Poradnik
Komu budka naprawdę pomaga
Przy ośmiu gatunkach atlas mówi wprost, że brak miejsc gniazdowych ogranicza im liczebność. Przy większości pozostałych — że nie ogranicza. To rozróżnienie decyduje o tym, czy powieszona skrzynka coś zmienia, czy tylko dobrze wygląda.
Budka lęgowa działa przez jeden mechanizm: uzupełnia brakujące miejsce do gniazdowania. Jeśli gatunkowi go nie brakuje, skrzynka nie zwiększy liczby par, choćby została zajęta — para przeniosła się z dziupli obok.
Atlas przy każdym gatunku ocenia to osobno i zwykle ostrożnie. Poniżej te przypadki, w których mówi wprost, że dostępność miejsc lęgowych jest czynnikiem ograniczającym — bo to przy nich powieszenie budki przekłada się na liczbę ptaków.
Gatunki, przy których źródło mówi „tak"
-
Muchołówka żałobna
Najszybszy efekt z całej listy. Atlas pisze, że jej lokalne zagęszczenia są często ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych. Budka typu A z otworem 33 mm, w luce dużego kompleksu leśnego — na polanie, zrębie albo skraju.
-
Kowalik
W młodszych drzewostanach i w lasach silnie użytkowanych gospodarczo liczebność bywa ograniczana dostępnością dziupli. To gatunek najbardziej związany z wnętrzem dużego, mieszanego lasu — i tam budka ma sens.
-
Pleszka
Atlas mówi wprost, że w borach sosnowych substytutem naturalnych dziupli bywają dla pleszki budki lęgowe. Warunek jest jednak podwójny: obok dziupli potrzebuje prześwietlonego drzewostanu z odkrytą glebą do żerowania.
-
Modraszka
Lokalne populacje bywają ograniczane dostępnością miejsc gniazdowych, zwłaszcza tam, gdzie konkuruje z bogatką — a bogatka wygrywa. Stąd sens otworu 28 mm zamiast 33: mniejszy wlot wyklucza konkurenta.
-
Mazurek
Atlas przewiduje, że wraz z ociepleniem klimatu mazurek może być coraz mocniej ograniczany dostępnością miejsc gniazdowych. To jedyny przypadek na tej liście sformułowany jako prognoza, a nie stan obecny.
-
Gągoł i nurogęś
Przy obu skrzynka jest pełnoprawnym miejscem gniazdowania, wymienianym obok dziupli. Gągoł gniazduje w dziupli po dzięciole czarnym albo w skrzynce; przy nurogęsi przewodnik wymienia skrzynki wprost. Warunek to zbiornik zasobny w ryby albo woda w pobliżu.
Częste pytania
A przy jakich gatunkach źródło mówi „nie"?
Najwyraźniej przy kopciuszku: przy jego plastyczności w wyborze miejsca i nawet trzech lęgach w roku dostępność miejsc lęgowych go nie ogranicza. Podobnie przy krzyżówce — atlas stwierdza, że nie ma danych wskazujących, by jej liczebność była dziś ograniczana dostępnością miejsc gniazdowych.
To po co wieszać budki dla bogatki?
Bo budka ma też inne funkcje niż zwiększanie liczby par: daje możliwość kontroli i zbierania danych, chroni lęg lepiej niż część naturalnych dziupli i jest narzędziem edukacyjnym. Warto tylko wiedzieć, że przy gatunku, któremu dziupli nie brakuje, liczba par w okolicy się od tego nie zmieni.
Co robić dla gatunków spoza tej listy?
To, co wynika z ich wymagań, a nie z naszego wyposażenia. Przy ptakach krajobrazu rolniczego to miedza, okrajek i ugór; przy gatunkach terenów podmokłych — niekoszona turzyca i nieosuszony rów; przy gniazdujących w gęstwinie — nieprzycięty krzew. Opisujemy to przy każdym gatunku osobno.
Czy stara, próchniejąca dziupla jest lepsza od budki?
Dla większości dziuplaków tak, bo jest częścią układu, w którym są też pokarm i schronienie. Dlatego pozostawienie martwego drewna w lesie i starych drzew w parku robi dla dziuplaków więcej niż dowolna liczba skrzynek — a przy sikorze ubogiej i czarnogłówce, którym w dekadzie ubyło 59 i 43 procent, jest jedyną skuteczną rzeczą.
Skąd to wiemy
- Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC.
- Mikusek R. (red.) 2012, „Budki dla ptaków”, Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych.
- Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu.
Ptasie Domki
Prowadzisz ewidencję budek?
W Ptasich Domkach zapiszesz kontrolę pod drzewem, także bez zasięgu, a program złoży z niej zestawienie za sezon i przypomni, które budki jeszcze czekają.