy kapturka Dwie pokrzewki tego samego lasu, które w ciągu jednej dekady rozeszły się w przeciwne strony: kapturka podwoiła liczebność i ma ponad 2 miliony par, gajówka straciła połowę i ma status bliskiej zagrożenia. Różnią się tym, jakiego lasu potrzebują. To jest para, przy której samo porównanie liczb mówi więcej niż opis upierzenia. Kapturka ma dziś przeciętne zagęszczenie 6,90 pary na kilometr kwadratowy i ponad dwa miliony par w kraju; gajówka 1,03 pary i 200–300 tysięcy par, wobec około pół miliona w roku 2000. Obie są pokrzewkami, obie gniazdują w podszycie i obie zimują poza Europą. Rozchodzą się na wymaganiach wobec struktury lasu — i to właśnie ta różnica tłumaczy przeciwne trendy. Czego wymaga każda z nich Wielkość kompleksu leśnego Kapturka osiąga najwyższe zagęszczenia w dużych i zwartych kompleksach ze znacznym udziałem gatunków liściastych. Gajówka odwrotnie: chce lasów rozdrobnionych i rozczłonkowanych, z dużą liczbą stref przejściowych między lasem a terenem otwartym. Rzeźba terenu Przy kapturce najlepszym pojedynczym wskaźnikiem zagęszczenia jest urozmaicenie rzeźby — stąd jej maksimum w Karpatach, Sudetach i na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej. Wilgotność siedliska Gajówka trzyma się drzewostanów liściastych na siedliskach wilgotnych, z luźnym zwarciem koron i gęstym podszytem. Kapturka też woli wilgotne lasy o gęstym podszycie, ale radzi sobie w każdym typie lasu. Mozaika poza lasem Gajówka wchodzi w mozaikę drobnych lasów, łąk, pastwisk, odłogów i terenów podmokłych — czyli w krajobraz, którego w Polsce systematycznie ubywa. Kapturka takiego układu nie potrzebuje. Gdzie ich szukać Gajówka: Pobrzeże Szczecińskie i Pomorze Zachodnie, dalej północno-wschodnia Polska i obszary wyżynne. Kapturka: południe kraju, gdzie bywa bardzo liczna; najmniej w bezleśnej, intensywnie rolniczej Polsce środkowej. Częste pytania Dlaczego jednej przybywa, a drugiej ubywa? Atlas nie podaje jednej przyczyny, ale różnica w wymaganiach jest wymowna. Kapturce wystarcza duży las liściasty, a tych nie ubywa. Gajówka potrzebuje lasu rozczłonkowanego wymieszanego z łąkami i odłogami — czyli układu, który znika razem z ekstensywnym rolnictwem. Spadek gajówki obserwuje się w całej Europie, choć nie w tak skrajnym natężeniu jak u nas. Czy gajówka jest zagrożona? Tempo jej ubywania kwalifikuje ją jako bliską zagrożenia (NT wg kryteriów IUCN). Niepokojący jest przy tym nie tylko spadek liczebności, ale i znaczny spadek rozpowszechnienia — czyli wycofywanie się z kolejnych obszarów. Czy któraś zajmie budkę? Nie. Obie gniazdują w gęstym podszycie, nisko. Pomaga im nieprzycinany podszyt i pozostawiony gąszcz, a nie skrzynka. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Gajówka Kapturka Ptaki, których ubywa Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/swiergotek-drzewny-czy-lakowy/ Poradnik Świergotek drzewny czy łąkowy Rozstrzyga to, co rośnie wokół. Drzewny jest ptakiem borów sosnowych z porębami i skrajami, łąkowy — torfowisk niskich i pastwisk, i unika wszelkich lasów oraz zadrzewień. Dwa świergotki, dwa przeciwne krajobrazy. Oba są niepozorne, brązowo kreskowane i podobnej wielkości, więc w terenie odróżnia się je głównie po głosie i po locie tokowym. Jest jednak cecha, którą widać, zanim ptak się odezwie: miejsce, w którym stoisz. Atlas opisuje ich wymagania niemal rozłącznie — jeden potrzebuje sosny, drugi jej obecności nie znosi. Gdzie który Bór sosnowy Świergotek drzewny jest najliczniejszy w dużych kompleksach suchych borów sosnowych o urozmaiconej strukturze — z porębami, skrajami i płatami o nieregularnym kształcie. Domieszki lasów liściastych unika, bo odbierają mu przejrzystość dna lasu. Torfowisko i pastwisko Optymalnym środowiskiem świergotka łąkowego są torfowiska niskie i pastwiska w zasięgu klimatu morskiego. W takich warunkach unika sąsiedztwa człowieka oraz wszelkich lasów i zadrzewień. Region Drzewny: Puszcza Notecka, Bory Dolnośląskie, Bory Tucholskie, Puszcza Solska. Łąkowy: północna część kraju, na łąkach i pastwiskach; w regionach suchych, borowych albo rolniczych pojawia się sporadycznie. Klimat Łąkowy preferuje klimat stabilny i morski — o niewielkich wahaniach dobowych, chłodnym lecie i nieznacznej sezonowości opadów. To jeden z powodów, dla których jest ptakiem północy kraju. Zagęszczenie Drzewny 1,77 pary na kilometr kwadratowy, łąkowy 1,13. Obie liczby to średnie krajowe — w optymalnym środowisku każdy z nich osiąga wielokrotnie więcej, a poza nim spada niemal do zera. Częste pytania Który jest liczniejszy? Drzewny: około 550 tysięcy par w Polsce. Przy łąkowym atlas podaje samo zagęszczenie, bez szacunku krajowej liczebności. Któremu ubywa? Obu. Świergotek drzewny wykazuje długotrwały, umiarkowany spadek w całej Europie i to samo obserwuje się w Polsce. Świergotek łąkowy jest w pierwszej dziesiątce największych krajowych spadków — stracił w dekadzie blisko 36 % liczebności. Czy któryś zajmie budkę? Nie, obydwa gniazdują na ziemi. Drzewnemu pomaga poręba i skraj boru, łąkowemu — niekoszone torfowisko i pastwisko, którego się nie osusza. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Świergotek drzewny Świergotek łąkowy Ptaki, których ubywa Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/cierniowka-czy-piegza/ Poradnik Cierniówka czy piegza Cierniówka trzyma się krzewów wymieszanych z trawą — zarastających łąk, szpalerów wśród pól, wiklin nad ciekami. Piegza woli mozaikę z zadrzewieniami i osiedlami, i to ona częściej siedzi w przydomowym ogrodzie. Cierniówka jest przy tym prawie czterokrotnie liczniejsza. Obie są pokrzewkami otwartego krajobrazu, obie gniazdują nisko w krzewie i obie zimują w Afryce. Rozchodzą się na tym, co musi rosnąć wokół krzewu. Cierniówka potrzebuje krzewów wymieszanych z roślinnością trawiastą. Piegża — mozaiki terenów otwartych z krzewami, pojedynczymi drzewami i luźnymi zadrzewieniami, czyli układu, który spotyka się także wśród zabudowy. Co rośnie wokół Krzew w trawie czy krzew przy drzewach Cierniówka: częściowo zarośnięte łąki, szpalery krzewów wśród pól, wikliny wzdłuż cieków, okrajki, kilkunastoletnie stadia zarastania lasu, obrzeża gospodarstw. Piegża: mozaika terenów otwartych z krzewami, pojedynczymi drzewami i luźnymi zadrzewieniami. Drobne zadrzewienia O zagęszczeniu piegży decyduje przede wszystkim udział drobnych zadrzewień. Przy cierniówce takiego pojedynczego wskaźnika atlas nie wskazuje — liczy się dla niej samo wymieszanie krzewów z trawą. Bliskość domu Piegża zdaje się preferować krajobraz kulturowy: jej zagęszczenia w granicach miejscowości i na ich obrzeżach są wyższe niż w krajobrazie rolniczym. Duża część polskiej populacji żyje w przydomowych ogrodach i zakrzaczeniach. Region Cierniówka: pogórza, pojezierza — zwłaszcza Mazury — i doliny rzeczne, szczególnie odcinki pradolinne. Piegża: najliczniejsza w północnej części Pojezierza Mazurskiego, poza tym rozmieszczona dość równomiernie. Las Obie unikają zwartych kompleksów leśnych. Cierniówka omija zwłaszcza lasy iglaste — Puszczę Notecką, Puszczę Solską, Bory Tucholskie — i we wnętrzu dużych kompleksów jest nieliczna. Częste pytania Która jest liczniejsza? Cierniówka, i to wyraźnie: 4,86 pary na kilometr kwadratowy i około 1,5 miliona par, wobec 1,31 pary i 400 tysięcy par u piegży. Którą częściej zobaczę w ogrodzie? Piegżę. To jedyna z tych dwóch, o której atlas pisze wprost, że zagęszczenia w granicach miejscowości bywają wyższe niż w krajobrazie rolniczym. Czy któraś zajmie budkę? Nie. Obie wiją otwarte gniazdo nisko w gęstym krzewie. Najlepsze, co można dla nich zrobić, to zostawić kolczasty krzew nieprzycięty przez cały sezon lęgowy. Czy któraś ubywa? W Polsce w latach 2000–2010 cierniówka wykazała umiarkowany spadek liczebności bez kierunkowych zmian rozpowszechnienia. U piegży liczebność spada tylko nieznacznie i wskaźnik z tego okresu można uznać za stabilny. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Cierniówka Piegza Ogród przyjazny ptakom Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/mysikrolik-czy-zniczek/ Poradnik Mysikrólik czy zniczek Dwa najmniejsze ptaki Europy, oba w koronach iglaków. Mysikrólik trzyma się świerka i jodły w każdym większym borze; zniczek jest ptakiem gór, z optimum między sześciuset a ośmiuset metrami, a na niżu siedzi w grądach z domieszką świerka. Obydwa ważą po kilka gramów, obydwa krążą wysoko w koronach i obydwa mają na głowie jaskrawy pasek, więc w terenie odróżnia się je głównie po głosie i po rysunku twarzy. Ale zanim podniesiesz lornetkę, sporo mówi już samo miejsce. Atlas opisuje ich wymagania inaczej: przy mysikróliku decyduje obecność świerka i jodły oraz wielkość kompleksu leśnego, przy zniczku — wysokość nad poziomem morza. Co rozstrzyga Wysokość Zniczek osiąga najwyższe zagęszczenia między sześciuset a ośmiuset metrami, czyli mniej więcej w reglu dolnym. Mysikrólik takiego progu nie ma — jest w Beskidach i Sudetach, ale też w Puszczy Augustowskiej, Knyszyńskiej, Białowieskiej i Świętokrzyskiej oraz w zwartych lasach Mazur i Pomorza. Gatunek drzewa Mysikrólik jest związany ze świerkiem i jodłą, a atlas wykazuje to pośrednio: jego liczebności sprzyjają jednocześnie udział wnętrza lasu, udział borów i dominacja dużych powierzchni leśnych. Zniczek woli lasy mieszane — rozległe drzewostany o skomplikowanej strukturze, z domieszką płatów liściastych. Na niżu Poza górami zniczek trafia się na izolowanych, rozproszonych stanowiskach — w grądach z domieszką świerka, jodły, ewentualnie modrzewia. Rolniczych i bezleśnych regionów środkowej Polski omija. Liczebność Mysikrólik około 300 tysięcy par, zniczek około 180 tysięcy przy zagęszczeniu 0,56 pary na kilometr kwadratowy. W reglu dolnym zniczek regularnie osiąga kilka par na kilometr kwadratowy. Kierunek zmian To najostrzejsza różnica między nimi. Mysikrólik ubywa w całej Europie i w Polsce w tempie ponad 20 % na dekadę, a jego rozpowszechnienie też maleje. Zniczek przeciwnie: zyskał w dekadzie 77 % liczebności, a w Europie jego trend jest stabilny. Częste pytania Czy któryś zajmie budkę? Nie. Obydwa budują kuliste gniazdo zawieszone pod gałęzią iglaka, wysoko. Pomaga im stary świerk albo jodła, a nie skrzynka. Dlaczego jednemu ubywa, a drugiemu przybywa? Atlas nie podaje jednej przyczyny. Widać jednak, że zniczek przesuwa się razem z ociepleniem — to gatunek cieplejszej części kontynentu, który zyskuje na północy zasięgu. Mysikrólik jest gatunkiem borealnym i związanym ze świerkiem, czyli drzewem, któremu w polskich lasach nie służy ani susza, ani kornik. Gdzie szukać zniczka poza górami? W grądach z domieszką świerka albo jodły, punktowo. To gatunek, którego na niżu spotyka się w konkretnych miejscach, a nie na ogólnym „terenie leśnym". Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Mysikrólik Zniczek Ptaki, których ubywa Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/trznadel-potrzeszcz-ortolan/ Poradnik Trznadel, potrzeszcz czy ortolan Trzy trznadle tego samego krajobrazu rolniczego, rozdzielone tym, ile na nim zostało krzewów. Trznadel chce zakrzewień i skrajów lasu, potrzeszcz otwartego pola bez żadnych zadrzewień, ortolan pól o lekkich glebach — najlepiej z ziemniakami. Wszystkie trzy śpiewają z czubka krzewu albo słupka nad polem i wszystkie należą do jednej rodziny. Wymagania mają jednak na tyle rozbieżne, że rzadko widuje się je razem — a ich zagęszczenia różnią się szesnastokrotnie. Klucz do rozdzielenia jest jeden: ile krzewów i zadrzewień znosi każdy z nich. Ile krzewów znosi każdy Trznadel — krzewy i skraje Zamieszkuje tereny rolnicze, zakrzewienia, skraje lasów i zadrzewione pastwiska, polany i poręby, wrzosowiska oraz nadmorskie łąki. Najwyższe zagęszczenia osiąga w urozmaiconym krajobrazie rolniczym o zróżnicowanej rzeźbie — w pasie pojezierzy i pogórzy. Omija zwarte lasy i duże aglomeracje. Potrzeszcz — czyste pole Typowy ptak otwartego, nizinnego krajobrazu rolniczego, najliczniejszy tam, gdzie pola zajmują co najmniej trzy piąte powierzchni. Unika wszelkich lasów, także drobnych zadrzewień, a również terenów zakrzaczonych i sadów. To dokładne przeciwieństwo trznadla. Ortolan — lekkie gleby i ziemniaki Występuje wśród pól o lekkich i przewiewnych glebach. Bazę pokarmową dają mu miejsca odkryte, pozbawione zwartej roślinności — w Polsce przede wszystkim uprawy ziemniaków. Zależność jest na tyle wyraźna, że atlas wiąże z nią jego zagęszczenie wprost. Gdzie ich szukać Trznadel: dość równomiernie w całym kraju. Potrzeszcz: Wielkopolska, dalej Dolny Śląsk, Lubelszczyzna i pas pobrzeży; w chłodnych i lesistych okolicach, jak Mazury, pojawia się sporadycznie. Ortolan: niziny środkowej Polski, zwłaszcza Nizina Południowopodlaska i Południowowielkopolska; na Pomorzu i północnych Mazurach bywa nieobecny. Liczby Trznadel 7,94 pary na kilometr kwadratowy i około 2,5 miliona par. Potrzeszcz 2,82 pary i 880 tysięcy. Ortolan 0,50 pary i 150 tysięcy — najrzadszy z trójki, choć w optymalnych biotopach Podlasia i Wielkopolski osiąga 1–3 pary na kilometr kwadratowy. Częste pytania Któremu ubywa? Trznadlowi i ortolanowi. Trznadel tracił w latach 2000–2010 około 1,8 % rocznie — przy populacji liczonej w milionach to dziesiątki tysięcy par w skali roku. Ortolan wykazuje umiarkowany spadek liczebności i rozpowszechnienia, a w Europie jego populacja ustabilizowała się dopiero na poziomie około 20 % stanu wyjściowego. Potrzeszcz w Polsce jako jedyny z trójki rośnie, mimo trwałego spadku europejskiego. Czy któryś zajmie budkę? Nie, wszystkie trzy gniazdują na ziemi albo nisko w roślinności. Trznadlowi pomaga zakrzewienie i skraj lasu, potrzeszczowi pole, którego nie kosi się w maju, ortolanowi — uprawa okopowych i lekka gleba bez oprysku. Dlaczego ortolan jest tak lokalny? Bo łączy dwa wymagania naraz: lekkie, przewiewne gleby i odkryte miejsca do żerowania. Takich pól jest w Polsce niewiele i leżą wyspowo — stąd rozmieszczenie plamowe zamiast równomiernego. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Trznadel Potrzeszcz Ortolan Polskie ptaki w populacji Unii Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/dzwoniec-kulczyk-szczygiel/ Poradnik Dzwoniec, kulczyk czy szczygieł Trzy łuszczaki przy tym samym karmniku, rozdzielone stosunkiem do zabudowy. Dzwoniec i kulczyk to gatunki synantropijne — mieszkają tam, gdzie my. Szczygieł jest ptakiem urozmaiconego pola i to jemu w Polsce ubywa najszybciej z całej trójki. Wszystkie trzy przylatują po słonecznik i wszystkie trzy widuje się w ogrodach, więc pytanie „który to" pada zwykle przy oknie. Wymagania mają jednak różne i to one tłumaczą, dlaczego jednego widujesz codziennie, a drugiego raz na sezon. Dzwoniec i kulczyk są synantropijne z wyboru. Szczygieł przychodzi do ogrodu po pokarm, ale gniazduje w zupełnie innym krajobrazie. Czego wymaga każdy Dzwoniec — gęsta zabudowa Pierwotnym środowiskiem dzwońca były skraje lasów i tereny otwarte z luźnymi zaroślami; w XX wieku opanował osiedla ludzkie i dziś jest jednym z najbardziej charakterystycznych ptaków krajobrazu kulturowego. Najliczniejszy w regionach gęsto zaludnionych, zwłaszcza na południu i w centrum kraju. Kulczyk — niska zabudowa i sady Występuje prawie wyłącznie wśród luźnych zadrzewień, sadów, parków i ogrodów na terenach zabudowanych. Preferuje niską zabudowę, także wiejską, z dużą liczbą małych gospodarstw, drobnymi działkami i sadami. Jest ciepłolubny — najchętniej tam, gdzie średnia roczna temperatura przekracza osiem stopni. Szczygieł — urozmaicone pole Unika wszelkiego typu lasów, a zwłaszcza dużych kompleksów mieszanych i iglastych. Chce bardzo urozmaiconego krajobrazu rolniczego, w którym pola zajmują od dwóch piątych do czterech piątych powierzchni, z drobnymi systemami upraw i działek. Koniecznym elementem są drobne zadrzewienia śródpolne. Gdzie ich najwięcej Dzwoniec i kulczyk: południe kraju, w miastach i wsiach. Szczygieł: bezleśne tereny Niecki Nidziańskiej, Wyżyny Sandomierskiej, Podgórza Rzeszowskiego, Niziny Śląskiej i Przedgórza Sudetów, a także Kujawy i Żuławy — rozmieszczony wyspowo. Liczby Szczygieł 2,45 pary na kilometr kwadratowy i około 760 tysięcy par. Dzwoniec 2,02 pary i 630 tysięcy. Kulczyk 1,12 pary i 350 tysięcy. Na terenach zabudowanych dzwoniec i kulczyk osiągają jednak kilkanaście par na kilometr kwadratowy, a szczygieł w głębi borów nie występuje wcale. Częste pytania Któremu ubywa? Szczygłowi, i to gwałtownie: stracił w dekadzie blisko 40 % liczebności i wycofał się z części zajmowanego obszaru. Atlas zestawia to z Wielką Brytanią, gdzie w tym samym czasie silnie przybywał — przyczyny polskiego spadku pozostają nierozpoznane. Dzwoniec i kulczyk w tym czasie rosły. Który zajmie budkę? Żaden. Wszystkie trzy wiją otwarte gniazda w koronach i krzewach. Pomaga im karmnik zimą i krzewy owocujące — a szczygłowi konkretnie ostrożenie i łopiany, na których żeruje. Dlaczego kulczyka jest mniej na północy? Bo jest ciepłolubny i najchętniej zasiedla obszary o średniej rocznej temperaturze powyżej ośmiu stopni. Jego rozmieszczenie odtwarza przy tym drogę ekspansji: najwyższe zagęszczenia na Śląsku i Podkarpaciu, coraz niższe im dalej na północ. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Dzwoniec Kulczyk Szczygieł Dokarmianie ptaków zimą Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/slowik-szary-czy-rdzawy/ Poradnik Słowik szary czy rdzawy Rozdziela je mapa i termometr. Szary trzyma się wschodu kraju i klimatu chłodnego, poniżej ośmiu stopni średniej rocznej; rdzawy południowego zachodu i ciepła powyżej siedmiu. Przez Polskę biegną granice zasięgu obu — z przeciwnych stron. To rzadki przypadek, w którym o tym, którego z dwóch bliźniaczo podobnych gatunków słyszysz, decyduje przede wszystkim to, gdzie stoisz. Przez Polskę przebiegają granice zasięgu obu — słowika szarego od południowego zachodu, rdzawego od północnego wschodu. Atlas przy obu wskazuje klimat jako czynnik główny i podaje progi liczbami, więc podział jest nie tylko geograficzny, ale i mierzalny. Co je rozdziela Strona kraju Słowik szary: wschodnia Polska — najliczniejszy na Podlasiu, Mazowszu, Mazurach i Polesiu. Słowik rdzawy: południowo-zachodnia — najliczniejszy na Dolnym Śląsku, rzadszy w Wielkopolsce i lokalnie na Pomorzu Zachodnim. Temperatura Szary preferuje klimat kontynentalny i chłodny, o średnich temperaturach poniżej ośmiu stopni. Rdzawy potrzebuje ciepła: średnich powyżej siedmiu stopni, zim łagodniejszych niż minus siedem i lipców powyżej dwudziestu trzech. Wysokość Szary trzyma się nizin, poniżej dwustu metrów. Rdzawy nie gnieździ się w górach ani na pogórzach. Bliskość domu Rdzawy jest wyraźnie związany z siedliskami antropogenicznymi — zajmuje wilgotne i zakrzaczone miejsca w pobliżu siedzib ludzkich. Szary wchodzi tam rzadziej i trzyma się dolin rzecznych. Dolina rzeki To przy słowiku szarym rzecz kluczowa: wzdłuż dolin rzecznych wnika dalej na zachód i bywa tam lokalnie średnio liczny poza zwartym zasięgiem. Doliny działają dla niego jak korytarze. Częste pytania Czy da się je odróżnić po śpiewie? Tak i to jest w praktyce podstawowa metoda — obserwatorzy rozdzielają je po głosie, nie po wyglądzie. Ten artykuł opisuje, gdzie którego się spodziewać, bo atlas opisuje ich rozmieszczenie i klimat, a nie brzmienie. Ile jest słowika szarego? Około 100 tysięcy par przy zagęszczeniu 0,32 pary na kilometr kwadratowy; w północno-wschodniej Polsce około dwukrotnie więcej. W Europie jego populacja umiarkowanie rośnie. Przy słowiku rdzawym atlas nie podaje szacunku krajowej liczebności. Czy któryś zajmie budkę? Nie. Obydwa gniazdują nisko, w gęstwinie przy ziemi. Pomaga im nieuprzątnięty podszyt i zarośla nad wodą. Co ogranicza słowika rdzawego? Atlas zwraca uwagę na wrażliwość na utratę albo przerzedzenie podszytu i zakrzaczeń pod okapem drzew. Skoro duża część jego populacji siedzi przy domach, o jego losie decyduje sposób gospodarowania zadrzewieniami w pobliżu zabudowy. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Słowik szary Słowik rdzawy Ptaki spoza budek Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/spiewak-kwiczol-paszkot/ Poradnik Śpiewak, kwiczoł czy paszkot Trzy szare drozdy, które łatwo pomylić, a które zajmują trzy różne krajobrazy. Śpiewak siedzi w lesie mieszanym, kwiczoł w ekstensywnym krajobrazie rolniczym z sadami, paszkot w borach — a najlepiej w górach, między sześciuset a ośmiuset metrami. Kos jest czarny i nie sprawia kłopotu. Pozostałe trzy krajowe drozdy są brązowo-szare z nakrapianym spodem i to je łączy — a w terenie rozdziela je przede wszystkim miejsce, w którym stoisz. Atlas opisuje ich wymagania na tyle różnie, że da się je rozdzielić bez lornetki: jeden chce lasu, drugi pola z sadami, trzeci gór. Trzy krajobrazy Śpiewak — las mieszany Występuje we wszystkich typach drzewostanów, ale najliczniejszy tam, gdzie rzeźba jest urozmaicona, a wnętrze lasu zajmuje dużą część powierzchni. Optymalny udział borów to około trzech piątych. Najwięcej w Karpatach, Sudetach i na Mazurach, najmniej na nizinach bez lasów. Kwiczoł — sady i ekstensywne pole Unika zwartych drzewostanów, a wybiera ekstensywnie użytkowany krajobraz rolniczy z udziałem pól między dwiema piątymi a czterema piątymi powierzchni, urozmaicony drobnymi lasami, zadrzewieniami i sadami. Najwyższe zagęszczenia w okolicach sadów jabłoniowych — pod Grójcem, Warką i Sandomierzem. Paszkot — bór, najlepiej górski Przede wszystkim ptak lasów iglastych, z maksimum w lasach górskich między sześciuset a ośmiuset metrami. Pól uprawnych zdecydowanie unika. Na niżu trafia się w Borach Dolnośląskich, Puszczy Rzepińskiej, Noteckiej i Drawskiej, Borach Tucholskich, Puszczy Piskiej i Augustowskiej. Kolonijność To cecha wyłącznie kwiczoła: tworzy luźne kolonie lęgowe, więc lokalnie osiąga kilkadziesiąt par na kilometr kwadratowy przy średniej krajowej 2,86. Śpiewak i paszkot gniazdują pojedynczo. Liczby Kwiczoł 2,86 pary na kilometr kwadratowy i około 900 tysięcy par. Śpiewak 1,91 pary i 600 tysięcy. Paszkot 0,25 pary i ponad 100 tysięcy — najrzadszy z trójki, ale i najszybciej rosnący. Częste pytania Który rośnie najszybciej? Paszkot, i to zdecydowanie: 132 % wzrostu liczebności w dekadzie, z 47 tysięcy par w roku 2000 do ponad 100 tysięcy. Pierwotnie był gatunkiem lasów górskich i dopiero w XIX wieku zaczął schodzić na niż — jego wzrost to ciąg dalszy procesu, który trwa od dwustu lat. Śpiewak rośnie umiarkowanie, kwiczoł jest w Europie stabilny. Czy któryś zajmie budkę? Nie. Wszystkie trzy budują otwarte gniazda: śpiewak i kwiczoł w rozwidleniach i na krzewach, paszkot wysoko w koronie. Zajmą natomiast półkę albo daszek pod okapem, jeśli gniazdo trzeba czymś podeprzeć. A kos? Kos to czwarty krajowy drozd i najliczniejszy z nich: 4,62 pary na kilometr kwadratowy i około 1,4 miliona par. Jest gatunkiem leśnym, ale znosi bardzo szeroki zakres — optymalny udział wnętrza lasu wynosi u niego od jednej piątej do czterech piątych, czyli ani pole, ani puszcza. Dlatego jest w każdym ogrodzie. