Czajka

Gdzie żyje i jak żyje

O liczebności czajki decyduje przede wszystkim udział pastwisk w krajobrazie. Łąki kośne, zwłaszcza podmokłe i zalewowe, zasiedla rzadziej; pola uprawne są dla niej środowiskiem zastępczym i wybiera je wyraźnie tylko tam, gdzie pastwisk zostało mało. Lasów unika, podobnie jak miejsc, w których zabudowa przekracza dwie piąte powierzchni.

Gniazdo to zwykły wyścielony dołek w ziemi, a pokarm stanowią pierścienice i owady. Ptak jest odporny na mróz i przylatuje bardzo wcześnie, już na przełomie stycznia i lutego; zimą tworzy duże stada, a sporadycznie zimuje w Polsce. Zagęszczenie zależy przede wszystkim od udziału pastwisk w krajobrazie — na polach uprawnych jest znacząco niższe, a okolic, w których zabudowa przekracza 40 % powierzchni, gatunek unika zupełnie.

Gdzie w Polsce

Średnio liczny, lokalnie nieliczny gatunek lęgowy terenów otwartych. Najliczniejszy na Podlasiu i północnym Mazowszu, mniej liczny na Mazurach, w Kotlinie Sandomierskiej, Niecce Nidziańskiej, na Polesiu i w szerokich dolinach dużych nizinnych rzek. Nieliczny na terenach zalesionych i górzystych — w Beskidach, Sudetach, na Pomorzu i ziemi lubuskiej.

Ile ich jest i czy ubywa

Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 100 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 0,34 pary na kilometr kwadratowy (przedział 0,30–0,40) — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku.

Zagęszczenie ma wyraźny gradient: w zachodniej Polsce jest kilkakrotnie niższe niż w północno-wschodniej. W całej Europie populacja spada długotrwale, a w Polsce ubywa jej w przeciętnym tempie 40 % na dziesięć lat — to według kryteriów IUCN gatunek narażony na wyginięcie. Rozpowszechnienie mimo to nie zmienia się istotnie: czajka wciąż jest wszędzie, tylko jest jej coraz mniej.

Czy budka pomaga temu gatunkowi

Czajka gniazduje na ziemi, na otwartym pastwisku — budki nie zajmie. Warto natomiast wiedzieć, że jest w Polsce gatunkiem zagrożonym w kategorii VU, z szybkim i powszechnym spadkiem liczebności, który obejmuje także rozległe tereny jej najlepszych siedlisk. Atlas wskazuje dwie przyczyny: utratę pastwisk i podmokłych łąk oraz niską produktywność lęgów.