Poradnik

Jerzyk, dymówka czy oknówka

Jerzyk jest cały ciemny od spodu — jasne ma tylko gardło. Dymówka ma długie, wąskie sterówki i rdzawe gardło, oknówka biały kuper widoczny z daleka. Jerzyk to w dodatku nie jaskółka, tylko zupełnie inna rodzina.

Wszystkie trzy widuje się w tym samym miejscu i o tej samej porze — nad wsią albo osiedlem, w powietrzu, w ruchu. Collins odnotowuje, że jerzyk poluje często razem z jaskółkami i bywa z nimi mylony, choć pokrewieństwa między nimi nie ma żadnego.

Najszybsza droga do rozstrzygnięcia prowadzi przez spód ciała i kuper, a nie przez sylwetkę, bo ta zmienia się w locie co sekundę.

Trzy cechy, które wystarczą

  1. Spód ciała

    Jerzyk jest od spodu ciemny w całości, jasne ma jedynie gardło. Obie jaskółki mają spód wyraźnie jasny. Jeżeli ptak przelatuje nad tobą i wygląda na czarny — to jerzyk.

  2. Kuper

    Oknówka ma czysto biały kuper, widoczny z dużej odległości i nie do pomylenia. Dymówka go nie ma.

  3. Ogon

    Dymówka ma wydłużone sterówki — u dorosłego ptaka od 3 do 6,5 cm samego „warkocza”. U młodych są krótsze, więc młoda dymówka bywa mylona z oknówką.

  4. Skrzydło

    U jerzyka jest sierpowate, o długiej dłoni i bardzo krótkim przedramieniu — nadgarstek siedzi tuż przy tułowiu i jest praktycznie niewidoczny. To sylwetka kosy, a nie łuku.

  5. Sposób lotu

    Jerzyk albo uderza skrzydłami w szaleńczym tempie, albo szybuje; jaskółki latają bardziej faliście i częściej zmieniają kierunek nisko nad ziemią. Dymówka poluje nisko, czasem między nogami pasącego się bydła.

  6. Termin

    Jerzyk jest w Polsce najkrócej: od maja do sierpnia. Dymówka od kwietnia do października, oknówka od końca kwietnia do października. Ptak nad dachem w kwietniu albo we wrześniu to nie jerzyk.

Częste pytania

Gdzie gniazduje każdy z nich?

Jerzyk w otworze wentylacyjnym, szczelinie muru, pod dachówkami albo w wieży kościelnej. Dymówka buduje otwartą czarkę z błota wewnątrz budynku — na belce stropowej w stodole, szopie, pod mostem. Oknówka lepi zamknięte kuliste gniazdo z mułu na zewnątrz, pod gzymsem albo okapem.

Dlaczego jerzyk to nie jaskółka?

Bo należy do innej rodziny i podobieństwo jest wynikiem podobnego trybu życia, a nie pokrewieństwa. Praktyczna konsekwencja: jerzyk niemal całe życie spędza w powietrzu i nie potrafi wystartować z płaskiej ziemi, czego o jaskółkach powiedzieć się nie da.

Który wraca do tego samego miejsca?

Jerzyk — i to jest powód, dla którego docieplenia bloków są dla niego tak groźne. Pary łączą się na całe życie i mogą korzystać z jednego miejsca lęgowego ponad piętnaście lat.

Ile ich jest w Polsce?

Dymówka ponad 2 miliony par, oknówka około 500 tysięcy. Obie mają w Europie status SPEC 3, a przy dymówce atlas odnotowuje długoterminowy spadek europejski przy jednoczesnym umiarkowanym wzroście w Polsce.

Skąd to wiemy

  • Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., „Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. Przewodnik Collinsa”, MULTICO — sekcje OZNACZANIE i GŁOS, biotop lęgowy oraz terminy przylotu.
  • Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski — liczebność krajowa, zajętość powierzchni i kategoria SPEC.

Ptasie Domki

Sprawdź, co gniazduje u ciebie

Opisaliśmy dziewięćdziesiąt kilka gatunków: gdzie żyją, czego potrzebują i czy budka lęgowa którymkolwiek z nich pomaga. Każdy z podanym źródłem.

Gatunki w budkach Ptaki spoza budek