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Śpiewak Kwiczoł Paszkot Kos czy szpak Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/gasiorek-czy-srokosz/ Poradnik Gąsiorek czy srokosz Dwie krajowe dzierzby, obie polujące z zasiadki. Srokosz jest duży, jasnoszaro-biały i zostaje na zimę; gąsiorek mniejszy, rudogrzbiety i odlatuje. Gąsiorka jest przy tym czternaście razy więcej — 640 tysięcy par wobec 46 tysięcy. Dzierzby rozpoznaje się po jednej rzeczy: siedzą nieruchomo na czubku krzewu, słupku albo drucie i patrzą w dół. To sposób polowania, nie ozdoba — obie potrzebują czatowni, z której wypatrują zdobyczy. Rozdziela je wielkość, pora roku i to, jak bardzo znoszą otwartą przestrzeń. Co je różni Pora roku Dzierzba na czubku krzewu w styczniu to srokosz — w Polsce jest osiadły. Gąsiorek jest wędrowny i zimuje w Afryce. Wielkość i barwa Srokosz jest duży, jasnoszaro-biały, z czarną maską i długim ogonem, którym kręci na boki. Gąsiorek jest wyraźnie mniejszy, samiec ma rudy grzbiet i szarą głowę. Krajobraz Gąsiorek osiąga najwyższe zagęszczenia tam, gdzie jest dużo pastwisk, łąk i miejsc o bujnej wegetacji — w otwartych, często wilgotnych zbiorowiskach trawiastych i krzewiastych. Srokosz wybiera urozmaicony krajobraz rolniczy, ale jest rozmieszczony bardzo nierównomiernie. Czatownia i krzew To wymaganie wspólne i decydujące: obie potrzebują naraz czatowni, czyli drutu albo pojedynczego drzewa, oraz gęstego krzewu na gniazdo. Krajobraz, który ma jedno bez drugiego, jest dla dzierzb pusty. Gdzie ich szukać Gąsiorek: dość równomiernie, najliczniej w pasie pogórzy i we wschodniej części kraju, wyraźnie rzadziej w nizinnej Wielkopolsce, na Kujawach i ziemi lubuskiej. Srokosz: Podlasie, Mazowsze, Małopolska, Górny Śląsk i Podkarpacie — na wschodzie kraju jego zagęszczenie jest około pięciokrotnie wyższe niż na zachodzie. Częste pytania Czy któraś zajmie budkę? Nie. Obie wiją otwarte gniazdo w gęstym, najlepiej kolczastym krzewie. Dla dzierzb najlepszą pomocą jest zostawione zakrzewienie tarniny albo głogu i słupek, z którego da się patrzeć. Którą trudniej spotkać? Srokosza: 0,15 pary na kilometr kwadratowy wobec 2,06 u gąsiorka. To około czternastokrotna różnica w zagęszczeniu i podobna w liczebności krajowej. Czy któraś ubywa? Przy obu atlas jest ostrożny. Srokosz wykazuje bardzo silne wahania liczebności — na tyle silne, że mimo czterdziestoprocentowego wzrostu trend nie jest istotny statystycznie, a rosnące rozpowszechnienie sugeruje, że gatunek jest w fazie ekspansji. Przy gąsiorku wzrost też uznano raczej za tymczasowe oscylacje niż za trend. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Gąsiorek Srokosz Ogród przyjazny ptakom Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/swierszczak-strumieniowka-lozowka/ Poradnik Świerszczak, strumieniówka czy łozówka Trzy niepozorne ptaki mokradeł, których prawie się nie widuje. Świerszczak siedzi na turzycowisku, strumieniówka w zaroślach wierzbowych nad wodą, łozówka w bujnych ziołoroślach — pokrzywach, wiązówce, trybuli. Łozówki jest z nich najwięcej. Wszystkie trzy są brązowe, niepozorne i słyszy się je znacznie częściej, niż widzi. Wszystkie trzy siedzą w miejscach wilgotnych — i tu podobieństwo się kończy, bo każdy wybiera inną roślinność. Rozdzielenie ich po roślinie, w której siedzą, działa lepiej niż jakikolwiek opis upierzenia. W czym siedzi każdy Świerszczak — turzycowisko i łąka O jego zagęszczeniu decyduje udział łąk i pastwisk oraz terenów o bujnej wegetacji, przy jednoczesnym unikaniu miejsc z intensywnym wypasem bydła i koni. Siedlisko to tereny podmokłe, łąki, turzycowiska i mozaika tych środowisk. Strumieniówka — zarośla wierzbowe Trzyma się mozaiki zarośli wierzbowych, roślinności krzewiastej, ziołorośli okrajkowych oraz niskich olsów i łęgów. Unika obszarów intensywnie uprawianych, o wysokiej mechanizacji i intensywnym wypasie. Łozówka — pokrzywy i wiązówka Gniazduje w bujnej roślinności zielnej: w podmokłych zaroślach wiązówki, pokrzywy i trybuli, często wzdłuż rowów albo na wilgotnych łąkach, czasem na skrajach trzcinowisk, jeśli te rosną na suchszym podłożu i przeplatają się z ziołoroślami. Gdzie ich najwięcej Świerszczak: Pobrzeże Szczecińskie i Koszalińskie oraz doliny rzeczne. Strumieniówka: doliny rzeczne i pobrzeże Bałtyku, a w południowej Polsce liczniejsza i rozmieszczona równomierniej. Łozówka: doliny dużych rzek, Pobrzeże Szczecińskie, Żuławy i obniżenia Podkarpacia. Liczby Łozówka 1,72 pary na kilometr kwadratowy i około 540 tysięcy par. Świerszczak 0,45 pary i 140 tysięcy. Strumieniówka 0,15 — i to nie par, tylko terytoriów, bo tak liczy je atlas przy tym gatunku. Kiedy ich szukać Łozówka przebywa w Polsce wyjątkowo krótko: od maja do sierpnia. To najkrótszy pobyt z całej trójki i jedna z przyczyn, dla których łatwo ją przeoczyć. Częste pytania Czy któryś zajmie budkę? Nie. Wszystkie trzy gniazdują nisko w roślinności zielnej albo krzewiastej. Pomaga im niekoszona turzyca, nieosuszony rów i wierzbowe zarośla, których nikt nie wycina. Dlaczego przy strumieniówce mówi się o terytoriach? Bo metoda liczy śpiewające samce, a nie potwierdzone lęgi. Przy gatunku tak skrytym liczba terytoriów jest jedyną wielkością, którą da się rzetelnie policzyć, i atlas to zaznacza. Który jest najbardziej wrażliwy na osuszanie? Wszystkie trzy, ale każdy inaczej. Świerszczakowi szkodzi zamiana turzycowiska na intensywne pastwisko, strumieniówce wycinka zarośli wierzbowych i mechanizacja, łozówce wykaszanie ziołorośli wzdłuż rowów. To trzy różne czynności, które prowadzą do tego samego. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Świerszczak Strumieniówka Łozówka Polskie ptaki w populacji Unii Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/poklaskwa-czy-klaskawka/ Poradnik Pokląskwa czy kląskawka Dwie bliźniaczo nazwane pokląskwy siedzą na czubkach tych samych łodyg, ale w innych częściach kraju i na innej wysokości. Pokląskwa jest ptakiem północno-wschodnich łąk i nizin; kląskawka — wyżyn i pogórzy południa, z optimum między trzystoma a pięciuset metrami. Nazwy są tak podobne, że mylą się nawet w druku, a ptaki zachowują się identycznie: siadają na czubku łodygi albo słupka i stamtąd patrzą. Rozdziela je mapa i wysokościomierz. Idą też w przeciwne strony: jednej ubywa razem z pastwiskami, druga przesuwa zasięg na północ. Co je rozdziela Część kraju Pokląskwa: najliczniejsza na Mazurach, Podlasiu i Pomorzu Zachodnim, poza tym rozmieszczona dość równomiernie. Kląskawka: południe kraju — Śląsk i pas pogórzy, dalej Wyżyna Małopolska i Lubelska; na pozostałym obszarze nieliczna i skupiona w lokalnych ogniskach. Wysokość Kląskawka jest ptakiem wyżyn i pogórzy, z najwyższymi zagęszczeniami między trzystoma a pięciuset metrami. Przy pokląskwie atlas takiego progu nie podaje — liczy się dla niej rodzaj użytkowania ziemi, nie wysokość. Rodzaj krajobrazu Pokląskwa chce mozaiki łąk, pastwisk, ekstensywnie uprawianych pól i miejsc porośniętych wysoką roślinnością zielną i krzewiastą — z niskim udziałem zasiewów, a sporą domieszką odłogów, ugorów i nieużytków. Kląskawka jest silniej związana z obecnością człowieka, ale unika okolic zdominowanych przez duże gospodarstwa. Liczby Pokląskwa 3,05 pary na kilometr kwadratowy i około 950 tysięcy par; w optymalnych środowiskach północno-wschodniej Polski kilka, a nierzadko kilkanaście par. Kląskawka 0,41 pary i 128 tysięcy par — siedmiokrotnie mniej. Kierunek zmian Kląskawka jest gatunkiem ekspansywnym: rośnie w Europie i w Polsce, a jej zasięg wyraźnie przesunął się na północ, przy rozpowszechnieniu rosnącym o około procent rocznie. Pokląskwa przeciwnie — liczebność populacji europejskiej gwałtownie zmalała w latach 80., a w krajobrazie intensywnej produkcji rolnej rzadko przekracza dziś jedną parę na kilometr kwadratowy. Częste pytania Czy któraś zajmie budkę? Nie. Obie gniazdują na ziemi albo tuż nad nią, w gęstej roślinności. Pomaga im łąka koszona późno i pas nieużytku, którego nikt nie wykasza w czerwcu. Dlaczego kląskawka idzie na północ? Atlas wiąże to ze zmianą preferencji siedliskowych: gatunek nie jest już tak silnie związany z wyżynami i pogórzami jak dawniej, a spektrum biotopów zajmowanych na niżu wydaje się węższe niż na południu. To typowy obraz gatunku poszerzającego zasięg wraz z ociepleniem. Która jest łatwiejsza do zobaczenia? Pokląskwa, ze względu na liczebność i równomierne rozmieszczenie. Kląskawkę poza południem kraju spotyka się w lokalnych skupiskach — szczególnie w okolicach dużych miast, w dolinach dużych rzek i na wybrzeżu. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Pokląskwa Kląskawka Ptaki, których przybywa Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/kopciuszek-czy-pleszka/ Poradnik Kopciuszek czy pleszka Oba mają rdzawy ogon, którym drżą, i oba należą do tego samego rodzaju. Rozdziela je miejsce: kopciuszek gnieździ się prawie wyłącznie w zabudowie, pleszka potrzebuje dziupli w prześwietlonym lesie — i to jej, nie kopciuszkowi, pomaga budka. Widziany z tyłu ptak drżący rdzawym ogonem to jeden z dwóch gatunków i przez to pytanie pada często. Odpowiedź jest zaskakująco prosta, bo o wyborze decyduje otoczenie, a nie ptak. Atlas opisuje ich wymagania jako niemal rozłączne: jeden idzie za urbanizacją, drugi za dziuplami w luźnym drzewostanie. Gdzie który Zabudowa Kopciuszek gnieździ się prawie wyłącznie na terenach zabudowanych, a jego zagęszczenie idzie w parze z miarami urbanizacji: udziałem zabudowy, natężeniem sztucznego oświetlenia, liczbą gospodarstw i zagęszczeniem ludzi. Pierwotnie był ptakiem terenów otwartych ze skałami — budynek zastąpił mu skałę. Las prześwietlony Pleszka potrzebuje dwóch rzeczy naraz: rzadkiej i niskiej roślinności do żerowania oraz dziupli do gniazdowania. Znajduje to w biotopach półotwartych — luźno rosnące drzewa, skąpy podszyt i runo, kawałki odkrytej gleby. Budka To jest różnica praktyczna. Atlas wprost pisze, że w borach sosnowych substytutem naturalnych dziupli bywają dla pleszki budki lęgowe — jeden z niewielu przypadków, w których źródło mówi o sztucznym schronieniu jako o rzeczywistym rozwiązaniu. Przy kopciuszku mówi coś przeciwnego: przy dużej plastyczności w wyborze miejsca na gniazdo i nawet trzech lęgach w roku nie wymaga on wsparcia. Kierunek zmian Obu przybywa, ale inaczej. Kopciuszek poszerza zajmowany obszar o 8,3 % w dekadzie — jedno z największych rozszerzeń zasięgu w całym monitoringu. Pleszka zyskała 96 % liczebności przy zasięgu bez zmian, czyli zagęściła się tam, gdzie już była. Częste pytania Jaka budka dla pleszki? Pleszka zajmuje budki półotwarte oraz zamknięte o typowej wielkości. Kluczowe jest miejsce, a nie sama skrzynka: prześwietlony drzewostan z odkrytą glebą do żerowania. Budka w gęstym młodniku zostanie pusta. Czy kopciuszek zajmie budkę? Zajmie budkę półotwartą pod okapem, ale atlas zaznacza, że jej nie potrzebuje — gniazduje w tylu różnych zakamarkach budynku, że dostępność miejsca lęgowego go nie ogranicza. Czy da się je odróżnić w locie? Oba drżą rdzawym ogonem i z odległości wyglądają podobnie. Samiec pleszki ma rdzawy spód i białe czoło, kopciuszek jest jednolicie ciemny. Miejsce rozstrzyga jednak szybciej: ptak na dachu garażu to kopciuszek, ptak na skraju prześwietlonego boru — pleszka. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Kopciuszek Pleszka Jaka budka dla bogatki Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/kowalik-czy-pelzacz/ Poradnik Kowalik czy pełzacz Oba chodzą po pniu, ale w przeciwne strony: kowalik jako jedyny krajowy ptak schodzi po korze głową w dół, pełzacz zawsze pnie się do góry i po dojściu do korony zlatuje na dół następnego drzewa. Kowalik zajmie budkę, pełzacz potrzebuje zupełnie innej konstrukcji. To jest para, którą rozstrzyga jedna obserwacja i nie trzeba do niej lornetki. Kowalik schodzi po pniu głową w dół — żaden inny krajowy ptak tego nie robi. Pełzacz porusza się wyłącznie w górę, spiralą wokół pnia. Różnią się też tym, czego potrzebują od lasu, i tym, co można dla nich zrobić. Co je różni Kierunek na pniu Kowalik schodzi głową w dół i potrafi zawisnąć pod gałęzią. Pełzacz pnie się tylko w górę, a po dojściu do korony zlatuje do podstawy następnego drzewa i zaczyna od nowa. Wnętrze lasu Kowalik z całej grupy dziuplaków najbardziej potrzebuje wnętrza lasu: preferuje duże, zwarte kompleksy lasów mieszanych o zróżnicowanym składzie i urozmaiconej rzeźbie. Pełzacz leśny żyje w dwóch układach — w rozległych kompleksach wybiera wnętrze lasu, a w monokulturach iglastych raczej obrzeża i miejsca bogate w skraje. Miejsce na gniazdo Kowalik gniazduje w dziupli i zwęża jej otwór, zalepiając go błotem do własnej miary — stąd jego nazwa. Pełzacz wciska gniazdo za odstającą korę albo w szczelinę pnia, a nie w dziuplę. Budka To jest różnica praktyczna. Przy kowaliku atlas mówi o budkach najbardziej wprost z całej listy: w młodszych drzewostanach i w lasach silnie użytkowanych gospodarczo liczebność bywa ograniczana dostępnością dziupli. Dla pełzacza zwykła budka jest bezużyteczna — potrzebuje konstrukcji naśladującej szczelinę za korą, z wejściem po bokach. Struktura lasu a pełzacz Atlas odnotowuje przy pełzaczu rzecz subtelną: ptaki żyjące w lasach o gorszej strukturze — bardziej pofragmentowanych, z mniejszymi płatami drzewostanu — radzą sobie gorzej. Sama obecność drzew nie wystarcza. Częste pytania Jaka budka dla kowalika? Typ A z otworem 33 mm albo typ B. Kowalik i tak zwęzi wlot błotem do swojej miary, więc nie trzeba go dobierać co do milimetra — ważniejsze jest, żeby budka wisiała w dojrzałym, mieszanym drzewostanie. A dla pełzacza? Skrzynka szczelinowa, z wejściem po bokach zamiast otworu z przodu — konstrukcja naśladująca przestrzeń za odstającą korą. Mikusek opisuje ją osobno, poza sześcioma typami standardowymi. Są dwa gatunki pełzaczy? Tak: pełzacz leśny i pełzacz ogrodowy. Różnią się głównie głosem i długością pazura tylnego palca, a w terenie odróżnia je niewielu obserwatorów. Obydwa gniazdują tak samo, więc dla wyboru konstrukcji rozróżnienie nie ma znaczenia. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Kowalik Pełzacz leśny Typy budek lęgowych Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/mucholowka-zalobna-czy-szara/ Poradnik Muchołówka żałobna czy szara Żałobna jest czarno-biała i zajmuje budkę zamkniętą — to przy niej skrzynka działa najszybciej z całej listy gatunków. Szara jest jednolicie szarobrązowa, gniazduje w zakamarku pnia albo budynku i potrzebuje budki półotwartej. Obie polują tak samo — siedzą na gałęzi, zrywają się po owada i wracają na to samo miejsce. Różnią się jednak wyglądem na tyle, że pomyłka zdarza się głównie przy samicy muchołówki żałobnej, która jest brązowa zamiast czarnej. Praktycznie ważniejsze jest co innego: potrzebują dwóch różnych typów budek, więc od rozpoznania zależy, co powiesić. Co je różni Ubarwienie Samiec muchołówki żałobnej jest kontrastowo czarno-biały. Muchołówka szara jest jednolicie szarobrązowa z delikatnym kreskowaniem na piersi, bez kontrastu. Miejsce gniazda Żałobna gniazduje w dziupli albo w budce zamkniętej. Szara zakłada gniazdo w zakamarku pnia albo budynku, często przy ścianie za pnączem — i to dlatego trafia do budek półotwartych. Typ budki Żałobna: typ A z otworem 33 mm. Szara: budka półotwarta, typ P. Skrzynka z okrągłym otworem dla muchołówki szarej zostanie pusta. Otoczenie Muchołówka żałobna jest najliczniejsza w dużych kompleksach leśnych, ale gnieździ się w ich lukach: na polanach, zrębach i skrajach. O jej zagęszczeniu decyduje różnorodność pokrycia terenu — wszystko, co przerywa monotonię drzewostanu. Muchołówka szara zajmuje parki, ogrody i lasy, najchętniej przerzedzone i poprzetykane polanami. Termin Muchołówka szara przebywa w Polsce od początku maja do sierpnia i zimuje w Afryce. To jeden z później przylatujących gatunków — budka zajęta w maju bywa właśnie jej. Częste pytania Dla której budka daje największy efekt? Dla żałobnej — atlas pisze, że jej lokalne zagęszczenia są często ograniczane dostępnością miejsc lęgowych. To gatunek, przy którym skrzynka przekłada się na liczbę par najszybciej z całej listy. Dlaczego mylę samicę żałobnej z szarą? Bo samica muchołówki żałobnej jest brązowoszara, a nie czarno-biała. Rozstrzyga wtedy biała plama na skrzydle, której muchołówka szara nie ma, oraz miejsce gniazda. Jest jeszcze trzecia muchołówka? W Polsce gniazdują cztery: żałobna, szara, mała i białoszyja. Dwie ostatnie są znacznie rzadsze i związane ze starymi lasami liściastymi; muchołówka mała jest przy tym objęta rozmyciem współrzędnych w naszych eksportach, jako gatunek wrażliwy. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu. Zobacz też Muchołówka żałobna Muchołówka szara Jaka budka dla bogatki Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/pliszka-siwa-zolta-czy-gorska/ Poradnik Pliszka siwa, żółta czy górska Trzy pliszki rozdziela woda i pole. Siwa chodzi po podwórkach i drogach w krajobrazie z pastwiskami, żółta po polach uprawnych — dziś już nie po łąkach — a górska wyłącznie wzdłuż wartkich, kamienistych strumieni. Górska jest przy tym najrzadsza z całej krajowej awifauny objętej monitoringiem. Wszystkie trzy biegają po ziemi, kiwając ogonem, i wszystkie trzy trzymają się otwartej przestrzeni. Rozdziela je rodzaj tej przestrzeni, a najłatwiej — obecność albo brak wody. Warto zacząć od pliszki górskiej, bo przy niej atlas sam ostrzega przed ograniczeniem danych. Gdzie która Górska — wartki strumień Zasiedla doliny wartko płynących strumieni o urozmaiconym korycie, z kamieniami i zróżnicowanym dnem, bo to ono daje jej pokarm. Takich szczegółów nie widać z satelity, więc atlas przewiduje jej występowanie pośrednio, przez urozmaicenie rzeźby terenu. Jeśli w pobliżu nie ma kamienistego potoku, to nie jest pliszka górska. Siwa — podwórko i pastwisko Ptak urozmaiconego krajobrazu rolniczego z dużym udziałem pastwisk. Za optymalną uchodzi mozaika pól zajmujących od trzydziestu do sześćdziesięciu procent powierzchni, przeplatanych łąkami, pastwiskami, zadrzewieniami śródpolnymi i luźną zabudową. Żółta — pole uprawne Liczny gatunek nizinnego krajobrazu rolniczego. Jeszcze kilkanaście lat temu uchodziła za ptaka łąk, ale dziś zdecydowana większość krajowej populacji gniazduje na polach uprawnych, szczególnie tam, gdzie dużo jest ziemniaków i buraków cukrowych. Wysokość Pliszka żółta unika wyżyn, pogórzy i gór. Górska jest z nimi związana przez strumienie. Siwa jest najbardziej wszędobylska z całej trójki i rozszerza zajmowany obszar — o 8,8 % w dekadzie. Liczby Pliszka żółta 4,67 pary na kilometr kwadratowy i około 1,5 miliona par — a przy tym prawie połowa unijnej populacji tego gatunku gniazduje w Polsce. Pliszka górska: 18,4 tysiąca par i zajętość 1,8 % powierzchni kraju, druga najmniejsza w całym monitoringu. Częste pytania Czy któraś zajmie budkę? Pliszka siwa i górska zajmują budki półotwarte, typ P — pierwsza pod okapem budynku, druga na konstrukcji przy strumieniu, także pod mostkiem. Pliszka żółta gniazduje w kępie trawy na ziemi i budki nie zajmie. Dlaczego przy pliszce górskiej dane są niepewne? Bo stwierdzono ją zaledwie na 33 z 780 badanych powierzchni. Przy tak małej liczbie stwierdzeń każdy szacunek ma szeroki przedział, a model rozmieszczenia opiera się na pośrednich wskaźnikach zamiast na obserwacjach. Atlas mówi o tym wprost. Której ubywa? Pliszki górskiej — straciła w dekadzie ponad 58 % liczebności i jest w pierwszej trójce największych spadków w kraju. Pliszka żółta traci wolniej, pliszka siwa jako jedyna z trójki rośnie i poszerza zasięg. