Poradnik

Gajówka czy kapturka

Dwie pokrzewki tego samego lasu, które w ciągu jednej dekady rozeszły się w przeciwne strony: kapturka podwoiła liczebność i ma ponad 2 miliony par, gajówka straciła połowę i ma status bliskiej zagrożenia. Różnią się tym, jakiego lasu potrzebują.

To jest para, przy której samo porównanie liczb mówi więcej niż opis upierzenia. Kapturka ma dziś przeciętne zagęszczenie 6,90 pary na kilometr kwadratowy i ponad dwa miliony par w kraju; gajówka 1,03 pary i 200–300 tysięcy par, wobec około pół miliona w roku 2000.

Obie są pokrzewkami, obie gniazdują w podszycie i obie zimują poza Europą. Rozchodzą się na wymaganiach wobec struktury lasu — i to właśnie ta różnica tłumaczy przeciwne trendy.

Czego wymaga każda z nich

  1. Wielkość kompleksu leśnego

    Kapturka osiąga najwyższe zagęszczenia w dużych i zwartych kompleksach ze znacznym udziałem gatunków liściastych. Gajówka odwrotnie: chce lasów rozdrobnionych i rozczłonkowanych, z dużą liczbą stref przejściowych między lasem a terenem otwartym.

  2. Rzeźba terenu

    Przy kapturce najlepszym pojedynczym wskaźnikiem zagęszczenia jest urozmaicenie rzeźby — stąd jej maksimum w Karpatach, Sudetach i na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej.

  3. Wilgotność siedliska

    Gajówka trzyma się drzewostanów liściastych na siedliskach wilgotnych, z luźnym zwarciem koron i gęstym podszytem. Kapturka też woli wilgotne lasy o gęstym podszycie, ale radzi sobie w każdym typie lasu.

  4. Mozaika poza lasem

    Gajówka wchodzi w mozaikę drobnych lasów, łąk, pastwisk, odłogów i terenów podmokłych — czyli w krajobraz, którego w Polsce systematycznie ubywa. Kapturka takiego układu nie potrzebuje.

  5. Gdzie ich szukać

    Gajówka: Pobrzeże Szczecińskie i Pomorze Zachodnie, dalej północno-wschodnia Polska i obszary wyżynne. Kapturka: południe kraju, gdzie bywa bardzo liczna; najmniej w bezleśnej, intensywnie rolniczej Polsce środkowej.

Częste pytania

Dlaczego jednej przybywa, a drugiej ubywa?

Atlas nie podaje jednej przyczyny, ale różnica w wymaganiach jest wymowna. Kapturce wystarcza duży las liściasty, a tych nie ubywa. Gajówka potrzebuje lasu rozczłonkowanego wymieszanego z łąkami i odłogami — czyli układu, który znika razem z ekstensywnym rolnictwem. Spadek gajówki obserwuje się w całej Europie, choć nie w tak skrajnym natężeniu jak u nas.

Czy gajówka jest zagrożona?

Tempo jej ubywania kwalifikuje ją jako bliską zagrożenia (NT wg kryteriów IUCN). Niepokojący jest przy tym nie tylko spadek liczebności, ale i znaczny spadek rozpowszechnienia — czyli wycofywanie się z kolejnych obszarów.

Czy któraś zajmie budkę?

Nie. Obie gniazdują w gęstym podszycie, nisko. Pomaga im nieprzycinany podszyt i pozostawiony gąszcz, a nie skrzynka.

Skąd to wiemy

  • Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC.

Ptasie Domki

Sprawdź, co gniazduje u ciebie

Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem.

Gatunki w budkach Ptaki spoza budek