Grubodziób

Gdzie żyje i jak żyje

Grubodziób jest gatunkiem leśnym i preferuje lasy liściaste — najchętniej tam, gdzie zajmują ponad trzy piąte powierzchni — zarówno duże i zwarte kompleksy, jak i drzewostany o urozmaiconej strukturze. Przy wysokiej lesistości unika drobnych zadrzewień i osiedli; w intensywnie użytkowanym krajobrazie rolniczym gnieździ się natomiast w izolowanych lasach i często blisko człowieka: w parkach, ogrodach, na cmentarzach.

Preferuje stare, wyniosłe grądy z dębem, grabem, bukiem, jesionem i wiązem, lubi też drzewa owocowe — głównie czereśnie, których pestki rozłupuje dziobem wytwarzającym ponad 50 kg nacisku. Jest bardzo płochliwy i trudny do obserwacji: większość czasu spędza wysoko w koronach. Gniazdo zakłada zwykle wysoko na drzewie liściastym, przy pniu albo w rozwidleniu.

Gdzie w Polsce

W południowej i zachodniej części kraju liczny, na pozostałym obszarze średnio liczny gatunek lasów liściastych i mieszanych. Rozmieszczenie zagęszczeń powyżej średniej krajowej pokrywa się z zasięgiem buka. Najliczniejszy w niższych górach, na pogórzach i wyżynach oraz na ziemi lubuskiej, Pomorzu i Mazurach, rzadszy na Podlasiu i Mazowszu. W krajobrazie leśnym rozmieszczony równomiernie, a w rolniczym krajobrazie Wielkopolski czy Śląska wyspowo — zapewne wskutek fragmentacji lasów.

Ile ich jest i czy ubywa

Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski szacuje krajową populację tego gatunku na ok. 340 tysięcy par lęgowych. Przeciętne zagęszczenie krajobrazowe wynosi 1,08 pary na kilometr kwadratowy — to średnia dla całej powierzchni kraju, a nie dla samego siedliska gatunku.

Na obszarze zwartego zasięgu buka gatunek jest liczny, poza nim — średnio liczny. Preferuje lasy liściaste o udziale powyżej 60 % powierzchni, zarówno duże i zwarte kompleksy, jak i drzewostany o urozmaiconej strukturze przestrzennej.

Czy budka pomaga temu gatunkowi

Gniazdo otwarte, w rozwidleniu konara wysoko w koronie — budka nie ma tu czego zastąpić. Atlas stwierdza, że liczebność nie wydaje się ograniczana dostępnością dogodnych siedlisk lęgowych. Zwraca za to uwagę na wspólny rytm z innymi osiadłymi gatunkami leśnymi: pełzaczem leśnym, kosem, bogatką i strzyżykiem. Podejrzewanym mechanizmem są warunki zimowe i zmienna obfitość owocowania buka — czyli coś, na co odpowiedzią jest stary las liściasty, a nie skrzynka.