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Zobacz też Pliszka siwa Pliszka żółta Pliszka górska Ptaki najtrudniejsze do spotkania Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/sosnowka-czy-czubatka/ Poradnik Sosnówka czy czubatka Obie są sikorami boru sosnowego i obie zajmują budkę typu A z otworem 28 mm. Czubatkę rozpoznasz od razu po nastroszonym czubku na głowie; sosnówka ma białą plamę na karku i wygląda jak mała, matowa bogatka. Czubatka jest przy tym bardziej wybredna wobec lasu. To para, przy której cecha rozpoznawcza jest wyjątkowo wygodna: czubatka ma na głowie sterczący, czarno-biały czubek, którego nie ma żadna inna krajowa sikora. Problem zaczyna się wtedy, gdy ptak siedzi tyłem albo przemyka między gałęziami. Wtedy pomaga to, czego wymagają od lasu — bo mimo wspólnego środowiska nie są tak samo wybredne. Co sprawdzić Czubek Czubatka ma nastroszony, czarno-biało kreskowany czubek. Jeśli go widzisz, sprawa jest zamknięta — to jedyna krajowa sikora z czubkiem. Kark Sosnówka ma na karku wyraźną białą plamę, która ciągnie się w dół od czarnej czapeczki. Z profilu wygląda jak mniejsza i bardziej matowa bogatka, bez żółtego spodu i bez czarnego krawata. Rodzaj boru Czubatka jest bardziej wybredna: najliczniejsza w lasach iglastych zajmujących ponad siedemdziesiąt procent powierzchni, o niskiej produkcji pierwotnej — czyli w typowych, ubogich borach sosnowych. Woli duże i jednolite kompleksy. Tolerancja na urozmaicenie Sosnówka też jest gatunkiem borów, ale nie stroni od obszarów leśnych o bardziej urozmaiconej strukturze — z dużym udziałem skrajów, poręb i rozdrobnionych płatów. Tam, gdzie las jest mozaikowaty, szansa na sosnówkę jest większa niż na czubatkę. Budka Ta sama dla obu: typ A z otworem 28 mm. Mniejszy wlot ma tu znaczenie praktyczne, bo wyklucza bogatkę, która przy otworze 33 mm wygrywa konkurencję z obiema. Częste pytania Czy obie zajmą budkę? Tak, obie są dziuplakami i obie korzystają ze skrzynek. Warunek jest jeden: budka musi wisieć w borze. W parku miejskim z otworem 28 mm zamieszka modraszka, nie sosnówka. Czy czubatka kuje własną dziuplę? Czubatka potrafi wykuwać dziuple w spróchniałym drewnie, podobnie jak czarnogłówka, ale korzysta też z gotowych i ze skrzynek. Dlatego pozostawienie w borze martwych, stojących drzew robi dla niej więcej niż sama budka. Którą częściej zobaczę przy karmniku? Sosnówkę — jest mniej związana ze zwartym borem i częściej zapuszcza się w okolice zabudowy. Obie chętnie biorą słonecznik. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Sosnówka Czubatka Bogatka czy modraszka Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/poradnik/strzyzyk-czy-mysikrolik/ Poradnik Strzyżyk czy mysikrólik Dwa najmniejsze ptaki, jakie zobaczysz w polskim lesie, ale na różnej wysokości: strzyżyk kręci się przy ziemi, w korzeniach i wykrotach, mysikrólik w koronach świerków. Strzyżyk zajmie budkę o osobnej konstrukcji, mysikrólik żadnej. Oba ważą kilka gramów i oba znikają z pola widzenia, zanim zdążysz podnieść lornetkę. Rozdzielić je jest jednak łatwo, bo prawie nigdy nie są na tej samej wysokości. Strzyżyk trzyma się dna lasu i gęstwiny tuż nad ziemią. Mysikrólik krąży w koronach iglaków, najczęściej kilkanaście metrów wyżej. Co je rozdziela Wysokość, na której go widzisz Strzyżyk: przy ziemi — w wykrotach, między korzeniami, w stertach gałęzi, wzdłuż leśnych strumieni. Mysikrólik: w koronach świerków i jodeł. To rozróżnienie działa niemal zawsze. Sylwetka Strzyżyk jest krępy, brązowy i trzyma krótki ogon zadarty pionowo do góry — sylwetka nie do pomylenia. Mysikrólik jest oliwkowozielony, kulisty, z jasnym paskiem na ciemieniu. Czego wymaga las O liczebności strzyżyka decyduje połączenie zwartego lasu z urozmaiconą rzeźbą terenu, bo to ona daje mu strome zbocza i doliny leśnych strumieni. Mysikrólik jest związany ze świerkiem i jodłą, a sprzyjają mu udział wnętrza lasu, udział borów i duże powierzchnie leśne. Budka Strzyżyk zajmuje konstrukcję o osobnej budowie, opisaną przez Mikuska poza sześcioma standardowymi typami — z wejściem dopasowanym do ptaka, który gniazduje w gęstwinie tuż nad ziemią. Mysikrólik budki nie zajmie: buduje kuliste gniazdo zawieszone pod gałęzią iglaka. Kierunek zmian Mysikrólikowi ubywa — w Europie i w Polsce w tempie ponad 20 % na dekadę, przy malejącym rozpowszechnieniu. To jeden z gatunków, przy których widać, co dzieje się ze świerkiem w polskich lasach. Częste pytania Jak powiesić budkę dla strzyżyka? Nisko i w gęstwinie, nie na otwartym pniu na wysokości trzech metrów. Strzyżyk gniazduje przy ziemi, więc skrzynka umieszczona według zasad dla sikor zostanie pusta. Co pomaga mysikrólikowi? Stary świerk albo jodła i duży, zwarty kompleks leśny. Przy gatunku związanym z jednym rodzajem drzewa żadna konstrukcja nie zastąpi samego drzewa. Czy strzyżyk zimuje w Polsce? Tak, i zimą bywa widywany częściej niż latem — bo w bezlistnym podszycie łatwiej go dostrzec. Nocuje czasem gromadnie, w budkach i szczelinach, co jest osobnym argumentem za tym, żeby nie zdejmować skrzynek na zimę. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC. Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych. Zobacz też Strzyżyk Mysikrólik Mysikrólik czy zniczek Ptasie Domki Sprawdź, co gniazduje u ciebie Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ Liczby Liczby o ptakach Polski 13 zestawień z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych: ile których ptaków jest, którym ubywa, a którym przybywa. Wszystkie liczone z tych samych danych, dla 79 gatunków. Atlas podaje liczby przy gatunku — jedna karta po drugiej. Pytanie „który ptak ubywa w Polsce najszybciej" wymaga porównania wszystkich kart naraz i właśnie temu służy ten dział. Tabele są liczone z danych przy każdym budowaniu strony, a nie przepisane do tekstu. Jeśli szacunki się zmienią, zmienią się też zestawienia. Najliczniejsze ptaki Polski Ranking liczebności ptaków lęgowych w Polsce: dwadzieścia najliczniejszych gatunków z szacunkiem liczby par. Dane z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Ptaki, których w Polsce ubywa najszybciej Które gatunki ptaków tracą w Polsce najszybciej: ranking zmian liczebności w latach 2000–2010 z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Ptaki, których w Polsce przybywa Gatunki ptaków, które w Polsce zwiększają liczebność: ranking zmian w latach 2000–2010 z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych i co za nimi stoi. Gatunki, których większość europejskiej populacji żyje w Polsce Udział Polski w populacji Unii Europejskiej według gatunków: dla których ptaków jesteśmy krajem kluczowym. Dane z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Ptaki pospolite o statusie zagrożonych w Polsce Gatunki pospolite, którym w Polsce nadano status VU albo NT: pełna lista z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych wraz z liczebnością krajową. Ptaki, które spotkasz wszędzie Zajętość powierzchni kraju według gatunków: które ptaki występują niemal wszędzie, a które tylko lokalnie. Dane z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Ptaki, które znikają z kolejnych regionów Polski Zmiany rozpowszechnienia gatunków w Polsce: które ptaki wycofują się z kolejnych części kraju. Dane z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Polskie ptaki o niekorzystnym statusie w Europie Kategorie SPEC 2 i SPEC 3 wśród ptaków lęgowych Polski: pełna lista gatunków o niekorzystnym stanie populacji europejskiej. Najrzadsze z ptaków objętych monitoringiem Które gatunki z Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych mają najmniejszą krajową populację. Dane z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Ptaki, które zajmują w Polsce nowe tereny Które gatunki poszerzają w Polsce zajmowany obszar: ranking zmian rozpowszechnienia w latach 2000–2010 z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych. Gdy liczebność rośnie, a zasięg stoi w miejscu Rozjazd między trendem liczebności a trendem rozpowszechnienia: które gatunki zagęszczają się w miejscu, a które rozlewają po kraju. Ptaki najtrudniejsze do spotkania Gatunki o najmniejszej zajętości powierzchni kraju: gdzie kończy się „pospolity" i dlaczego jerzyk wypada tak nisko. Ile ptaków gniazduje w Polsce Suma krajowych populacji z Atlasu pospolitych ptaków lęgowych: ile par przypada na siedemdziesiąt dziewięć gatunków i jak nierówno się rozkładają. Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Poradnik Ptasie Domki Prowadzisz ewidencję budek? Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon. Umów rozmowę Zobacz, czym to jest --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/najliczniejsze-ptaki-polski/ Liczby Najliczniejsze ptaki Polski Skowronek — ponad 7,3 miliona par lęgowych. Zaraz za nim wróbel i zięba. Pierwsza trójka to więcej par niż cała reszta pierwszej dwudziestki razem, a dwa z tych trzech gatunków to ptaki pól, nie lasu. Liczebność krajowa to szacunek z monitoringu prowadzonego na losowych powierzchniach w całym kraju, więc atlas podaje ją zawsze z przedziałem ufności. Poniżej same wartości środkowe — pełne przedziały stoją na stronach gatunków. Warto od razu zwrócić uwagę na jedną rzecz: najliczniejszy ptak Polski nie mieszka w lesie ani w mieście, tylko na polu. Skowronek, a tuż za nim wróbel i zięba, to trzy zupełnie różne środowiska w pierwszej trójce. Dwadzieścia najliczniejszych gatunków Skowronek 7,3 mln par Wróbel 6,6 mln par Zięba 5,1 mln par Bogatka 2,5 mln par Trznadel 2,5 mln par Kapturka 2,2 mln par Szpak 2,1 mln par Dymówka 1,9 mln par Cierniówka 1,5 mln par Pliszka żółta 1,5 mln par Pierwiosnek 1,5 mln par Kos 1,4 mln par Mazurek 1,3 mln par Rudzik 1,2 mln par Modraszka 1,1 mln par Pokląskwa 952 tys. par Kwiczoł 891 tys. par Potrzeszcz 879 tys. par Makolągwa 787 tys. par Szczygieł 764 tys. par Skala tych liczb bywa myląca. Gatunek „bardzo liczny" w atlasie to nie ten, którego widuje się najczęściej, tylko ten, którego zagęszczenie pomnożone przez powierzchnię kraju daje największą sumę — dlatego skowronek wygrywa z wróblem, choć wróbla widuje każdy, a skowronka mało kto. Druga rzecz: liczebność nie mówi nic o bezpieczeństwie gatunku. Czajka ma około stu tysięcy par i status narażonej na wyginięcie, a zięba pięć milionów i spadek o dwanaście procent na dekadę. O tym, czy gatunkowi coś grozi, decyduje kierunek zmiany, nie poziom. Częste pytania Skąd biorą się te liczby? Z Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych: obserwatorzy liczą ptaki na losowo wybranych powierzchniach jednego kilometra kwadratowego, a wynik przelicza się na powierzchnię kraju. Stąd przedział, a nie jedna liczba. Dlaczego nie ma tu bociana ani łabędzia? Bo monitoring pospolitych ptaków lęgowych obejmuje gatunki pospolite. Bocian biały ma własny, osobny monitoring; gatunki rzadkie i kolonijne liczy się innymi metodami. Opisy gatunków z tego zestawienia Skowronek Alauda arvensis Wróbel Passer domesticus Zięba Fringilla coelebs Bogatka Parus major Trznadel Emberiza citrinella Kapturka Sylvia atricapilla Szpak Sturnus vulgaris Dymówka Hirundo rustica Cierniówka Sylvia communis Pliszka żółta Motacilla flava Pierwiosnek Phylloscopus collybita Kos Turdus merula Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-ktorych-ubywa/ Liczby Ptaki, których w Polsce ubywa najszybciej Sikora uboga straciła w dekadzie prawie 59 % liczebności, czarnogłówka 43 %, czajka 41 %. W pierwszej dziesiątce spadków są zarówno ptaki pól, jak i dwie sikory leśne — czyli nie jest to wyłącznie problem rolnictwa. Atlas podaje przy każdym gatunku zmianę wskaźnika liczebności w dekadzie 2000–2010, razem ze słowną oceną tempa. Ta ocena bywa ostrożniejsza niż sama liczba, bo uwzględnia też, jak bardzo wynik jest pewny. Poniżej dwadzieścia gatunków z największym spadkiem. Wartość „−58,7 %" znaczy, że pod koniec dekady wskaźnik wynosił niecałe 41 % tego, co na jej początku. Dwadzieścia największych spadków Sikora uboga -58,7 % — gwałtowny spadek Pliszka górska -58,2 % — umiarkowany