Typy budek
Typy budek lęgowych
Sześć podstawowych typów, wyróżnionych średnicą otworu wlotowego. To ona decyduje, kto zamieszka w środku — i czy drapieżnik dosięgnie lęgu.
Budki zamknięte i półotwarte
Konstrukcje spoza typologii literowej
Nie każdy gatunek mieści się w pięciu literach. Mikusek podaje osobne konstrukcje dla jerzyka, pluszcza, krzyżówki, pójdźki, pustułki, płomykówki i sóweczki — różnią się nie tylko wymiarem wejścia, ale i kształtem: od szpary po komin.
Budki specjalne
- Dla gatunku: jerzyk
- wejście 65 × 35 mm
- Dla gatunku: pluszcz
- wejście 125 × 100 mm
- Dla gatunku: krzyżówka
- wejście 250 × 250 mm (typ kominowy)
- Dla gatunku: pójdźka
- otwór 70 mm
- Dla gatunku: pustułka
- wejście 250 × 350 mm
- Dla gatunku: płomykówka
- wejście 300 × 150 mm
- Dla gatunku: sóweczka
- otwór 50 mm
Miara odniesienia: dziupla dzięcioła
Wymiary budek wzorowano na dziuplach, więc warto wiedzieć, jakie otwory kują krajowe dzięcioły: od 30 mm u dzięciołka po 120 mm u dzięcioła czarnego. Dziuple tego ostatniego zasiedlają potem włochatka, kraska i siniak.
Średnice otworów dziupli krajowych dzięciołów
- dzięciołek
- 30–35 mm
- dzięcioł średni
- 40–50 mm
- dzięcioł trójpalczasty
- 45–50 mm
- dzięcioł zielonosiwy
- 50–60 mm
- dzięcioł syryjski
- 50 mm
- dzięcioł duży
- 55–65 mm
- dzięcioł białogrzbiety
- 55–65 mm
- dzięcioł zielony
- 60–70 mm
- dzięcioł czarny
- 90–120 mm
Zasady, które obowiązują przy każdym typie
- Deska co najmniej dwucentymetrowa
- Drewno musi być wytrzymałe — preferowane twarde (dąb, buk), w praktyce świerk i sosna. Miękkiego, jak brzoza czy osika, się unika. Deski suche, cięte wzdłuż słoi przyrostu rocznego. Minimalna grubość to 2 cm.
- Bez patyka pod otworem
- Patyk pod otworem jest zbędny dla gospodarza budki, a stanowi ułatwienie dla drapieżnych ssaków i ptaków chcących dostać się do wnętrza.
- Otwór okrągły, nie kwadratowy
- Okrągłe otwory są trudniejsze do sforsowania przez drapieżniki niż prostokątne czy kwadratowe o tych samych parametrach. Chronią je metalowa płytka na otworze albo dodatkowa listwa przednia — całość co najmniej 4 cm grubości.
- Nie malujemy budki od wewnątrz
- Ilość środków chemicznych powinna być minimalna, bo bywają trujące również dla ptaków. Daszek maluje się wyłącznie z wierzchu; ścianki i dno tylko od zewnątrz, środkiem w kolorze naturalnym, nierzucającym się w oczy.
- Daszek z okapem, pochylony ku wlotowi
- Żeby woda nie dostawała się do środka przez otwór wlotowy, daszek powinien nieco wystawać i być montowany z lekkim nachyleniem w stronę ścianki z otworem.
- Dno chowa się między ściankami
- Ścianki boczne powinny osłaniać deseczkę podłogową z boku. Boki dna wystające na zewnątrz przyczyniają się do przedostawania się wody do wnętrza.
- Ręka dorosłego człowieka musi wejść do środka
- Konstrukcja musi zapewniać łatwy dostęp do wnętrza. Najmniejsze budki powinny być na tyle duże, aby dorosły człowiek mógł włożyć do nich rękę przez specjalne wejście — bez tego nie da się jej wyczyścić ani skontrolować.
- Nie żałuj gwoździ
- Deski łączy się gwoździami 1,5–2,5 cala przy małych budkach albo wkrętami przy dużych konstrukcjach. Wodoodpornego kleju używa się tylko pomocniczo. Konstrukcja ma być szczelna.
Skąd to wiemy
- Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, FWIE — Tab. 1 (dziuple dzięciołów), Tab. 2 (typy budek), tabela wymiarów, rozdz. 2 i 4.
- OTOP, „Budki lęgowe” (otop.org.pl/ptasie-porady) — okno usuwania gniazd, wysokość i odstępy.
- Lasy Państwowe, komunikaty nadleśnictw o czyszczeniu budek — termin 16 października – koniec lutego i jego uzasadnienie.
Ptasie Domki
Prowadzisz ewidencję budek?
Ptasie Domki zapisują kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, i składają z niej zestawienie za sezon.