Ortolan

Gdzie żyje i jak żyje

Ortolan występuje w otwartym krajobrazie rolniczym, wśród pól o lekkich i przewiewnych glebach. Bazę pokarmową dają mu miejsca odkryte, pozbawione zwartej roślinności — w Polsce przede wszystkim uprawy ziemniaków. Zależność jest tak wyraźna, że jego zagęszczenie koreluje z liczbą kombajnów ziemniaczanych, a zmiany liczebności ze zmianami areału tych upraw.

W pierwszej połowie sezonu lęgowego korzysta też z niskich zbóż. Preferuje rolnictwo wielkoobszarowe z dużą liczbą średnich gospodarstw i intensywną hodowlą.

Gdzie w Polsce

Średnio liczny na nizinach środkowej Polski, poza tym nieliczny. Najwyższe zagęszczenia osiąga na Nizinie Południowopodlaskiej i Południowowielkopolskiej oraz plamowo na Mazowszu, Lubelszczyźnie i w Niecce Nidziańskiej. Na sporej części kraju nie występuje w ogóle albo jest skrajnie nieliczny — przede wszystkim na większości Pomorza, północnych Mazurach i na wyżynach południowej Polski. Mniejsze luki w zasięgu na północy i zachodzie odzwierciedlają unikanie regionów wilgotnych i zalesionych.

Ile ich jest i czy ubywa

Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 150 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,50 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,45–0,55) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku.

W optymalnych biotopach Podlasia czy Wielkopolski zagęszczenia sięgają 1–3 par na kilometr kwadratowy. W Europie w latach 80. i 90. nastąpił gwałtowny spadek, po którym populacja ustabilizowała się na poziomie około 20 % liczebności wyjściowej; obecnie trend wydaje się stabilny. W Polsce stwierdzono umiarkowany spadek zarówno liczebności, jak i rozpowszechnienia.

Czy budka pomaga temu gatunkowi

Gniazduje na ziemi. Jego przypadek pokazuje, jak wąska bywa zależność ptaka od rolnictwa: kurczenie się areału upraw ziemniaka będzie zapewne dalej obniżać liczebność ortolana w Polsce. Skuteczna ochrona tego gatunku u nas ma przy tym znaczenie europejskie.