spadek Czarnogłówka -43,5 % — umiarkowany spadek Czajka -41,4 % — umiarkowany spadek Szczygieł -39,9 % — umiarkowany spadek Gil -37,8 % — umiarkowany spadek Przepiórka -37,8 % — umiarkowany spadek Świergotek łąkowy -35,7 % — umiarkowany spadek Wrona siwa -29,8 % — umiarkowany spadek Mysikrólik -24,6 % — umiarkowany spadek Pliszka żółta -24,3 % — umiarkowany spadek Gajówka -22,8 % — umiarkowany spadek Ortolan -22 % — umiarkowany spadek Wróbel -20,9 % — umiarkowany spadek Makolągwa -19,5 % — umiarkowany spadek Oknówka -18,4 % — umiarkowany spadek Strumieniówka -18 % — niepewny Trznadel -16,4 % — umiarkowany spadek Zięba -11,9 % — umiarkowany spadek Kwiczoł -10,5 % — stabilny Zestawienie tłumaczy się samo tylko częściowo. Spadki gatunków krajobrazu rolniczego — czajki, przepiórki, świergotka łąkowego — atlas wiąże z upraszczaniem krajobrazu: znikaniem miedz, pastwisk i wilgotnych łąk. Przy sikorze ubogiej i czarnogłówce chodzi o co innego: o ubywanie starych, próchniejących drzew, w których obie kują własne dziuple. Przy części gatunków atlas przyznaje wprost, że przyczyny są nierozpoznane. Tak jest u szczygła, który traci prawie 40 % w dekadzie, choć w Wielkiej Brytanii w tym samym czasie silnie przybywa. Częste pytania Czy spadek zawsze znaczy zagrożenie? Nie, ale tempo ma próg. Ubytek rzędu 30 % na dziesięć lat kwalifikuje gatunek według kryteriów IUCN do kategorii narażonych na wyginięcie — i tak trafiły na tę listę czajka, gil i przepiórka, mimo że wciąż liczy się je w dziesiątkach tysięcy par. Co znaczy ocena „niepewny”? Że wahania między latami są większe niż sam kierunek zmiany. Przy takich gatunkach nawet czterdziestoprocentowa różnica nie jest istotna statystycznie i lepiej jej nie traktować jak wyniku. Opisy gatunków z tego zestawienia Sikora uboga Poecile palustris Pliszka górska Motacilla cinerea Czarnogłówka Poecile montanus Czajka Vanellus vanellus Szczygieł Carduelis carduelis Gil Pyrrhula pyrrhula Przepiórka Coturnix coturnix Świergotek łąkowy Anthus pratensis Wrona siwa Corvus cornix Mysikrólik Regulus regulus Pliszka żółta Motacilla flava Gajówka Sylvia borin Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-ktorych-przybywa/ Liczby Ptaki, których w Polsce przybywa Paszkot podwoił liczebność w dekadzie, bażant niewiele mniej, a żuraw urósł z niecałych 9 tysięcy par do ponad 24 tysięcy. Wzrosty są mniej znane niż spadki, choć dotyczą podobnej liczby gatunków. O ptakach mówi się zwykle w trybie ubywania i to uzasadnione — spadków jest więcej, a dotyczą gatunków, które trudniej odbudować. Ale ta sama tabela ma drugą stronę i warto ją znać, bo pokazuje, co działa. Poniżej dwadzieścia gatunków z największym wzrostem wskaźnika liczebności w dekadzie 2000–2010. Dwadzieścia największych wzrostów Paszkot +131,8 % — silny wzrost Bażant +122,4 % — silny wzrost Kląskawka +96,9 % — umiarkowany wzrost Pleszka +96,2 % — umiarkowany wzrost Lerka +88,1 % — umiarkowany wzrost Żuraw +87,7 % — umiarkowany wzrost Zniczek +77,4 % — umiarkowany wzrost Błotniak łąkowy +54,4 % — niepewny Śpiewak +42 % — umiarkowany wzrost Srokosz +41,6 % — niepewny Kapturka +38,6 % — umiarkowany wzrost Sosnówka +37,4 % — umiarkowany wzrost Pustułka +37 % — niepewny Jerzyk +36,2 % — umiarkowany wzrost Kopciuszek +35,8 % — umiarkowany wzrost Czubatka +33,6 % — umiarkowany wzrost Pliszka siwa +33,6 % — umiarkowany wzrost Dzięcioł czarny +33,5 % — umiarkowany wzrost Pełzacz leśny +32,3 % — umiarkowany wzrost Potrzeszcz +29,8 % — umiarkowany wzrost Powody są różne i rzadko mają wspólny mianownik. Żuraw i bocian czarny skorzystały na ochronie strefowej i na tym, że przestano ich strzelać. Bażanta w dużej mierze zasilają wsiedlenia z hodowli, co atlas zaznacza wprost przy tym gatunku. Kląskawka i zniczek przesuwają zasięg na północ wraz z ocieplaniem klimatu. Paszkot z kolei rozszerzył siedlisko: pierwotnie był ptakiem lasów górskich i dopiero w XIX wieku zaczął schodzić na niż. Jego wzrost to ciąg dalszy procesu, który trwa od dwustu lat. Częste pytania Czy wzrost jednego gatunku równoważy spadek innego? Nie. Gatunki nie są wymienne: żuraw nie zajmie miejsca czajki, bo potrzebuje innego siedliska. Sumowanie liczebności różnych ptaków w jeden wskaźnik „stanu przyrody” zaciera dokładnie to, co jest istotne. Opisy gatunków z tego zestawienia Paszkot Turdus viscivorus Bażant Phasianus colchicus Kląskawka Saxicola rubicola Pleszka Phoenicurus phoenicurus Lerka Lullula arborea Żuraw Grus grus Zniczek Regulus ignicapilla Śpiewak Turdus philomelos Srokosz Lanius excubitor Kapturka Sylvia atricapilla Sosnówka Periparus ater Pustułka Falco tinnunculus Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/polskie-ptaki-w-populacji-unii/ Liczby Gatunki, których większość europejskiej populacji żyje w Polsce Prawie połowa unijnej populacji pliszki żółtej gniazduje w Polsce. Przy żurawiu i pokląskwie to jedna trzecia. Dla tych gatunków decyzje podejmowane u nas ważą więcej niż gdziekolwiek indziej w Unii. Atlas podaje przy części gatunków udział krajowej populacji w populacji Unii Europejskiej. To jedna z najbardziej niedocenianych liczb w całej tabeli, bo mówi nie o tym, ile mamy ptaków, tylko o tym, jak bardzo od nas zależą. Gatunek, którego jedna trzecia europejskiej populacji siedzi w Polsce, nie ma dokąd się przenieść, jeśli zmienimy sposób gospodarowania. Poniżej dwadzieścia gatunków z najwyższym udziałem. Udział Polski w populacji Unii Pliszka żółta 46,8 % populacji UE Żuraw 34,3 % populacji UE Pokląskwa 34,2 % populacji UE Świerszczak 31,2 % populacji UE Zaganiacz 29,5 % populacji UE Skowronek 29,3 % populacji UE Kwiczoł 25,7 % populacji UE Błotniak łąkowy 23,4 % populacji UE Łozówka 22,5 % populacji UE Ortolan 20,5 % populacji UE Dzięcioł czarny 19,9 % populacji UE Sierpówka 18,9 % populacji UE Cierniówka 18,5 % populacji UE Trznadel 16,3 % populacji UE Błotniak stawowy 16 % populacji UE Kopciuszek 15,8 % populacji UE Srokosz 15,3 % populacji UE Strumieniówka 15,3 % populacji UE Słowik szary 14,9 % populacji UE Dzięcioł duży 14,8 % populacji UE Widać tu jedną prawidłowość: na czele stoją ptaki krajobrazu rolniczego i terenów podmokłych — pliszka żółta, pokląskwa, świerszczak, skowronek, ortolan. To są środowiska, których w Europie Zachodniej niemal nie ma już w formie ekstensywnej, a w Polsce jeszcze są. Praktyczny wniosek jest prosty: przy tych gatunkach „nie nasza sprawa, są przecież pospolite” nie działa. Jeśli zniknie ortolan z polskich pól, zniknie piąta część unijnej populacji. Częste pytania Dlaczego przy części gatunków nie ma tej liczby? Bo atlas podaje ją tylko tam, gdzie szacunek unijny jest dostatecznie pewny. Brak wartości oznacza brak porównywalnych danych, a nie zerowy udział. Opisy gatunków z tego zestawienia Pliszka żółta Motacilla flava Żuraw Grus grus Pokląskwa Saxicola rubetra Świerszczak Locustella naevia Zaganiacz Hippolais icterina Skowronek Alauda arvensis Kwiczoł Turdus pilaris Łozówka Acrocephalus palustris Ortolan Emberiza hortulana Dzięcioł czarny Dryocopus martius Sierpówka Streptopelia decaocto Cierniówka Sylvia communis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-zagrozone-w-polsce/ Liczby Ptaki pospolite o statusie zagrożonych w Polsce Siedem gatunków z monitoringu ma w Polsce status narażonych na wyginięcie, a trzy — bliskich zagrożenia. Wszystkie są przy tym pospolite i liczone w dziesiątkach albo setkach tysięcy par. Zestawienie wygląda na sprzeczne samo w sobie: jak gatunek liczony w setkach tysięcy par może być narażony na wyginięcie. Odpowiedź leży w kryteriach IUCN, które patrzą na tempo zmiany, a nie na poziom liczebności. Ubytek rzędu 30 % w dziesięć lat wystarczy, żeby gatunek trafił do kategorii narażonych — nawet jeśli startował z miliona par. Liczba w drugiej kolumnie pokazuje właśnie ten kontrast. Gatunki o statusie VU i NT w Polsce Pliszka górska narażony (VU) — 18 tys. par Gil narażony (VU) — 63 tys. par Czajka narażony (VU) — 107 tys. par Sikora uboga narażony (VU) — 118 tys. par Czarnogłówka narażony (VU) — 141 tys. par Przepiórka narażony (VU) — 153 tys. par Świergotek łąkowy narażony (VU) — 352 tys. par Mysikrólik bliski zagrożenia (NT) — 291 tys. par Gajówka bliski zagrożenia (NT) — 322 tys. par Szczygieł bliski zagrożenia (NT) — 764 tys. par Status krajowy bywa surowszy niż światowy i to jest sedno tej tabeli. Czajka w skali globalnej ma kategorię najmniejszej troski, bo gniazduje na ogromnym obszarze Eurazji; w Polsce traci 40 % na dekadę i tu jest gatunkiem narażonym. Ochrona dzieje się w kraju, więc liczy się status krajowy. Wspólny mianownik jest widoczny gołym okiem: większość tej listy to ptaki otwartego krajobrazu rolniczego i wilgotnych łąk. Te siedliska znikają najszybciej i najciszej, bo nie wygląda to na wycinkę lasu. Częste pytania Co znaczą skróty VU i NT? VU to gatunek narażony na wyginięcie, NT — bliski zagrożenia. Obie kategorie pochodzą z klasyfikacji Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i opierają się głównie na tempie spadku liczebności oraz na wielkości zajmowanego obszaru. Czy taki status coś zmienia prawnie? Nie bezpośrednio. Zakazy wynikają z ochrony gatunkowej, a nie z kategorii IUCN — gatunek o statusie najmniejszej troski może być objęty ochroną ścisłą, i najczęściej jest. Opisy gatunków z tego zestawienia Pliszka górska Motacilla cinerea Gil Pyrrhula pyrrhula Czajka Vanellus vanellus Sikora uboga Poecile palustris Czarnogłówka Poecile montanus Przepiórka Coturnix coturnix Świergotek łąkowy Anthus pratensis Mysikrólik Regulus regulus Gajówka Sylvia borin Szczygieł Carduelis carduelis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/najbardziej-rozpowszechnione-ptaki/ Liczby Ptaki, które spotkasz wszędzie Zięba jest najbardziej rozpowszechnionym ptakiem kraju — stwierdzano ją na 87–94 % badanych powierzchni. Rozpowszechnienie to co innego niż liczebność: mówi, na ilu procentach kraju gatunek w ogóle występuje. Atlas podaje dwie różne miary pospolitości i mylenie ich prowadzi do dziwnych wniosków. Liczebność mówi, ile jest par w kraju. Zajętość powierzchni mówi, na jakiej części kraju gatunek w ogóle stwierdzono — i to ona odpowiada na pytanie „czy zobaczę go u siebie”. Gatunek może być bardzo liczny i jednocześnie mało rozpowszechniony, jeśli skupia się w jednym środowisku. Poniżej dwadzieścia najbardziej rozpowszechnionych. Zajętość powierzchni kraju Zięba 92,1 % powierzchni kraju Trznadel 86,9 % powierzchni kraju Bogatka 85,8 % powierzchni kraju Skowronek 83,8 % powierzchni kraju Kos 78,6 % powierzchni kraju Kapturka 77,9 % powierzchni kraju Szpak 77,8 % powierzchni kraju Cierniówka 69,9 % powierzchni kraju Pierwiosnek 66,9 % powierzchni kraju Wilga 66,9 % powierzchni kraju Kukułka 64,3 % powierzchni kraju Śpiewak 61,3 % powierzchni kraju Modraszka 55,9 % powierzchni kraju Dzięcioł duży 54,5 % powierzchni kraju Gąsiorek 53,8 % powierzchni kraju Pokląskwa 52 % powierzchni kraju Sójka 51 % powierzchni kraju Rudzik 50,8 % powierzchni kraju Pliszka żółta 50,4 % powierzchni kraju Wróbel 50,3 % powierzchni kraju Na czele stoją gatunki, które radzą sobie w wielu typach środowiska naraz: zięba w każdym lesie i zadrzewieniu, bogatka od boru po miejski park, kos w lesie i w ogrodzie. To jest cecha, która chroni lepiej niż sama liczebność — gatunek związany z jednym siedliskiem znika razem z nim. Odwrotny biegun ma dzierlatka: przy trzydziestu czterech tysiącach par jest rozmieszczona wyspowo i na większości kraju po prostu nie występuje. Zestawienie liczebności z zajętością pokazuje, czy gatunek jest wszędzie po trochu, czy gdzieniegdzie dużo. Częste pytania Dlaczego zajętość zmienia się między latami? Bo powierzchnie próbne są losowane, a wykrywalność zależy od pogody i pory kontroli. Dlatego przy części gatunków atlas podaje zakres, na przykład 87–94 %, zamiast jednej wartości. Opisy gatunków z tego zestawienia Zięba Fringilla coelebs Trznadel Emberiza citrinella Bogatka Parus major Skowronek Alauda arvensis Kos Turdus merula Kapturka Sylvia atricapilla Szpak Sturnus vulgaris Cierniówka Sylvia communis Pierwiosnek Phylloscopus collybita Wilga Oriolus oriolus Kukułka Cuculus canorus Śpiewak Turdus philomelos Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-znikajace-z-regionow/ Liczby Ptaki, które znikają z kolejnych regionów Polski Przepiórka wycofała się w dekadzie z ponad 7 % zajmowanego obszaru, gajówka z blisko 7 %. To inna miara niż liczebność: gatunek może być wciąż liczny tam, gdzie jest, i jednocześnie przestać występować w całych okolicach. Liczebność i rozpowszechnienie spadają w różnym tempie i to nie jest szczegół techniczny. Gdy maleje sama liczebność, gatunek rzednie równomiernie. Gdy maleje rozpowszechnienie, gatunek znika z całych obszarów, a zostaje w resztkach siedliska — i to jest sytuacja znacznie trudniejsza do odwrócenia. Poniżej gatunki, które w dekadzie 2000–2010 straciły największą część zajmowanego obszaru. Największe spadki rozpowszechnienia Przepiórka -7,4 % obszaru — umiarkowany spadek Gajówka -6,7 % obszaru — umiarkowany spadek Świergotek łąkowy -6,5 % obszaru — umiarkowany spadek Makolągwa -5,3 % obszaru — umiarkowany spadek Szczygieł -4,9 % obszaru — umiarkowany spadek Gil -4,4 % obszaru — umiarkowany spadek Pleszka -3,2 % obszaru — stabilny Pliszka żółta -3,2 % obszaru — umiarkowany spadek Świergotek drzewny -3,2 % obszaru — umiarkowany spadek Zaganiacz -3,2 % obszaru — stabilny Strzyżyk -3 % obszaru — stabilny Pełzacz leśny -2,4 % obszaru — umiarkowany spadek Ortolan -2,3 % obszaru — umiarkowany spadek Czarnogłówka -2,2 % obszaru — umiarkowany spadek Cierniówka -2,1 % obszaru — stabilny Trznadel -1,9 % obszaru — umiarkowany spadek Dzierlatka -1,7 % obszaru — umiarkowany spadek Łozówka -1,7 % obszaru — stabilny Mysikrólik -1,3 % obszaru — umiarkowany spadek Potrzos -1,3 % obszaru — stabilny Liczby są tu z pozoru niewielkie — kilka procent obszaru w dziesięć lat. Warto je jednak przeliczyć: 7 % powierzchni Polski to ponad dwadzieścia tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli obszar większy od województwa opolskiego, z którego gatunek zniknął. Zestawienie tej tabeli z rankingiem spadków liczebności bywa pouczające. Czajka traci 41 % liczebności, a rozpowszechnienia praktycznie nie — jest wszędzie tam, gdzie była, tylko jest jej mniej. U przepiórki i gajówki dzieje się obie rzeczy naraz i to jest gorszy scenariusz. Częste pytania Czym dokładnie jest rozpowszechnienie? Udziałem powierzchni próbnych, na których gatunek stwierdzono, w liczbie wszystkich skontrolowanych. Jeśli w roku 2000 ptaka notowano na połowie powierzchni, a w 2010 na 45 %, rozpowszechnienie spadło o 10 % wartości wyjściowej. Dlaczego przy niektórych gatunkach ocena brzmi „stabilny” mimo ujemnej liczby? Bo ocena słowna uwzględnia niepewność. Spadek o trzy procent przy dużych wahaniach między latami nie jest różnicą, na której da się cokolwiek oprzeć. Opisy gatunków z tego zestawienia Przepiórka Coturnix coturnix Gajówka Sylvia borin Świergotek łąkowy Anthus pratensis Makolągwa Carduelis cannabina Szczygieł Carduelis carduelis Gil Pyrrhula pyrrhula Pleszka Phoenicurus phoenicurus Pliszka żółta Motacilla flava Świergotek drzewny Anthus trivialis Zaganiacz Hippolais icterina Strzyżyk Troglodytes troglodytes Pełzacz leśny Certhia familiaris Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-o-niekorzystnym-statusie-w-europie/ Liczby Polskie ptaki o niekorzystnym statusie w Europie Dwadzieścia dwa gatunki z polskiego monitoringu mają w Europie status SPEC 2 albo SPEC 3 — czyli populacja europejska jest w złym stanie. Są wśród nich ptaki, które u nas uchodzą za zupełnie zwyczajne: skowronek, wróbel, szpak, dymówka. SPEC to klasyfikacja BirdLife International, opisująca stan populacji europejskiej. Kategoria 2 obejmuje gatunki skupione w Europie i mające tu niekorzystny status, kategoria 3 — gatunki o szerszym zasięgu, których europejska populacja jest w złym stanie. Ta lista jest ważna z jednego powodu: figurują na niej ptaki, których nikt nie uważa za rzadkie. Wróbel, szpak i skowronek to nie są gatunki, o które ktokolwiek się martwi patrząc przez okno — a w skali Europy są w odwrocie. Gatunki w kategoriach SPEC 2 i SPEC 3 Potrzeszcz SPEC 2 — 879 tys. par w Polsce Makolągwa SPEC 2 — 787 tys. par w Polsce Świstunka leśna SPEC 2 — 709 tys. par w Polsce Czubatka SPEC 2 — 218 tys. par w Polsce Lerka SPEC 2 — 204 tys. par w Polsce Ortolan SPEC 2 — 154 tys. par w Polsce Pleszka SPEC 2 — 134 tys. par w Polsce Czajka SPEC 2 — 107 tys. par w Polsce Żuraw SPEC 2 — 18 tys. par w Polsce Skowronek SPEC 3 — 7,3 mln par w Polsce Wróbel SPEC 3 — 6,6 mln par w Polsce Szpak SPEC 3 — 2,1 mln par w Polsce Dymówka SPEC 3 — 1,9 mln par w Polsce Mazurek SPEC 3 — 1,3 mln par w Polsce Gąsiorek SPEC 3 — 643 tys. par w Polsce Oknówka SPEC 3 — 490 tys. par w Polsce Kuropatwa SPEC 3 — 184 tys. par w Polsce Przepiórka SPEC 3 — 153 tys. par w Polsce Sikora uboga SPEC 3 — 118 tys. par w Polsce Srokosz SPEC 3 — 46 tys. par w Polsce Dzierlatka SPEC 3 — 34 tys. par w Polsce Pustułka SPEC 3 — 5280 par w Polsce Zestawienie kategorii europejskiej z liczebnością krajową pokazuje, gdzie leży odpowiedzialność. Skowronek ma SPEC 3 i ponad siedem milionów par w Polsce; to znaczy, że europejski los tego gatunku w dużej mierze rozstrzyga się na polskich polach. Druga obserwacja: prawie cała ta lista to gatunki krajobrazu rolniczego i terenów otwartych. Kuropatwa, czajka, ortolan, potrzeszcz, dzierlatka, skowronek, mazurek — jeden typ środowiska i jedna przyczyna. Częste pytania Czym różni się SPEC od kategorii IUCN? Zasięgiem oceny. Kategorie IUCN dotyczą całej populacji światowej albo krajowej, SPEC — europejskiej. Gatunek o statusie najmniejszej troski w skali świata może mieć SPEC 3, bo w Europie ubywa go szybko. Co znaczy „non-SPEC” i „non-SPECE”? Że populacja europejska jest w dobrym stanie. Różnica między nimi dotyczy tego, czy gatunek jest skupiony w Europie, czy ma szerszy zasięg — obie oznaczają brak powodu do niepokoju na poziomie kontynentu. Opisy gatunków z tego zestawienia Potrzeszcz Emberiza calandra Makolągwa Carduelis cannabina Świstunka leśna Phylloscopus sibilatrix Czubatka Lophophanes cristatus Lerka Lullula arborea Ortolan Emberiza hortulana Pleszka Phoenicurus phoenicurus Czajka Vanellus vanellus Żuraw Grus grus Skowronek Alauda arvensis Wróbel Passer domesticus Szpak Sturnus vulgaris Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/najrzadsze-z-pospolitych/ Liczby Najrzadsze z ptaków objętych monitoringiem Błotniak łąkowy — około 3200 par w całym kraju. Pustułka 5300, błotniak stawowy 5750. To dolny kraniec listy gatunków, które monitoring w ogóle uznaje za pospolite. Monitoring pospolitych ptaków lęgowych obejmuje gatunki na tyle liczne, żeby dawały się liczyć metodą losowych powierzchni. Dolny kraniec tej listy to jednak ptaki, których większość ludzi nigdy nie widziała — i to jest dobry punkt odniesienia dla słowa „pospolity”. Poniżej dwadzieścia gatunków z najmniejszą szacowaną liczebnością krajową. Dwadzieścia najmniej licznych gatunków Błotniak łąkowy 3190 par Pustułka 5280 par Błotniak stawowy 5750 par Żuraw 18 tys. par Pliszka górska 18 tys. par Dzierlatka 34 tys. par Srokosz 46 tys. par Strumieniówka 46 tys. par Dzięcioł czarny 47 tys. par Gil 63 tys. par Wrona siwa 64 tys. par Paszkot 79 tys. par Pokrzywnica 85 tys. par Kukułka 88 tys. par Jerzyk 99 tys. par Raniuszek 99 tys. par Słowik szary 100 tys. par Słowik rdzawy 102 tys. par Muchołówka żałobna 106 tys. par Czajka 107 tys. par Przy tak małych liczbach przedział ufności robi się istotny. Atlas podaje na przykład dla błotniaka łąkowego wynik z szerokim zakresem, bo gatunek jest rzadki, a metoda losowych powierzchni trafia na niego rzadko. Na stronach gatunków podajemy pełne przedziały właśnie z tego powodu. Dla porównania: najliczniejszy ptak kraju ma ponad siedem milionów par, czyli ponad dwa tysiące razy więcej niż gatunek z pierwszego wiersza tej tabeli. Obydwa mieszczą się w tym samym programie i w tym samym słowie „pospolity”. Częste pytania Czy to są gatunki zagrożone? Nie z samego powodu małej liczebności. O statusie decyduje tempo zmian: pustułka przy pięciu tysiącach par ma status najmniejszej troski, a czajka przy stu tysiącach — narażonej na wyginięcie, bo szybko ubywa. Opisy gatunków z tego zestawienia Pustułka Falco tinnunculus Błotniak stawowy Circus aeruginosus Żuraw Grus grus Pliszka górska Motacilla cinerea Dzierlatka Galerida cristata Srokosz Lanius excubitor Strumieniówka Locustella fluviatilis Dzięcioł czarny Dryocopus martius Gil Pyrrhula pyrrhula Wrona siwa Corvus cornix Paszkot Turdus viscivorus Pokrzywnica Prunella modularis Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-zajmujace-nowe-tereny/ Liczby Ptaki, które zajmują w Polsce nowe tereny Bażant przybył w dekadzie na blisko 16 % nowego obszaru, pliszka siwa na 8,8 %, kopciuszek na 8,3 %. Rozpowszechnienie rośnie wolniej niż liczebność i właśnie dlatego jest lepszą miarą trwałego zajmowania terenu. Liczebność potrafi skoczyć po jednej udanej zimie i wrócić po następnej. Rozpowszechnienie — czyli udział powierzchni kraju, na której gatunek w ogóle stwierdzono — porusza się wolniej i wymaga, żeby ptaki naprawdę zasiedliły nowe miejsca i w nich zostały. Dlatego ta tabela mówi co innego niż ranking wzrostów liczebności, choć na obu listach pojawiają się te same nazwy. Największe wzrosty rozpowszechnienia Bażant +15,9 % obszaru — umiarkowany wzrost Pliszka siwa +8,8 % obszaru — umiarkowany wzrost Kopciuszek +8,3 % obszaru — umiarkowany wzrost Dzwoniec +7,8 % obszaru — umiarkowany wzrost Paszkot +7,2 % obszaru — umiarkowany wzrost Sójka +7,2 % obszaru — umiarkowany wzrost Żuraw +6,8 % obszaru — umiarkowany wzrost Śpiewak +6,5 % obszaru — umiarkowany wzrost Sroka +6,4 % obszaru — umiarkowany wzrost Kapturka +5,2 % obszaru — umiarkowany wzrost Kowalik +5,2 % obszaru — umiarkowany wzrost Lerka +5,2 % obszaru — umiarkowany wzrost Pustułka +5,2 % obszaru — umiarkowany wzrost Kulczyk +4,9 % obszaru — umiarkowany wzrost Błotniak stawowy +4,7 % obszaru — umiarkowany wzrost Rudzik +4,7 % obszaru — umiarkowany wzrost Sierpówka +4,7 % obszaru — umiarkowany wzrost Potrzeszcz +4,6 % obszaru — umiarkowany wzrost Pierwiosnek +4,4 % obszaru — umiarkowany wzrost Krzyżówka +4,3 % obszaru — umiarkowany wzrost Skala jest tu inna niż przy liczebności i to nie przypadek. Osiem procent obszaru w dziesięć lat to około dwudziestu pięciu tysięcy kilometrów kwadratowych nowo zasiedlonego terenu — mniej więcej tyle, ile ma województwo wielkopolskie. Przy liczebności zmiany rzędu stu procent są zwyczajne, przy zasięgu kilkanaście to dużo. Zestaw tę listę z rankingiem wzrostów liczebności, a zobaczysz rozjazd: paszkot zyskał 132 % liczebności i tylko 7 % obszaru, czyli zagęścił się tam, gdzie już był. Bażant zyskał podobnie dużo liczebności, ale przy tym najwięcej obszaru z całej stawki. Częste pytania Czym rozpowszechnienie różni się od liczebności? Liczebność mówi, ile jest par w kraju. Rozpowszechnienie — na jakiej części kraju gatunek w ogóle występuje. Gatunek może podwoić liczebność bez zajęcia ani jednego nowego kilometra, jeśli zagęścił się w dotychczasowym siedlisku. Opisy gatunków z tego zestawienia Bażant Phasianus colchicus Pliszka siwa Motacilla alba Kopciuszek Phoenicurus ochruros Dzwoniec Chloris chloris Paszkot Turdus viscivorus Sójka Garrulus glandarius Żuraw Grus grus Śpiewak Turdus philomelos Sroka Pica pica Kapturka Sylvia atricapilla Kowalik Sitta europaea Lerka Lullula arborea Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/liczebnosc-a-zasieg/ Liczby Gdy liczebność rośnie, a zasięg stoi w miejscu Pleszka zyskała w dekadzie 96 % liczebności i straciła 3 % obszaru. Zniczek 77 % liczebności przy zasięgu bez zmian. To nie jest sprzeczność w danych, tylko dwa różne sposoby, na jakie gatunkowi może się polepszyć. Atlas podaje przy każdym gatunku dwa trendy i najciekawsze bywa nie to, w którą stronę idą, tylko to, że idą w różnym tempie. Wzrost liczebności bez wzrostu zasięgu znaczy zagęszczanie: więcej par tam, gdzie gatunek już był. Wzrost obu naraz znaczy ekspansję. Poniżej gatunki o największej różnicy między tempem jednego a drugiego. Trzecia kolumna zestawia obie liczby, bo dopiero razem coś mówią. Największe rozjazdy między liczebnością a zasięgiem Pleszka liczebność +96,2 %, zasięg -3,2 % Zniczek liczebność +77,4 %, zasięg -1 % Kląskawka liczebność +96,9 %, zasięg +1,1 % Sikora uboga liczebność -58,7 %, zasięg +1,7 % Pliszka górska liczebność -58,2 %, zasięg +0,6 % Paszkot liczebność +131,8 %, zasięg +7,2 % Dzwoniec liczebność +19,3 %, zasięg +7,8 % Pełzacz leśny liczebność +32,3 %, zasięg -2,4 % Pliszka siwa liczebność +33,6 %, zasięg +8,8 % Sójka liczebność +22,4 %, zasięg +7,2 % Mazurek liczebność -7,5 %, zasięg +4,2 % Oknówka liczebność -18,4 %, zasięg +3 % Sosnówka liczebność +37,4 %, zasięg -1 % Kopciuszek liczebność +35,8 %, zasięg +8,3 % Sroka liczebność +18,8 %, zasięg +6,4 % Kwiczoł liczebność -10,5 %, zasięg +3,4 % Gajówka liczebność -22,8 %, zasięg -6,7 % Czubatka liczebność +33,6 %, zasięg -0,8 % Błotniak stawowy liczebność +7,1 %, zasięg +4,7 % Czajka liczebność -41,4 %, zasięg -0,3 % Zagęszczanie bez poszerzania zasięgu bywa mniej bezpieczne, niż wygląda. Gatunek, który przybywa wyłącznie w tych samych miejscach, jest tak samo wrażliwy na ich utratę jak wcześniej — zmieniła się liczba par, nie liczba miejsc, w których ma dokąd uciec. Odwrotna sytuacja też się zdarza i wygląda groźnie: sikora uboga straciła w dekadzie prawie 59 % liczebności przy rozpowszechnieniu praktycznie bez zmian. Jest wszędzie tam, gdzie była, tylko po jednej parze zamiast dwóch. Częste pytania Dlaczego liczby są w innej skali? Bo mierzą co innego. Zmiana liczebności o sto procent w dekadzie jest zwyczajna, zmiana zasięgu o dziesięć — duża. Zestawiając je, dzielimy trend liczebności przez dziesięć, żeby ranking nie sprowadził się do samej liczebności. Opisy gatunków z tego zestawienia Pleszka Phoenicurus phoenicurus Zniczek Regulus ignicapilla Kląskawka Saxicola rubicola Sikora uboga Poecile palustris Pliszka górska Motacilla cinerea Paszkot Turdus viscivorus Dzwoniec Chloris chloris Pełzacz leśny Certhia familiaris Pliszka siwa Motacilla alba Sójka Garrulus glandarius Mazurek Passer montanus Oknówka Delichon urbicum Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ptaki-najtrudniejsze-do-spotkania/ Liczby Ptaki najtrudniejsze do spotkania Błotniaka łąkowego stwierdzono na 1,5 % badanych powierzchni, pliszkę górską na 1,8 %, dzierlatkę na 2,9 %. Jerzyk — ptak, którego zna każdy mieszkaniec miasta — wypada na 3,3 %, bo monitoring liczy na losowych kilometrach kwadratowych, a nie tam, gdzie mieszkają ludzie. Zajętość powierzchni mówi, na jakiej części kraju gatunek w ogóle stwierdzono. Dolny kraniec tej listy to ptaki, na które trzeba trafić — albo dlatego, że jest ich mało, albo dlatego, że siedzą w jednym typie środowiska. Poniżej dwadzieścia gatunków z najmniejszą zajętością. Warto czytać tę tabelę razem z liczebnością: to dwie różne przyczyny tej samej rzadkości. Najmniejsza zajętość powierzchni kraju Błotniak łąkowy 1,5 % powierzchni — 3190 par Pliszka górska 1,8 % powierzchni — 18 tys. par Dzierlatka 2,9 % powierzchni — 34 tys. par Jerzyk 3,3 % powierzchni — 99 tys. par Zniczek 5,6 % powierzchni — 176 tys. par Gil 6,5 % powierzchni — 63 tys. par Raniuszek 6,8 % powierzchni — 99 tys. par Pustułka 7,1 % powierzchni — 5280 par Strumieniówka 7,1 % powierzchni — 46 tys. par Błotniak stawowy 8,1 % powierzchni — 5750 par Kląskawka 10,2 % powierzchni — 128 tys. par Sikora uboga 11,3 % powierzchni — 118 tys. par Srokosz 11,3 % powierzchni — 46 tys. par Muchołówka żałobna 11,7 % powierzchni — 106 tys. par Kawka 11,8 % powierzchni — 239 tys. par Pokrzywnica 11,9 % powierzchni — 85 tys. par Świerszczak 12,5 % powierzchni — 142 tys. par Słowik rdzawy 13,1 % powierzchni — 102 tys. par Kuropatwa 14 % powierzchni — 184 tys. par Pełzacz leśny 14,4 % powierzchni — 146 tys. par Jerzyk na tej liście jest najlepszym przykładem tego, czego zajętość nie mierzy. Gniazduje w miastach, a losowa powierzchnia próbna wypada najczęściej na polu albo w lesie — więc gatunek widywany przez miliony ludzi ma zajętość niższą niż ptaki, których nikt nie zna z nazwy. Odwrotny przypadek to pliszka górska: naprawdę rzadka, bo związana z jednym typem miejsca — z brzegami szybkich, kamienistych potoków. Zajętość 1,8 % opisuje tu rzeczywistość, a nie metodę. Częste pytania Rzadki znaczy zagrożony? Nie. Zajętość mówi o rozmieszczeniu, nie o kierunku zmian. Gatunek związany z wąskim siedliskiem może być stabilny od dziesięcioleci, a gatunek obecny wszędzie może ubywać w tempie kwalifikującym go jako narażony. Opisy gatunków z tego zestawienia Pliszka górska Motacilla cinerea Dzierlatka Galerida cristata Jerzyk Apus apus Zniczek Regulus ignicapilla Gil Pyrrhula pyrrhula Raniuszek Aegithalos caudatus Pustułka Falco tinnunculus Strumieniówka Locustella fluviatilis Błotniak stawowy Circus aeruginosus Kląskawka Saxicola rubicola Sikora uboga Poecile palustris Srokosz Lanius excubitor Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek --- ## https://ptasiedomki.pl/dane/ile-ptakow-gniazduje-w-polsce/ Liczby Ile ptaków gniazduje w Polsce Same gatunki objęte monitoringiem pospolitych ptaków lęgowych dają ponad 59 milionów par. Pierwsze trzy pozycje — skowronek, wróbel i zięba — to niemal jedna trzecia tej sumy. To nie jest liczba wszystkich ptaków Polski, tylko dolna granica, którą da się podeprzeć danymi. Pytanie „ile jest ptaków w Polsce" nie ma dobrej odpowiedzi, bo nie wszystkie gatunki się liczy tą samą metodą. Da się natomiast zsumować to, co policzono jednym programem — i ta suma jest wystarczająco duża, żeby coś powiedzieć. Siedemdziesiąt dziewięć gatunków objętych monitoringiem daje razem ponad 59 milionów par lęgowych, z przedziałem od blisko 55 do prawie 64 milionów. Poniżej udział poszczególnych gatunków w tej sumie. Udział w sumie krajowych populacji Skowronek 12,4 % sumy — 7,3 mln par Wróbel 11,2 % sumy — 6,6 mln par Zięba 8,6 % sumy — 5,1 mln par Bogatka 4,2 % sumy — 2,5 mln par Trznadel 4,2 % sumy — 2,5 mln par Kapturka 3,6 % sumy — 2,2 mln par Szpak 3,6 % sumy — 2,1 mln par Dymówka 3,2 % sumy — 1,9 mln par Cierniówka 2,6 % sumy — 1,5 mln par Pliszka żółta 2,5 % sumy — 1,5 mln par Pierwiosnek 2,5 % sumy — 1,5 mln par Kos 2,4 % sumy — 1,4 mln par Mazurek 2,2 % sumy — 1,3 mln par Rudzik 2,0 % sumy — 1,2 mln par Modraszka 1,9 % sumy — 1,1 mln par Pokląskwa 1,6 % sumy — 952 tys. par Kwiczoł 1,5 % sumy — 891 tys. par Potrzeszcz 1,5 % sumy — 879 tys. par Makolągwa 1,3 % sumy — 787 tys. par Szczygieł 1,3 % sumy — 764 tys. par Rozkład jest bardzo nierówny i to jest tu najważniejsza obserwacja. Pierwsze trzy gatunki dają blisko jedną trzecią sumy, pierwsze dwadzieścia — jej większość. Dolna połowa listy, czyli czterdzieści kilka gatunków, mieści się w kilku procentach. Wniosek praktyczny jest taki, że zmiana liczebności gatunku pospolitego przesuwa „liczbę ptaków w Polsce" o więcej niż zniknięcie kilkunastu gatunków rzadkich. Nie znaczy to, że jest ważniejsza — znaczy, że sumaryczna liczba ptaków jest złą miarą stanu przyrody. Częste pytania Czy to są wszystkie ptaki Polski? Nie. To siedemdziesiąt dziewięć gatunków objętych Monitoringiem Pospolitych Ptaków Lęgowych. Poza nim zostają gatunki rzadkie, kolonijne i wodne, liczone innymi metodami — a Komisja Faunistyczna potwierdziła w Polsce ponad czterysta siedemdziesiąt gatunków. Dlaczego liczy się pary, a nie osobniki? Bo metoda liczy zajęte terytoria w sezonie lęgowym. Przeliczanie ich na osobniki wymagałoby założeń o ptakach nielęgowych, których monitoring nie mierzy. Opisy gatunków z tego zestawienia Skowronek Alauda arvensis Wróbel Passer domesticus Zięba Fringilla coelebs Bogatka Parus major Trznadel Emberiza citrinella Kapturka Sylvia atricapilla Szpak Sturnus vulgaris Dymówka Hirundo rustica Cierniówka Sylvia communis Pliszka żółta Motacilla flava Pierwiosnek Phylloscopus collybita Kos Turdus merula Skąd to wiemy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — tabela zbiorcza (liczebność krajowa, zajętość powierzchni, status) oraz karty gatunków (udział w populacji UE, trendy 2000–2010). Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych, prowadzony przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wraz ze Stacją Ornitologiczną MiIZ PAN — źródło danych, na których opiera się atlas. Zobacz też Wszystkie zestawienia Gatunki w budkach Ptaki spoza budek Ochrona ptaków w Polsce Ptasie Domki Skąd te liczby Każdy gatunek z tabeli ma u nas stronę z liczebnością krajową, przedziałem szacunku i trendem — razem z podaniem rozdziału atlasu. Gatunki w budkach Ptaki spoza budek