Oknówka

Gdzie żyje i jak żyje

Oknówkę ogranicza dostępność dwóch rzeczy naraz: miejsc do budowy gniazd, czyli budynków, oraz otwartej przestrzeni z owadami do chwytania w locie — głównie muchówkami i mszycami. Pierwotnie gnieździła się zapewne przy skalnych urwiskach; ich zamiennikiem stały się nasze budowle.

Unika osadnictwa rozproszonego i gnieździ się głównie w miastach, najczęściej kolonijnie. Poza miastami zakłada kolonie pod mostami i na budynkach dawnych PGR-ów, zwłaszcza w okolicach intensywnej hodowli bydła. Najliczniejsza na wschodnim Mazowszu, w południowej Wielkopolsce, na Podlasiu i w południowej Małopolsce.

Gdzie w Polsce

Liczny, lokalnie średnio liczny gatunek synantropijny. Najwyższe zagęszczenia osiąga w regionach o gęstej sieci osadniczej, ale otoczonej otwartą przestrzenią — stąd najwięcej par na wschodnim Mazowszu, w południowej Wielkopolsce, na Podlasiu i w południowej Małopolsce. Mniej liczny tam, gdzie zaludnienie jest niskie.

Ile ich jest i czy ubywa

Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 500 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,57 pary na kilometr kwadratowy (przedział 1,35–1,82) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku.

Rozmieszczenie jest bardzo nierównomierne, bo biotop lęgowy ma charakter wyspowy, a gatunek gniazduje kolonijnie — lokalnie zagęszczenia bywają więc bardzo wysokie. W Europie w dłuższej perspektywie notuje się umiarkowany spadek liczebności.

Czy budka pomaga temu gatunkowi

Gniazdo z błota lepi na zewnątrz, pod okapem — i tu akurat sztuczne gniazdo działa: gotowa czarka podwieszona pod gzymsem bywa zajmowana. Atlas zaznacza jednak, że jako gatunek synantropijny oknówka nie jest dziś ograniczana miejscami lęgowymi; jej spadki wiąże raczej z pestycydami i ubożeniem bazy pokarmowej. Sztuczne gniazdo pomaga konkretnej kolonii, nie gatunkowi.