Poradnik
Ptak uderzył w szybę: pierwsza pomoc
Oszołomionego ptaka przenieś do kartonu z otworami i zostaw w ciszy na godzinę. Szybę oznacz według reguły dłoni: wzory pionowe najwyżej co 10 cm, poziome co 5 cm. Sylwetka drapieżnika przyklejona na oknie nie daje nic.
Uderzenie w szybę rzadko zostawia po sobie ptaka na trawniku. Zyśk-Gorczyńska i Mikusek zwracają uwagę, że najczęstszym śladem jest kępka piór albo pojedyncze piórko przyklejone do szkła, czasem odbity zarys głowy, skrzydła lub piersi. Jeśli takie ślady widujesz, kolizje w tym oknie zdarzają się regularnie, tylko ich nie zauważasz.
Warto wiedzieć, dlaczego ptak w ogóle wlatuje w szkło, bo od przyczyny zależy, co pomoże. Przyczyny są cztery: przezroczystość, czyli widok tego, co po drugiej stronie; refleksyjność, czyli odbite niebo i drzewa, wobec których szyba działa jak lustro; efekt latarni morskiej, przez który światło miast myli nocnych wędrowców; oraz walka z własnym odbiciem, gdy ptak bierze je za rywala i uderza w to samo miejsce godzinami.
Krok po kroku po kolizji
-
Weź karton, nie klatkę
Pudełko dobrane do wielkości ptaka, z wywierconymi otworami na powietrze. W ciemnym kartonie ptak się uspokaja, a między prętami obija sobie pióra.
-
Podnieś go pewnym ruchem
Wahanie przedłuża stres bardziej niż samo złapanie. Psa odprowadź do drugiego pokoju; przy większym ptaku poproś kogoś, żeby przytrzymał pudełko.
-
Zostaw w ciszy
Pokój bez ludzi i bez zwierząt domowych, bez zaglądania co pięć minut. Nie podawaj wody ani pokarmu — ptak po urazie głowy nie przełyka prawidłowo.
-
Wróć po godzinie
Grupa „Ostoja” zaleca sprawdzenie stanu po jednej do dwóch godzin. Jeśli ptak wygląda przytomnie, wynieś zamknięte pudełko na dwór i dopiero tam je otwórz. Jeśli nadal jest otępiały, daj mu jeszcze godzinę i spróbuj ponownie.
-
Po kilku próbach dzwoń do ośrodka
Brak poprawy oznacza uraz, którego w pudełku nie da się wyleczyć — najczęstszą przyczyną śmierci po takim uderzeniu są krwotoki śródczaszkowe. Adresy ośrodków prowadzi Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.
-
Oznacz szybę, bo to się powtórzy
Kolizja w tym samym oknie nie jest pechem, tylko skutkiem układu odbicia, który się nie zmieni. Zasadę gęstości oznaczeń opisujemy niżej.
Częste pytania
Jak gęsto oznaczyć szybę?
Służy do tego reguła dłoni: odstępy między elementami wzoru mają odpowiadać dłoni przyłożonej do szyby, czyli około 10 cm w poziomie i 5 cm w pionie. Praktycznie znaczy to, że linie biegnące pionowo mogą być oddalone najwyżej o 10 cm, a poziome o 5 cm. Rzadszy wzór ptak potraktuje jako przerwę, przez którą da się przelecieć.
Czym to zrobić w domu?
Najprostszym rozwiązaniem są paski taśmy — ulotka Szklanych Pułapek podaje szerokość dwóch centymetrów przy odstępie do dziesięciu. Fundacja rozprowadza też białe kropki naklejane od zewnątrz; po ich naklejeniu liczba kolizji na badanych obiektach spadała do zera. Firany, zasłony i rolety działają, o ile zasłaniają dużą część szyby.
Czy naklejka z sylwetką jastrzębia wystarczy?
Nie. OTOP określa duże sylwetki drapieżników jako metodę bez skuteczności. Ptak nie rozpoznaje w nich zagrożenia — liczy się to, czy wzór pokrywa całą szybę wystarczająco gęsto, a nie to, co przedstawia.
Które okna są najgroźniejsze?
Puste, duże i lustrzane. Szyba powyżej dwóch metrów kwadratowych, gładka i mocno odbijająca, ustawiona naprzeciw drzew, tworzy fałszywy obraz otoczenia, w który ptak leci z pełną prędkością. Odbicie jest tym silniejsze, im ciemniej jest w pomieszczeniu za szybą.
A przy budowie albo wymianie okien?
Wtedy najlepiej działa obróbka samego szkła: grawerowanie, piaskowanie, wypalanie kwasem albo sitodruk dają trwały wzór, którego nikt nie odklei. Przy zakupie unikaj powłok lustrzanych.
Czy to naprawdę taka skala?
W Stanach Zjednoczonych szacuje się około miliarda ptaków rocznie, a przezroczyste powierzchnie są drugą po utracie siedlisk przyczyną śmiertelności ptaków na świecie. W Polsce najdokładniejsze dane pochodzą z całorocznego badania 81 wiat przystankowych na Dolnym Śląsku: podczas blisko 2500 kontroli stwierdzono 155 kolizji, a ofiary należały do 17 gatunków.
Gdzie postawić karmnik?
Daleko od szyb. Wszystko, co gromadzi ptaki przy oknie — karmnik, poidło, owocujący krzew tuż przy ścianie — zwiększa liczbę uderzeń.
Skąd to wiemy
- Zyśk-Gorczyńska E., Mikusek R. 2020, „Dlaczego ptaki uderzają w szyby?”, Salamandra nr 1-2020 (48), Fundacja Szklane Pułapki — cztery przyczyny kolizji, reguła dłoni, ślady po uderzeniu, skala zjawiska.
- Zyśk-Gorczyńska E., Skórka P., Żmihorski M. 2020, „Graffiti saves birds: A year-round pattern of bird collisions with glass bus shelters”, Landscape and Urban Planning — całoroczne badanie 81 wiat przystankowych na Dolnym Śląsku.
- Tomalka-Sadownik A., Zyśk-Gorczyńska E., „Sposoby zapobiegania kolizjom ptaków z szybami okiennymi”, Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury („Szklane pułapki”) — szerokości i odstępy oznaczeń, skuteczność metod, skala zjawiska.
- Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, „Kolizje ptaków z budynkami lub ekranami” (Ptasie porady) — skala globalna, metody trwałego zmatowienia szkła i ocena skuteczności sylwetek drapieżników.
- Grupa Badawcza Ptaków Wodnych „Ostoja”, „Jak pomóc ptakom, które przeżyły kolizję z szybą?” — postępowanie z oszołomionym ptakiem i czasy obserwacji.
Ptasie Domki
Sprawdź, co gniazduje u ciebie
Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem.